نتیجه آزمایش تراکم استخوان منفی ۴ و منفی ۳ باشد خیلی خطرناک است؟

خلاصه سریع
- T-score ≤ -2.5 = پوکی استخوان (osteoporosis). T-score شما در ستون فقرات بین -3 تا -4.1 و در ناحیه دست/مچ -2 تا -3 و در برخی قسمت‌های لگن پایین‌تر از -3 نشان‌دهنده پوکی استخوان شدید/پیشرفته است.
کاهش قد در دو سال اخیر بسیار نگران‌کننده است و می‌تواند به علت شکستگی فشاری مهره‌ها (vertebral compression fractures) باشد.
چه خطری دارید؟
- ریسک بالای شکستگی‌های فشاری مهره‌ای و شکستگی لگن و مچ افزایش‌یافته است.
شکستگی مهره‌ها می‌تواند باعث کاهش قد و قوز (کیفوز) و درد مزمن شود.
هر چه T-score پایین‌تر باشد و سابقه شکستگی قبلی وجود داشته باشد، خطر شکستگی‌های بعدی بیشتر است.
آیا با دارو و ورزش قابل کنترل است؟
- بله، برای بیشتر بیماران درمان‌های موجود می‌توانند خطر شکستگی را به‌طور معنی‌داری کاهش دهند و تراکم استخوان را تا حدی افزایش دهند.
اما نکته‌ها:
- دارو‌های «ضد جذب» مثل بیسفوسفونات‌ها (آلندرونات، ریزیدرونات، زولِدرونیک اسید) و دنوسومب عمدتاً از تحلیل بیشتر استخوان جلوگیری و ریسک شکستگی را کاهش می‌دهند.
افزایش تراکم استخوان معمولاً تدریجی و متغیر است.
- دارو‌های «آنابولیک» (ترای‌پاراتید، آبالوپاراتید، روموسوزوماب) می‌توانند تراکم را بیشتر افزایش دهند و برای موارد شدید یا کسانی که قبلاً شکستگی داشته‌اند ترجیح داده می‌شوند.
- ورزش مقاومتی و تحمل وزن، تمرینات تعادلی و اصلاح خطر افتادن، تغذیه مناسب، و توقف سیگار و الکل نقش مهم و مکمل درمان دارویی دارند.
- درمان‌ها معمولاً ریسک شکستن استخوان را کاهش می‌دهند؛ برخی دارو‌ها (آنابولیک‌ها) می‌توانند به بازسازی و افزایش واقعی توده استخوانی کمک کنند.
به طور کلی با درمان مناسب می‌توان هم روند بیماری را کنترل کرد و هم از شکستگی‌های جدید جلوگیری نمود، اما ممکن است نتوان همهٔ کاهش توده یا قد از دست رفته را برگرداند.
کار‌هایی که فوری باید انجام دهید
1 ارزیابی فوری برای شکستگی مهره: رادیوگرافی ستون فقرات (از قفسه سینه تا لگن) یا MRI/CT در صورت درد شدید یا کاهش قد اخیر برای تشخیص شکستگی‌های فشاری.
2 مراجعه به متخصص: تراکم استخوان شدیداً پایین نیاز به بررسی و تصمیم‌گیری سریع توسط روماتولوژیست، اندوکرینولوژیست یا متخصص استخوان دارد.
3 آزمایش‌های تکمیلی برای علت‌یابی ثانویه (پیشنهادی):
- 25(OH) D (ویتامین D)، کلسیم سرم، فسفر، کراتی نین، TSH، PTH در صورت نیاز
- کبدی و کلیوی (ALT, AST, Cr)
- CBC، تست‌های جذب (سرولوژی سلیاک در صورت مشکوک) و در صورت مصرف دارو‌هایی مثل کورتون بررسی‌ مرتبط
- در صورت شک به اختلالات هورمونی: تست‌های هورمونی جنسی (تستوسترون در مردان، استروژن/FSH در زنان در صورت لزوم)
4 شروع موقت مکمل‌ها (تا وقتی آزمایش‌ها آماده شوند): مصرف کافی ویتامین D (معمولاً 800–2000 واحد بین‌المللی/روز بسته به سطح ویتامین D و تجویز پزشک) و کلسیم روزانه (معمولاً مجموع 1000–1200 میلی‌گرم از منابع غذایی و مکمل) پس از مشاوره با پزشک.
گزینه‌های درمانی کلی (باید توسط پزشک انتخاب شود)
- بیسفوسفونات‌های خوراکی: آلندرونات یا ریزیدرونات (معمولاً خط اول). نیاز به رعایت نکات مصرف (خالی بودن معده، نشستن برای 30–60 دقیقه) و منع یا احتیاط در اختلالات مری.
- بیسفوسفونات داخل وریدی: زولِدرونیک اسید سالیانه (برای کسانی که دستگاه گوارش نامناسب یا عدم تحمل دارو‌های خوراکی).
- دنوسومب: تزریق هر 6 ماه؛ مناسب در برخی افراد و در نارسایی کلیه شدید با احتیاط (اما خطر هیپوکلسمی دارد).
- دارو‌های آنابولیک: ترپاراتید (تزریق روزانه تا 2 سال)، آبالوپاراتید، روموسوزوماب (۱۲ ماه) — معمولاً برای پوکی شدید و شکستگی‌های متعدد یا بعد از ناکامی درمان با ضدجذب‌ها.
نکات ایمنی و پیگیری
- بررسی عملکرد کلیه قبل از برخی دارو‌ها، بررسی کلسیم و ویتامین D قبل و در حین درمان.
- پیگیری تراکم استخوان (DEXA) معمولاً 12–24 ماه پس از شروع درمان برای مشاهده پاسخ.
- اطمینان از پیشگیری از سقوط: کف مناسب، تمرین تعادل، بررسی بینایی، کفش مناسب، فیزیوتراپی و توان‌بخشی.
چه انتظاری معقول است؟
- با درمان مناسب می‌توان خطر شکستگی را به طور قابل توجهی کاهش داد و تراکم استخوان را افزایش داد، اما بازگشت کامل به وضعیت قبل از از دست دادن استخوان همیشه ممکن نیست.
در صورت وجود شکستگی مهره‌ای فعلی یا کاهش قابل‌توجه قد، احتمالاً درمان تهاجمی‌تر (شامل آنابولیک‌ها) و پیگیری نزدیک لازم است.
پاسخ خلاصه به سوال شما
- بله، نتایج شما نگران‌کننده و نشان‌دهنده پوکی استخوان شدید است.
نیاز به ارزیابی فوری (خصوصاً برای شکستگی مهره‌ای در صورت کاهش قد)، آزمایش‌های تکمیلی و شروع درمان دارد.
دارو‌ها و ورزش می‌توانند هم از شکستگی جلوگیری کنند و هم تا حدی تراکم را بهبود بخشند؛ اما تصمیم جزئیات درمان (کدام دارو، دوز، مدت) باید توسط متخصص و با در نظر گرفتن شرایط کلی شما گرفته شود.
چه موقع باید فوراً مراجعه کنید؟
- درد جدید یا شدید در پشت، کاهش سریع قد، مشکل در راه رفتن یا هر علامت نگرانی‌ساز — سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
اگر مایلید می‌توانم یک فهرست آزمایش‌ها و نسخه‌های معمول (غیرقطعی) برای نشان دادن به پزشک یا یک متن خلاصه جهت ارجاع آماده کنم.
آیا خانم یا آقا هستید و چند سال دارید و آیا دارویی مثل کورتون مصرف می‌کنید؟