با سلام بنده در تصادفی آسیب دیدم، در ابتدا ۸ عکس رادیوگرافی از من گرفته شد، در دو هفته بعد ۲ عکس و در دو هفته دیگر ۶ عکس. در مورد مضرات اشعه احساس نگرانی میکنم، تا چه میزان میتواند خطرناک باشه؟ هنگام مراجع به دندون پزشکی هم به من گفتن باز عکس بگیر، ایا مشکلی نداره؟
هوش مصنوعی دکترهَستهوش مصنوعی ممکن است درک کاملی نداشته باشد؛ نظر پزشک اولویت دارد.
سلام ابتدا باید آرام باشید: عکسهای ساده رادیوگرافی (X‑ray) که معمولاً در تصادفات برای بررسی استخوانها یا قفسه سینه گرفته میشوند، دُز تابش بسیار پایینی دارند و معمولاً باعث بروز اثرات «قطعی» (مثل سوختگی پوست) نمیشوند. نگرانی عمده از تابش پزشکی، افزایش بسیار کوچکِ خطرات «تصادفی» مثل سرطان در طول زندگی است، که با دُز تجمعی رابطهٔ خطی تقریبی دارد. ۱ تشخیص سریع و کلی - عکسهای ساده (رادیوگرافی معمولی) دُز کمی دارند؛ حتی اگر مجموعاً ۱۰–۲۰ عکس گرفته شده باشد، معمولاً دُز تجمعی در محدودهٔ کمتر از ۱ میلیسیورت (mSv) خواهد بود، مگر اینکه عکسهای ستون فقرات یا لگن متعدد و با نمای خاص گرفته شده باشند. برای تقریب: یک عکس قفسه سینه ~0.02 mSv، یک عکس دندان خیلی کم ~0.005–0.01 mSv، عکس اندامها (دست، پا) معمولاً ~0.001 mSv خیلی کم است. (اعداد تقریبیاند و بسته به دستگاه و پروتکل متغیرند.) ۲ مقیاس و مقایسه - دُز سالانهٔ پسزمینهٔ طبیعی پرتوزایی در جهان حدود 2–3 mSv است. بنابراین چندین عکس ساده معمولاً کسری از دُز طبیعی سالانهاند. - معیاری برای ریسک طول عمر: برآورد سازمانهای بینالمللی نشان میدهد حدود 5٪ افزایش خطر سرطان برای هر سیصد تا هزار میلیسیورت (تقریبی: ~5٪/Sv) وجود دارد؛ بنابراین هر 1 mSv تقریباً ~0.005٪ (حدود 5 در 100,000) افزایش ریسک طول عمر ایجاد میکند — یعنی بسیار کم. ۳ چه زمانی باید نگران شد؟ - تصاویر پرتودار با دُز بالا مثل سیتیاسکنهای متعدد، آنژیوگرافیهای تشخیصی/درمانی و یا قرارگیری در دُزهای دهها تا صدها mSv میتواند معنیدار باشد. عکسهای ساده معمولی در این دسته نیستند. اثرات حاد پوستی یا بافتی تنها در دُزهای بسیار بالا (چند گرِی — Gy) رخ میدهند، نه در محدودهٔ رادیوگرافی معمولی. ۴ نکتهای درباره دندانپزشکی - عکسهای دندانی (بایتوینگ یا پریاپیکال) دُز بسیار کمی دارند. معمولاً گرفتن یک یا چند عکس دندان پس از تصادف تشخیصی مشکلی ایجاد نمیکند. اگر اخیراً چندین رادیوگرافی گرفتهاید، میتوانید به دندانپزشک بگویید تا در صورت امکان از تصاویر قبلی استفاده کند یا از تکنیکهای کمدوز (دیجیتال) و محافظ گردن/شکم (پیشبند سربی و یقهٔ تیروئید) استفاده کنند. ۵ اگر باردار هستید یا ممکن است باردار باشید - این موضوع مهم است: اگر احتمال بارداری میدهید، حتماً قبل از عکس گرفتن اطلاع دهید. در اکثر رادیوگرافیهای اندام یا دندان، تابش به جنین ناچیز است، اما برای اطمینان یقهٔ تیروئید و پیشبند سربی استفاده میشود و در موارد غیرضروری از عکس گرفتن خودداری میشود. ۶ توصیههای عملی - نگرانیتان قابلفهم است، اما در بیشتر موارد نیازی به اقدام ویژه نیست. کارهایی که میتوانید انجام دهید: - از مرکز رادیولوژی بخواهید که نوع و دُز تقریبی هر تصویر را ثبت یا اعلام کند. بسیاری از مراکز دیجیتال امکان گزارش دُز را دارند. - اگر قرار است مطالعهٔ پرتوزای دیگری (مثل CT) انجام شود، به پزشک یا تکنسین بگویید که اخیراً چند رادیوگرافی داشتهاید. - از محافظهای سربی (پیشبند، یقهٔ تیروئید) بخواهید هرگاه ممکن است، خصوصاً برای کودکان و زنان باردار. - به اصل ALARA پایبند باشید: تصاویر تشخیصی لازم انجام شود، تصاویر غیرضروری اجتناب شوند. ۷ چه زمانی با متخصص تماس بگیرید؟ - اگر فکر میکنید دوز خیلی بالا گرفته شده (مثلاً چندین CT یا همینطور تابش مکرر و بزرگمقیاس) یا اگر باردار هستید و عکسهای شکم/پلویک گرفته شدهاند، از پزشک معالج یا مسئول حفاظت پرتویی مرکز سوال کنید تا دُز دقیق و معنا و پیامدها را ارزیابی کنند. همچنیندر صورت نیاز میتوان با فیزیکپزشکی یا مسئول حفاظت پرتویی مشورت نمود. خلاصه برای وضعیت شما: - 8 عکس + 2 عکس + 6 عکس = مجموعاً 16 عکس رادیوگرافی ساده معمولاً دُز تجمعی پایینی دارد و بهاحتمال زیاد خطری جدی ایجاد نمیکند. عکس دندان هم در شرایط عادی مشکلی ندارد. اگر مایل باشید نوع دقیقتر عکسها (قفسه سینه، اندام، لگن، ستون فقرات، دندان) را بگویید، میتوانم تخمین دُز تقریبی و ریسک تجمعی را برایتان محاسبه کنم. اگر دوست دارید، نام تصاویر یا اینکه آیا CT یا رادیوگرافی نواحی حساس (مثلاً ناحیهٔ شکم/لگن یا ستون فقرات) وجود داشته را بگویید تا برآورد دقیقتری بدهم.
