ضعف معده و کسلی چه دلیلی دارد؟

خلاصه سریع
شکایتی که توضیح داده‌اید (درد معده بعد غذا که با پمپرازول بهتر شده، خستگی و خواب‌پذیری زیاد، تهوع صبحگاهی وقتی صبحانه نمی‌خورید، احساس سیری زودرس و ضعف بعد خوردن شیر، فشار خون حدود ۱۰–۱۱) می‌تواند ناشی از چند علت شایع باشد: التهاب یا ریفلاکس اسید معده (گاستریت/رفلاکس)، سوءهاضمه عملکردی یا تاخیر تخلیه‌ی معده (گاستروپارزی)، عدم تحمل لاکتوز یا مشکلات متابولیک/خون‌سازی (کم‌خونی، قند خون پایین)، یا مشکلات غدد درون‌ریز/خستگی مزمن.
برای تشخیص دقیق باید چند آزمایش و ارزیابی بالینی انجام شود.
علل احتمالی (با توضیح کوتاه)
- گاستریت / ورم مخاط معده یا ریفلاکس: درد بعد غذا، بهبود با مهارکننده‌های پمپ پروتون (مثلاً پنوپرازول) شایع است.
H. pylori می‌تواند علت گاستریت باشد.
- سوءهاضمه عملکردی: درد یا ناراحتی بالای شکم بعد غذا بدون ضایعه ساختاری قابل‌مشاهده؛ شامل احساس سیری زودرس و پری بعد غذاست.
- تاخیر تخلیه‌ی معده (گاستروپارزی): سیری زودرس، پر بودن طولانی، تهوع یا استفراغ گاهی و آزار بعد غذا؛ در دیابت شایع‌تر است اما ممکن است در افراد دیگر هم باشد.
- عدم تحمل یا آلرژی غذایی (مثلاً لاکتوز): تهوع یا ضعف بعد شیر می‌تواند به عدم تحمل لاکتوز اشاره کند.
- کم‌خونی (ضعف، خستگی، تهوع گاهی): خونریزی گوارشی مزمن یا سوءجذب می‌تواند باعث کم‌خونی شود.
- قند خون پایین یا نوسانات قند: اگر صبح‌ها بدون خوردن حالت تهوع و ضعف می‌گیرید ممکن است هیپوگلیسمی نقش داشته باشد.
- مشکلات تیروئید یا اختلالات روانی (افسردگی، اختلال خواب): هم می‌توانند باعث خواب‌آلودگی و کسالت مزمن شوند.
چه کار‌هایی باید به ترتیب انجام دهید (گام‌های پیشنهادی)
1 ارزیابی اولیه و آزمایش‌های پایه:
- خون کامل (CBC) با فرتین (برای بررسی کم‌خونی و فقر آهن)
- TSH (تیروئید)
- قند ناشتا و HbA1c
- الکترولیت‌ها، کراتینین، آنزیم‌های کبدی در صورت لزوم
- تست H. pylori (تنفسی یا آنتی‌ژن مدفوع) یا آنتی‌بادی بسته به دسترسی
- در صورت وجود اسهال یا خون در مدفوع: آزمایش خون مخفی در مدفوع
2 اندازه‌گیری فشار خون نشسته و ایستاده (برای بررسی افت فشار ارتواستاتیک)
3 بررسی عدم تحمل لاکتوز: حذف شیر و لبنیات به مدت 2 هفته یا انجام تست نفس لاکتوز در صورت دسترسی
4 اگر علائم گوارشی ادامه یابد یا آزمایش‌ها غیرطبیعی باشند: ارجاع به فوق‌تخصص گوارش و انجام эндوسکوپی (EGD) جهت بررسی زخم، التهاب یا دیگر ضایعات
5 اگر شواهد تاخیر تخلیه یا علائم سیری زودرس و استفراغ وجود داشت: ارزیابی تخلیه معده (گاستریک امپتینگ اسکن) و مشاوره با متخصص گوارش
درمان‌های موقتی و تغییرات سبک زندگی (تا زمان تشخیص نهایی)
- رژیم: و عده‌های کوچک و مکرر، اجتناب از و عده‌های سنگین و چرب، کاهش مصرف شیر/لبنیات اگر مشکوک به عدم تحمل لاکتوز هستید، دوری از غذا‌های محرک مثل کافئین، الکل و غذا‌های تند.
- خواب و فعالیت: بهداشت خواب را رعایت کنید (زمان ثابت خواب و بیداری، کاهش صفحه قبل خواب)، فعال بودن روزانه می‌تواند خستگی را کاهش دهد.
- هنگام خوابیدن بعد از غذا: حداقل 2 ساعت فاصله دهید و سر را کمی بالاتر بگذارید اگر ریفلاکس دارید.
- دارو‌ها: ادامه یا تکرار دوره 4–8 هفته‌ای PPI (فقط با نظر پزشک) می‌تواند در ریفلاکس/گاستریت کمک کند.
اگر گاستروپارزی محتمل باشد، پروکینتیک‌ها (مثل متوکلوپرامید یا دامپرادون) ممکن است تجویز شوند اما عوارض دارند و باید توسط پزشک داده شوند.
چه زمانی فوراً یا زودتر به پزشک مراجعه کنید (علائم هشدار)
- تیره شدن مدفوع یا وجود خون در مدفوع یا استفراغ خون‌آلود
- کاهش وزن غیرقابل توضیح یا اشت‌های بسیار کم
- تب یا درد شدید و غیرقابل تحمل شکم
- سن بالای ۵۵ با شروع جدید علائم یا مشکل بلع
- نشانه‌های اشاره‌کننده به سکته یا افت فشار شدید (سرگیجه، غش)
نکات تکمیلی درباره فشارِ ذکرشده (۱۰–۱۱):
اگر منظورتان فشار سیستول 100–110 mmHg است، این محدوده بعضی افراد را خسته می‌کند اما معمولاً خطرناک نیست؛ اگر با علائم سرگیجه یا غش همراه است باید بررسی شوید (افت فشار موقع ایستادن). اگر منظورتان عدد دیگری است لطفاً دقیق‌تر ذکر کنید.
خلاصه و گام بعدی پیشنهادی برای شما
1 با پزشک عمومی تماس بگیرید و آزمایش‌های اولیه (CBC، فِرتین، TSH، قند ناشتا، H. pylori) را انجام دهید.
2 در همین حین رژیم غذایی کوچک و مکرر، حذف موقت شیر و لبنیات، و ادامه یا تکرار کوتاه دوره PPI با مشورت پزشک می‌تواند کمک‌کننده باشد.
3 در صورت تداوم درد یا وجود هر علامت هشدار، از پزشک درخواست ارجاع به گوارش و اندوسکوپی کنید؛ در صورت شک به تاخیر تخلیه، تست تخلیه معده لازم می‌شود.
در صورت تمایل می‌توانم یک متن کوتاه برای گفتن به پزشک یا لیست آزمایش‌ها به‌صورت آماده برای پرینت/فرستادن بنویسم.
توجه: این پاسخ جای ویزیت حضوری را نمی‌گیرد.
در صورت بروز علائم شدید یا خونریزی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.