آیا مصرف کلسیوم در شیردهی ضرر دارد؟

خلاصه سریع
- مصرف کلسیم در دوران شیردهی به‌طور کلی بی‌خطر و حتی توصیه‌شده است.
نیاز روزانه کلسیم برای زنان بالغ حدود 1000 میلی‌گرم است (در شیردهی معمولاً مشابه). ویتامین D برای جذب کلسیم ضروری است.
- سطح ویتامین D شما (7 واحد — احتمالاً ng/mL) بسیار پایین است و نیاز به ارزیابی و درمان جدی دارد.
درد استخوان، ضعف، منگی و بدتر شدن صبحگاهی می‌تواند با کمبود ویتامین D/اختلالات کلسیم مرتبط باشد، اما علل دیگری (کم‌خونی، اختلال تیروئید، درد‌های وضعیتی بعد از زایمان) نیز ممکن است دخیل باشند.
چه کار کنید (گام به گام)
1 فوراً برای آزمایش بروید
- آزمایش‌های پیشنهاد شده:
25-OH ویتامین D (25-hydroxyvitamin D)، کلسیم سرم (Total calcium) همراه با آلبومین یا کلسیم یونی/آیونیزه در صورت امکان، فسفات سرم، PTH (هورمون پاراتیروئید)، آلکالن فسفاتاز (ALP)، CBC (برای کم‌خونی)، TSH و کراتینین.
این‌ها کمک می‌کنند علت درد و ضعف و نیاز به درمان خاص را مشخص کنند.
2 آیا خودسرانه کلسیم بخورم؟
- اگر به‌طور کلی سالمید، مصرف مکمل کلسیم در حد دوز‌های معمول (مثلاً تا 500–1000 میلی‌گرم کلسیم عنصری در روز از همه منابع) معمولاً بی‌خطر است، مخصوصاً اگر رژیم غذایی کم کلسیم داشته باشید.
- اما با سطح ویتامین D بسیار پایین بهتر است ابتدا یا هم‌زمان وضعیت ویتامین D و کلسیم را بررسی کنید؛ چون فقط دادن کلسیم بدون رفع کمبود ویتامین D ممکن است اثربخش نباشد.
3 درمان کمبود ویتامین D (راهنمای عمومی، باید توسط پزشک تنظیم شود)
- برای کمبود شدید (مثلاً سطح ≈7 ng/mL): شیوه‌های معمول درمان شامل
• چوله‌کلسیفرول (ویتامین D
3 50,000 IU یک‌بار در هفته به مدت 6–8 هفته OR
• چوله‌کلسیفرول 6000 IU روزانه به مدت 8–12 هفته
پس از برگشت سطح به محدوده طبیعی، دوز نگهدارنده 1000–2000 IU/روز معمولاً کافی است.
- در برخی کشور‌ها دوز‌های تک‌بار IM (مثلاً 300000 IU) هم استفاده می‌شود؛ در هر حال اگر اخیراً آمپول D3 خورده‌اید، آزمایش مجدد بعد از 8–12 هفته برای ارزیابی کفایت لازم است.
4 انتخاب نوع کلسیم
- کلسیم کربنات (Calcium carbonate): بالا‌ترین درصد کلسیم عنصری (~40%) و اقتصادی‌تر؛ بهتر است همراه غذا مصرف شود (برای جذب اسیدی). مثلاً یک قرص 1250 mg کربنات حاوی حدود 500 mg کلسیم عنصری است (برچسب را بخوانید!).
- کلسیم سیترات (Calcium citrate): حدود 20–25% کلسیم عنصری؛ جذب آن کمتر وابسته به اسید معده است و گزینه بهتری برای کسانی که مشکل جذب یا اسید معده کم دارند یا دارو‌هایی مصرف می‌کنند که اسید معده را کاهش می‌دهند.
- مقدار پیشنهادی: اگر رژیم غذایی کلسیم‌پایین دارید، 500 mg تا 1000 mg عنصر کلسیم از مکمل می‌تواند مناسب باشد تا مجموع روزانه به حدود 1000 mg برسد.
دوز دقیق را پس از آزمایش‌ها تعیین کنید.
