احساس برق گرفتگی در پایین کمر نشانه چیست؟

خلاصه کوتاه (پاسخ سریع):
احساس «برق‌گرفتگی» یا درد تیز و گذرا در ناحیه پایین کمر و درست بالای باسن اغلب نشانه تحریک یا فشردگی عصب کمری (radicular pain) است — که شایع‌ترین علت آن فتق دیسک یا باریک شدن فضای کانال/فورامن است.
با این حال علل دیگری مثل مشکل مفصل ساکروایلیاک، گرفتگی یا سندرم پیریفورمیس، یا حساسیت نقاط ماشه‌ای عضلانی هم ممکن است.
وجود ضعف عصبی شدید، بی‌حسی و اختلال ادرار/مدفوع نیازمند ارزیابی اورژانسی (احتمال سندروم دم اسبی) است.
دلایل شایع (به ترتیب شایع بودن و ارتباط با احساس برق‌گرفتگی):
1 رادیکولوپاتی کمری (تحریک ریشه عصبی)
- فتق دیسک بین مهره‌ای (معمولاً L4–L5 یا L5–S
1 که ریشه عصبی را فشار می‌دهد.
- تنگی کانال نخاعی یا تنگی فورامن که موجب فشار دوطرفه یا یک‌طرفه روی اعصاب می‌شود.
- مشخصات: درد تیز، تیرکشنده یا «برقی» که ممکن است به باسن و پشت پا تیر بکشد؛ درد ثانیه‌ای یا حمله‌ای.
2 سیاتیک/تحریک عصب سیاتیک
- اگر درد به پشت ران/پایین پا تابیده شود، به احتمال زیاد عصب سیاتیک درگیر است.
پیریفورمیس گاهی بدون دیسک هم عصب را تحریک می‌کند.
3 سندرم پیریفورمیس یا تنگی محل عبور عصب
- معمولاً درد یک‌طرفه است و با نشستن یا فشار روی ناحیه تشدید می‌شود.
4 درد منشا مفصلی (مفاصل فاست یا ساکروایلیاک)
- معمولاً بیشتر حالت مبهم، تیرکشنده یا عمقی دارد تا احساس برقی، اما گاهی تحریک عصبی ثانویه می‌تواند چنین حس‌هایی ایجاد کند.
5 نوروپاتی محیطی یا علل متابولیک
- در دیابت یا نوروپاتی‌های دیگر ممکن است احساسات غیرطبیعی در ناحیه باسن/پاها ایجاد شود، اما این حالت معمولاً پراکندگی متفاوت و علائم دیگری هم دارد.
چه مواردی نگران‌کننده و نیازمند مراجعه اورژانسی است (علائم قرمز):
- ضعف عضلانی جدید یا رو به افزایش در یک یا هر دو پا (مثلاً نتوانید روی پنجه یا پاشنه راه بروید).
- بی‌حسی ناحیه «زین» (اطراف مقعد و بین‌پا).
- هرگونه اختلال ادرار یا مدفوع (ناتوانی در کنترل، احتباس ادرار).
- تب، کاهش وزن غیرعادی یا درد شدید پس از ضربه.
در صورت وجود هر یک از این‌ها فوراً به اورژانس یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
چه معایناتی و چه آزمایش‌هایی مفیدند:
- معاینه نورولوژیک: قدرت اندام‌ها، رفلکس‌ها، حس سطحی و تست‌هایی مثل Straight Leg Raise.
- MRI کمری بدون تزریق (اولویت برای تشخیص فتق دیسک یا تنگی کانال).
- در برخی موارد رادیوگرافی ساده یا CT و در صورت نیاز EMG/NCS برای ارزیابی عملکرد عصب.
درمان‌های اولیه و خودمراقبتی (در خانه و تحت نظر پزشک):
- استراحت نسبی: از فعالیت‌های سنگین و خم‌کردن ناگهانی بپرهیزید؛ اما از بی‌تحرکی مطلق خودداری کنید (راه‌رفتن آرام کمک‌کننده است).
- دارو‌های ضدالتهاب غیر استروئیدی (مثل ایبوپروفن یا ناپروکسن) در صورت عدم منع مصرف.
- دارو‌های ضد درد عصبی (گاباپنتین یا پرگابالین) در درد‌های تیرکشنده عصبی — فقط با تجویز پزشک.
- کمپرس سرد 48 ساعت اول برای درد حاد، سپس گرما موضعی برای کاهش اسپاسم عضلانی.
- فیزیوتراپی: تمرینات کششی عصبی (neural mobilization)، تقویت عضلات مرکزی (core)، اصلاح وضعیت نشستن/بلند کردن اجسام.
- در موارد درد شدید یا ادامه‌دار: تزریق اپی‌دورال استروئید یا مداخلات درد طبق تشخیص تخصصی.
درباره نگرانی شما از «دیسک کمر»:
- واقعیت این است که فتق دیسک شایع است اما خیلی از افراد با درمان محافظه‌کارانه (دارو، فیزیوتراپی، زمان) بهبود می‌یابند طی چند هفته تا 3 ماه. عمل جراحی معمولاً زمانی مطرح می‌شود که ضعف عصبی پیش‌رونده، از دست دادن کنترل ادرار/مدفوع یا درد غیرقابل کنترل با درمان‌های غیرجراحی وجود داشته باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید و چه اطلاعاتی آماده کنید:
- اگر درد جدید، تکرارشونده یا تشدید شونده است ظرف یک تا دو هفته باید به پزشک عمومی، فیزیوتراپ یا متخصص مراجعه کنید.
- اگر علائم قرمز دارید بلافاصله مراجعه کنید.
- هنگام مراجعه بگویید: چه زمانی شروع شد؟ چه چیزی آن را بدتر یا بهتر می‌کند؟ آیا درد به پاها تیر می‌کشد؟ آیا ضعف یا بی‌حسی دارید؟ سابقه دیابت، تب، یا ضربه اخیر؟
جمع‌بندی و توصیه عملی:
- احتمال اینکه علت تحریک عصبی (از جمله دیسک) باشد زیاد است، اما تنها با معاینه و احتمالاً MRI می‌توان تشخیص قطعی داد.
- اگر هیچ علامت اورژانسی ندارید، می‌توانید اقدامات محافظه‌کارانه را شروع کنید اما در صورت ادامه یا بدتر شدن علائم طی 2–6 هفته یا ظهور علائم عصبی، حتماً برای بررسی بیشتر (MRI و ارجاع به متخصص) اقدام کنید.
در صورت تمایل می‌توانم به شما یک متن کوتاه برای یادداشت علایم جهت ارائه به پزشک بنویسم یا توصیه‌هایی برای تمرینات آرام و ایمن فیزیوتراپی بفرستم.
اگر علائم شدید یا علائم قرمز دارید فوراً مراجعه کنید.