دلیل حالت تهوع و اختلال حواس ؛توهم چیه؟

خلاصه کوتاه
شنیدن صدا (توهم شنوایی) و اختلال حواس دلایل متعددی دارد؛ حالت تهوع ممکن است همراه یا جداگانه باشد.
افزایش پرولاکتین معمولاً خودش مستقیماً باعث شنیدن صدا نمی‌شود؛ اما بیماری‌ها یا دارو‌هایی که پرولاکتین را افزایش می‌دهند (مثل برخی دارو‌های روانپزشکی یا تومور‌های هیپوفیز) می‌توانند با علل نورولوژیک یا روانی مرتبط باشند.
بررسی دقیق طبی لازم است.
دلایل شایع توهم شنوایی و اختلال حواس
- اختلالات روانپزشکی: اسکیزوفرنیا، اختلال روان‌پریشیک در اختلالات خلقی (افسردگی یا مانیا با نشانه‌های روان‌پریشی). غالباً صدا‌ها مکرر، مستمر و مرتبط با تفکر بیمار هستند.
- سازوکار‌های خواب: هالوسیناسیون‌های هیپن‌هاگوگیک (در هنگام خواب رفتن) یا هیپن‌پومپیک (بیدار شدن) شایع و طبیعی در بعضی افراد است و لزوماً مرضی نیست؛ مخصوصاً اگر فقط در آستانه خواب یا بیداری رخ دهد.
- مسمومیت‌ها و محرک‌ها: الکل (خصوصاً پرهیز یا ترک الکل)، آمفتامین‌ها، کوکائین، برخی دارو‌ها و توکسین‌ها می‌توانند توهم ایجاد کنند.
- دارو‌ها: بعضی دارو‌ها (ضداضطراب/آنتی‌کولینرژیک‌ها، گلوکوکورتیکوئید‌ها، دارو‌های پارکینسون مثل لوودوپا، و حتی دارو‌های ضدتهوع مانند متوکلوپرامید) می‌توانند توهم یا افزایش پرولاکتین ایجاد کنند یا باعث حالت تهوع شوند.
- عفونت و تب یا انسفالیت: تب بالا یا عفونت مغزی می‌تواند هذیان و اختلال حواس ایجاد کند.
- اختلالات نورولوژیک: صرع لوب تمپورال (شنیدن صدا‌ها/توهم شنوایی)، ضایعات توموری یا تروما که روی قشر شنوایی یا مسیر‌های مرتبط فشار می‌آورند.
- زوال عقل یا delirium: به‌ویژه در سالمندان، توهم شنوایی ممکن است بخشی از دلیریوم یا فرایند‌های نورودژنراتیو باشد.
- مسائل متابولیک/اندوکرین: کم‌آبی، دیابت بدکنترل، اختلالات تیروئید و نادر بودن، تومور‌های هیپوفیز (پرولاکتینوما) که در موارد خاص علائم عصبی ایجاد می‌کنند.
آیا پرولاکتین بالا باعث توهم می‌شود؟
- پرولاکتینِ بالا به‌خودی‌خود معمولاً باعث شنیدن صدا یا توهم شنوایی نمی‌شود.
علائم اصلی آن شامل اختلال قاعدگی، کاهش میل جنسی، نشت شیر از پستان (گالاکتوره) و اختلال عملکرد جنسی است.
- اما پرولاکتین بالا ممکن است نتیجه دارو‌هایی باشد که خودشان می‌توانند بر مغز تأثیر بگذارند، یا ناشی از تومور هیپوفیز باشد که در صورت بزرگ بودن ممکن است علائم عصبی دیگری ایجاد کند (سردرد، کاهش دید محیطی). بنابراین باید بررسی شود.
وقتی صدا‌ها در خواب هم می‌آیند
- اگر صدا‌ها فقط در لحظه خواب رفتن یا بیدار شدن می‌آیند، احتمال زیادی دارد که این‌ها هالوسیناسیون‌های هیپنیک/هیپن‌پومپیک باشند که در افراد سالم هم دیده می‌شود.
در صورتی که به همراه خواب‌آلودگی شدید یا حملات خواب ناگهانی باشد، باید برای نارکولپسی ارزیابی شد.
