علت حالت تهوع مدام چیست؟

خلاصه کوتاه
تهوع مداوم علامتی غیرخاص است و می‌تواند علت‌های بسیار متفاوتی داشته باشد؛ از مشکلات معده و روده تا اختلالات دهلیزی، متابولیک، عوارض دارویی و مشکلات روانی.
به تن‌هایی تهوع معمولاً نشانه قطعی ابتلا به HIV/ایدز نیست.
برای تشخیص علت دقیق نیاز به شرح حال کامل، معاینه و بعضاً آزمایش یا بررسی‌های تصویری است.
علل شایع تهوع مداوم
- مشکلات گوارشی: گاستریت (التهاب معده)، رفلاکس، زخم معده یا اثنی عشر، عفونت هلیکوباکتر پیلوری، بیماری التهابی روده، اختلال حرکت معده (گاستروپاره‌زیس).
- دارو‌ها و سموم: بسیاری از دارو‌ها (آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌ها، دارو‌های قلبی، دارو‌های شیمی‌درمانی) می‌توانند تهوع ایجاد کنند.
- اختلالات دهلیزی/گوش داخلی: مشکلات تعادل مثل بیماری منیر، نورونیت و میگرن دهلیزی می‌توانند تهوع و سرگیجه مداوم بدهند.
- شرایط سیستمیک و متابولیک: اختلال عملکرد تیروئید، نارسایی کلیه، نارسایی کبدی، دیابت (هیپو/هایپرگلیسمی)، حاملگی.
- عفونت‌ها و التهاب‌ها: عفونت‌های گوارشی یا عفونت‌های سیستمیک ممکن است همراه تهوع باشند.
- علل عصبی/مرکزی: میگرن، افزایش فشار داخل جمجمه، تومور‌های نادرقتی یا ضایعات مغزی.
- وضعیت‌های روانپزشکی: اضطراب، افسردگی یا اختلالات پانیک که می‌توانند تهوع مداوم ایجاد یا تشدید کنند.
آیا تهوع علامت HIV است؟
- در مرحلهٔ اولیه (عفونت حاد HIV) ممکن است علائم شبیه آنفلوآنزا یا مونونوکلئوز بروز کند: تب، گلودرد، جوش و بزرگی غدد لنفاوی؛ در برخی بیماران تهوع، استفراغ یا درد شکمی هم گزارش شده است.
اما این‌ها غیر اختصاصی‌اند و حضور تهوع تنها به‌تن‌هایی نشان‌دهندهٔ HIV نیست.
- در مراحل پیشرفته یا در اثر عوارض مرتبط با HIV (عفونت‌های فرصت‌طلبانه، دارو‌های ضد ویروس) نیز ممکن است مشکلات گوارشی و تهوع رخ دهد، ولی معمولاً با علائم و سابقهٔ بالینی همراه است.
- اگر نگران تماس یا رفتار پرخطر هستید، بهترین اقدام تست اختصاصی HIV است؛ نه تکیه بر یک علامت غیر اختصاصی مثل تهوع.
چه کار‌هایی باید انجام دهید (چک‌لیست عملی)
1 بازبینی سابقه و معرض‌ها: آیا تماس جنسی محافظت‌نشده، استفاده از سرنگ مشترک یا تماس با خون رخ داده؟ آیا دارویی جدید شروع کرده‌اید؟ آیا تغییرات رژیم/وزن/تب/درد شکمی وجود دارد؟
2 فوریت‌ها: اگر تهوع شدید با استفراغ مکرر، تب بالا، درد شکمی شدید، خون در استفراغ یا مدفوع، کاهش وزن سریع، ضعف یا علائم عصبی (سرگیجه شدید، اختلال گفتار، ضعف اندام)، سریعاً به اورژانس مراجعه کنید.
3 مراجعه به پزشک: پزشک عمومی یا داخلی با معاینه بالینی، بررسی دارو‌ها، معاینه گوش و اعصاب تعادلی و درخواست آزمایشات اولیه اقدام می‌کند.
4 آزمایش‌های اولیه که ممکن است لازم شود: CBC (شمارش خون)، الکترولیت‌ها، قند خون، عملکرد کلیه و کبد، تست حاملگی (در زنان در سن باروری)، TSH، ESR/CRP، تست H. pylori (در صورت مشکوک)، بررسی ادرار، و در صورت لازم تصویربرداری (سونوگرافی شکم، اندوسکوپی، CT یا MRI مغز) یا بررسی تخلیه معده (گاستریک امپتینگ) و آزمون‌های گوش/دهلیز.
5 در مورد HIV: اگر خطر تماس اخیر وجود دارد، می‌توانید تست 4th generation (آنتی‌بادی+آنتی‌ژن p
24 را از 2–4 هفته بعد انجام دهید؛ در 4 هفته تا حدودی قابل‌اعتماد است و برای قطعیت معمولاً تکرار در 12 هفته توصیه می‌شود.
اگر تماس خیلی اخیر (دو هفته یا کمتر) و نگرانی زیاد دارید، تست RNA (PCR) می‌تواند زودتر عفونت را نشان دهد.
در صورت تماس پرخطری در 72 ساعت اول، مراجعه فوری برای ارزیابی و بررسی امکان گرفتن PEP (داروی پیشگیری پس از مواجهه) ضروری است.
درمان و کنترل موقت علائم
- تغییرات غذایی: و عده‌های کوچک و مکرر، پرهیز از غذا‌های چرب و سرخ‌شده، مایعات کافی و اجتناب از بو‌های محرک.
- دارو‌های ضد تهوع (با تجویز پزشک): متوکلوپرامید، اندانسترون، پرومتازین و ... بسته به علت و تداخلات دارویی.
- درمان علت زمینه‌ای: مثلاً دارو‌های ضد ریفلاکس، آنتی‌بیوتیک برای H. pylori، دارو‌های کنترل میگرن یا درمان مشکلات دهلیزی.
- در صورت احتمال نقش اضطراب: مشاوره روان‌پزشکی/روان‌شناسی و در صورت نیاز درمان دارویی.
نکات پایانی و توصیه‌ها
- تهوع مداوم نیاز به پیگیری دارد و بهتر است نزد پزشک بروید تا علت دقیق بررسی شود.
- تهوع به‌تن‌هایی معمولاً قابل استناد برای تشخیص HIV نیست؛ اگر در معرض خطر بوده‌اید، تست دادن بهترین پاسخ است.
- در صورت تماس پرخطر اخیر، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید تا ارزیابی برای PEP و تست سریع انجام شود.
اگر بخواهید می‌توانم یک متن کوتاه برای گفتن به پزشک یا فهرست آزمایشاتی که باید درخواست کنید بنویسم یا بسته به شرح حال دقیق شما، احتمال علل را اولویت‌بندی کنم.
در صورتی که جزئیات بیشتری (سن، جنس، دارو‌های فعلی، سابقه تماس یا رفتار‌های پرخطر، همراهی علائم دیگر مثل تب یا درد شکمی) بدهید، راهنمایی دقیق‌تری ارائه می‌دهم.