5 تداخلات و نکات مصرف
- آهن: کلسیم جذب آهن را کاهش می‌دهد؛ قرص آهن و کلسیم را 2–4 ساعت جدا مصرف کنید.
- لووتیروکسین و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها (تتراسایکلین، فلوروکینولون‌ها): فاصله زمانی لازم است.
- مصرف بیش از حد کلسیم خطر سنگ کلیه و هیپرکلسمی دارد؛ علائم هیپرکلسمی: تهوع، استفراغ، یبوست، افزایش ادرار، گیجی — در صورت مشاهده مراجعه کنید.
6 درباره شیردهی
- اگر واقعاً شیردهی می‌کنید: مصرف متداول مکمل‌های کلسیم و دوز‌های درمانی ویتامین D برای مادر به‌طور کلی برای نوزاد مضر نیست.
نوزاد شیرده باید روزانه 400 IU ویتامین D دریافت کند (برخی پزشکان آن را مستقلاً برای نوزاد توصیه می‌کنند). مادرانی که درمان ویتامین D با دوز بالا می‌گیرند باید تحت نظر پزشک باشند؛ خوددرمانی با دوز‌های بسیار بالا بدون پیگیری آزمایش مناسب نیست.
- شما گفتید به‌خاطر نفخ بچه شیر نمی‌دهید؛ در این صورت نگرانی از انتقال به نوزاد کمتر است ولی باز هم درمان و پیگیری لازم است.
7 پیگیری و مراجعه
- در صورتی که درد استخوان شدید، گرفتگی عضلانی، گزگز یا علائم تند و شدید (تشنج، کما، تپش قلب خیلی سریع) دارید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پس از شروع درمان ویتامین D معمولاً 8–12 هفته بعد آزمایش
25-OH D و کلسیم تکرار می‌شود تا واکنش و نیاز به تنظیم دوز مشخص شود.
8 درمان‌های کمکی برای درد و ضعف
- بررسی کم‌خونی و درمان آن (آهن) در صورت لزوم، ورزش‌های ملایم تقویتی، فیزیوتراپی برای درد زانو/پاشنه، کنترل وضعیت خواب.
چه قرص کلسیمی «عالی» است؟ (انتخاب عملی)
- تمرکز روی مقدار «کلسیم عنصری» روی برچسب: به دنبال مکملی باشید که مجموع کلسیم عنصری روزانه شما (از غذا + مکمل) به حدود 1000 میلی‌گرم برسد.
- اگر معده‌تان حساس یا از دارو‌های کاهش‌دهنده اسید استفاده می‌کنید: کلسیم سیترات را انتخاب کنید.
- اگر دنبال مقرون‌به‌صرفه و با جذب خوب همراه غذا هستید: کلسیم کربنات مناسب است.
- همراه با مکمل، حتماً ویتامین D کافی دریافت کنید (D3 ارجح است).
- برند خاص: بهتر است برچسب‌ها را بررسی کنید، از داروخانه معتبر بخرید و در صورت امکان با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ من به‌صورت عمومی برند خاصی را توصیه نمی‌کنم چون موجودی و کیفیت در بازار متفاوت است.
چند نکته نهایی
- خودسرانه گرفتن دوز‌های خیلی بالا و بلندمدت ویتامین D یا کلسیم بدون آزمایش و پایش می‌تواند خطرناک باشد.
- با توجه به سطح ویتامین D شما (خیلی پایین) و علائم، اولویت اول انجام آزمایش‌های پیشنهادی و مراجعه به پزشک (پزشک عمومی یا اندوکرینولوژیست) برای تجویز طرح درمانی مناسب است.
اگر بخواهید می‌توانم:
- یک متن کوتاه برای بردن به پزشک/آزمایشگاه آماده کنم (لیست آزمایش‌ها و دارو‌های فعلی)؛
- یا پس از آوردن نتایج آزمایش، تفسیر نتایج و پیشنهاد درمان و دوز دقیق را برایتان توضیح دهم.
اگر علائم شدید دارید (سردرد خیلی شدید، تب، تشنج، گیجی زیاد، تنگی نفس، تهوع/استفراغ زیاد) فوراً به اورژانس مراجعه کنید.