معاینه و آزمایش‌هایی که توصیه می‌شود
- ارزیابی اولیه توسط پزشک عمومی یا روانپزشک: شرح حال دقیق، یافتن شروع و الگوی صدا‌ها، سابقه دارویی، مصرف مواد، سابقه روانی یا عصبی خانوادگی.
- آزمایش‌های خونی پایه: TSH (برای کم‌کاری تیروئید)، سطح پرولاکتین، CBC، الکترولیت‌ها، قند خون، عملکرد کلیه و کبد، و در صورت لزوم تست حاملگی در زنان.
- سم‌شناسی ادرار یا خون در صورت شک به مصرف مواد.
- در صورتی که پرولاکتین بالا باشد یا علائم عصبی موضعی وجود داشته باشد: MRI مغز با پروتکل هیپوفیز.
- اگر شک به صرع لوب تمپورال یا حملات جزئی باشد: EEG.
- ارزیابی روانپزشکی برای تشخیص اختلال روان‌پریشیک یا اختلال خواب.
چه مواقعی فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
- اگر صدا‌ها به شما دستور به انجام کار خطرناک می‌دهند یا شامل تهدید‌ها/احساس ناامنی است.
- افکار خودآسیب‌رسانی یا اقدام به خودکشی، یا از دست دادن توانایی در مراقبت از خود.
- شروع ناگهانی همراه با تب بالا، سردرد شدید، سفتی گردن یا ضعف عصبی جدید.
روش‌های اولیه برای کمک به خود در خانه
- خواب کافی و منظم، کاهش مصرف کافئین و الکل، پرهیز از محرک‌ها و دارو‌های غیرضروری.
- ثبت دقیق اینکه چه زمانی صدا‌ها می‌آیند، چه محتوایی دارند (نظر، دستور، اظهار نظر)، آیا زمان‌بندی با دارویی خاص یا نخوردن غذا دارد یا پس از مصرف ماده خاصی شروع شده.
- اگر دارویی مصرف می‌کنید (به‌خصوص دارو‌های اعصاب و روان، ضدتهوع یا دارو‌های پارکینسون)، لیستی تهیه کنید و با پزشک درباره احتمال عوارض صحبت کنید.
درمان کلی
- درمان بستگی به علت دارد: اصلاح متابولیک، قطع یا تعویض داروی محرک، درمان اختصاصی برای اختلال روانی (دارو‌های ضدروان‌پریشی تحت نظر روانپزشک) یا درمان تومور هیپوفیز (در موارد پرولاکتینوما با دارو‌های داپارگولدین/بروموکریپتین یا جراحی/رادیوسرجری گاهی لازم است).
- درمان حمایتی (روان‌درمانی، آموزش مقابله با صدا‌ها، تکنیک‌های کاهش اضطراب) در کنار درمان دارویی بسیار کمک‌کننده است.
چه اطلاعاتی همراه داشته باشید وقتی مراجعه می‌کنید
- زمان شروع علائم، شدت و فراوانی، مثال‌هایی از محتوی صدا‌ها، اینکه آیا صدا‌ها خارجی (مثل کسی بیرون) یا داخلی (مثل افکار) به نظر می‌رسند.
- فهرست کامل دارو‌ها و مکمل‌ها، الگوی خواب، مصرف الکل/مواد، سابقه روانی یا عصبی خود یا خانواده.
جمع‌بندی
توهم شنوایی و حالت تهوع می‌توانند علت‌های مختلفی داشته باشند؛ پرولاکتین بالا معمولاً علت مستقیم توهم نیست اما ممکن است نشان‌دهنده مصرف دارویی یا ضایعه‌ای باشد که نیاز به بررسی دارد.
بهترین کار مراجعه به پزشک برای شرح حال دقیق، انجام آزمایش‌های پایه (TSH، پرولاکتین، تست اعتیاد در صورت نیاز) و ارجاع به روانپزشک یا نورولوژیست براساس یافته‌هاست.
در صورت وجود افکار خطرناک، دستورات پرخطر از طرف صدا‌ها، یا علائم عصبی حاد به اورژانس مراجعه کنید.
اگر بخواهید کمک کنم می‌توانم یک فهرست کوتاه سوالاتی که موقع ویزیت باید جواب بدهید بنویسم تا با خود ببرید، یا متن کوتاهی برای گزارش به پزشک تهیه کنم.