سلام؛
ممنون که سؤالتان را مطرح کردید.
بر اساس توضیحات شما (لرزش در دستها و پاها در بیشتر مواقع، تشدید هنگام نگه داشتن چیزی یا هنگام خم شدن پاها، بدون استرس آشکار)، تعدادی علت شایع وجود دارد که به ترتیب احتمال و و یژگیها توضیح میدهم، سپس راهنمای تشخیص و اقدام را مینویسم.
1 علل شایع
- ترمور اسنشیال (Essential tremor): شایعترین علت لرزش ارادی/پوزتوری و حرکتی در دستها و گاهی پاها و سر.
معمولاً دوطرفه است، هنگام نگه داشتن شی یا حین حرکت تشدید میشود و اغلب سابقه خانوادگی دارد.
بعضی بیماران با مقدار کم الکل بهبود موقت گزارش میکنند.
- ترمور فیزیولوژیک تقویتشده: لرزش ظریف در همه افراد وجود دارد که ممکن است با خستگی، کافئین، کمخوابی، تب یا داروها تشدید شود.
- پارکینسون: معمولاً باعث لرزش در حالت استراحت (rest tremor) میشود، اغلب یک طرف شروع میکند و با علامتهای دیگر مانند کندی حرکات (برادیکینزیا)، سفتی عضلات و تغییر حالت قدم برداشتن همراه است.
- ترمور ارادی/اینتنشن (مربوط به مخچه): هنگام هدفگیری یا حرکت ارادی تشدید میشود و ممکن است با اختلالات تعادل یا تکلم همراه باشد — بیشتر در سکته یا ضایعات مخچه دیده میشود.
- علل متابولیک و دارویی: پرکاری تیروئید، قند خون پایین، کمبود ویتامین B12، مصرف یا قطع ناگهانی داروها/الکل، داروهای ضدآسم (مشتقات بتا)، برخی ضدافسردگیها، ضدروانپریشیها و داروهای محرک میتوانند لرزش ایجاد کنند.
- ارتواستاتیک یا لرزش عصبی محیطی: برخی اختلالات عصبی محیطی یا لرزش مخصوص ایستادن در پاها (orthostatic tremor) باعث لرزش پاها میشوند.
2 با توجه به توضیحات شما چه چیزی محتملتر است؟
- چون لرزش هنگام گرفتن شیئی در دست و موقعیتی مثل خم شدن پا تشدید میشود و شما استرس فعال ندارید، «ترمور اسنشیال» یا یک ترمور پوزتوری/حرکتی شبیه آن محتمل است.
اما برای اطمینان باید معاینه نورولوژیک و بررسی سابقهٔ دارویی و خانوادگی انجام شود.
3 چه وقت باید سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید (علائم هشدار)
- شروع ناگهانی و شدید لرزش
- همراهی با ضعف یا بیحسی یک طرفه، اختلال در تکلم یا بلع، سرگیجه شدید یا افتادنهای مکرر
- تب همراه یا تغییر سریع وضعیت هوشیاری
در این موارد احتمال سکته یا مشکل حاد عصبی بیشتر است و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
4 چه بررسیهایی معمولاً انجام میشود
- شرح حال کامل و معاینه نورولوژیک (نوع لرزش: استراحت، پوزتوری، اینتنشن، همزمان بودن دو طرف)
- بررسی داروها، مصرف کافئین/الکل و سابقه خانوادگی
- آزمایشات خونی پایه: TSH (برای تیروئید)، قند ناشتا، الکترولیتها، B12، عملکرد کبد و کلیه در صورت نیاز
- در صورت شک بالینی: تصویرسازی مغزی (MRI) یا تستهای الکترومیوگرافی/تست لرزش برای مشخص کردن نوع و منشاء
5 درمان و مدیریت اولیه
- اصلاح عوامل قابلبرطرفشدن: کاهش کافئین، خواب کافی، حذف یا تغییر داروهای مشکوک، کنترل پرکاری تیروئید یا قند خون
- کمکهای غیردارویی: استفاده از و سایل با وزن یا کاردرمانی، تکنیکهای آرامسازی، اجتناب از محرکها
- درمان دارویی (در صورت اختلال عملکرد یا درخواست بیمار): بتابلوکرها مثل پروپرانولول یا داروی ضدتشنج پریمیدون اغلب در ترمور اسنشیال مؤثرند.
داروهای دیگری مانند توپیرامات، گاباپنتین یا بنزودیازپینها گاهی استفاده میشوند.
- در موارد مقاوم یا شدید: بوتولینیوم توکسین (برای سر/صدای لرزش) یا مداخلات جراحی/تحریکی عمیق مغزی (DBS) برای موارد ناتوانکننده.
6 چه کاری شما الان میتوانید انجام دهید
- پروندهٔ داروییتان را مرور کنید (آیا داروی جدید یا قطع ناگهانی الکل/بنزودیازپین داشتهاید؟)
- عواملی مثل کافئین، کمخوابی، استرس و مصرف الکل را کاهش دهید و تغییرات را مشاهده کنید
- برای ارزیابی دقیق به پزشک خانواده یا نورولوژیست مراجعه کنید تا معاینه و آزمایشهای اولیه انجام شود
- اگر علائم هشدار بالا را دارید، بلافاصله مراجعه کنید
پاسخ کوتاه و جمعبندی: شایعترین علتِ توضیحات شما «ترمور اسنشیال» یا یک لرزش پوزتوری-حرکتی است اما برای قطعیت و رد سایر علل (مثل مشکلات تیروئید یا اثر داروها) لازم است معاینه و چند آزمایش ساده انجام شود.
در صورت نبود علائم خطر، میتوانید وقت با پزشک بگیرید و بررسیهای پایه را شروع کنید.
اگر لرزش ناگهانی یا همراه ضعف/تغییر در گفتار یا تعادل شد، فوراً مراجعه کنید.
سؤالاتی که میتوانید از پزشک بپرسید:
- نوع لرزش من چطور تشخیص داده میشود؟
- آیا آزمایش خونی یا MRI لازم است؟
- آیا دارویی که میتوانم مصرف کنم وجود دارد؟ عوارضش چیست؟
- آیا تغییر سبک زندگی میتواند بهبود دهد؟
اگر مایل باشید میتوانید اطلاعات بیشتری (سن، سابقه خانوادگی، داروهای مصرفی، شروع و سیر لرزش، وجود علائم دیگر مثل کندی حرکت یا خشکی عضلانی) بفرستید تا راهنمایی دقیقتری بدهم.
