علائم IBS و سلیاک چیست؟

خلاصه سریع
- ابتدا: تشخیص قطعی سلیاک نیاز به بررسی‌های تکمیلی دارد؛ مقدار بالای IgA مرتبط با سلیاک (مثلاً anti‑tTG IgA) احتمال سلیاک را قوی‌تر می‌کند ولی لازم است تکمیل و تایید شود.
IBS می‌تواند هم‌زمان با یا جدا از سلیاک وجود داشته باشد.
مقدار SGPT=53 نشان‌دهنده افزایش ملایم آنزیم کبدی است که دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد.
چه چیز‌هایی مهم است که مشخص شود
1 دقیقا کدام «IgA» بالا بوده است؟
- اگر منظور anti‑tTG IgA (آنتی‌بادی ضد ترانس‌گلوتامیناز بافتی) یا EMA (آنتی‌بادی ضد اندومیزیوم) است: این‌ها حساسیت و اختصاصیت بالایی برای سلیاک دارند و اگر مثبت باشند باید پیگیری شوند.
- اگر فقط «کل IgA سرمی» بالاست، این به خودی خود نشانه سلیاک نیست و اطلاعات متفاوتی می‌دهد.
2 آیا کولونوسکوپی طبیعی بوده؟ (معمولاً برای تشخیص IBS انجام می‌شود؛ سلیاک با کولونوسکوپی مشخص نمی‌شود و نیاز به آندوسکوپی فوقانی + بیوپسی دارد.)
تفسیر علائم شما
- دل‌درد و دل‌پیچه در ناحیه کولون پایین و تغییر مدفوع می‌تواند با IBS سازگار باشد (به‌ویژه اگر کولونوسکوپی و آزمایشات اولیه نرمال بوده‌اند).
- «چسبندگی مدفوع» (مدفوع چسبنده یا مخاطی) می‌تواند علل مختلفی داشته باشد: افزایش مخاط، چربی در مدفوع (استئاتوره) در صورت اختلال جذب، عفونت‌های مزمن، یا حتی تغییر رژیم غذایی.
در سلیاک ممکن است اختلال جذب ایجاد استئاتوره شود، اما بسیاری از بیماران سلیاک هم وزن طبیعی یا حتی اضافه وزن دارند؛ BMI≈30 سلیاک را رد نمی‌کند.
- SGPT (ALT) برابر
53 افزایش خفیف تا متوسط.
علل شایع در فرد با BMI بالا عبارتند از بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD). سلیاک هم می‌تواند باعث افزایش آنزیم‌های کبدی شود و معمولاً با رژیم بدون گلوتن کاهش می‌یابد.
چه بررسی‌هایی باید انجام شود (اولویت‌بندی شده)
1 تایید نوع و مقدار آنتی‌بادی:
- درخواست نتیجه دقیق آزمایش: anti‑tTG IgA عددی، و در صورت وجود anti‑EMA یا DGP (IgG) اگر انجام شده.
- اندازه‌گیری سطح کل IgA سرمی (برای تشخیص نقص ایمنی نوع IgA که می‌تواند نتایج را مخدوش کند).
2 در صورت مثبت بودن anti‑tTG IgA یا EMA:
- ارجاع به گاستروانترولوژیست برای آندوسکوپی فوقانی و بیوپسی دئودنال (نمونه‌برداری روده باریک) جهت تایید آسیب و یلوزی.
- در برخی مراکز، در کودکان با تیتری خیلی بالا می‌توان بدون بیوپسی و با معیار‌های خاص تشخیص داد، اما در بزرگسالان معمولاً بیوپسی لازم است.
3 اگر نتایج آنتی‌بادی نامشخص یا منفی ولی شک بالینی وجود داشته باشد:
- HLA‑DQ2/DQ8 می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ اگر منفی باشد تقریبا سلیاک را رد می‌کند.
- در صورت شک، ممکن است بیوپسی انجام شود یا تست‌های تکمیلی مانند DGP IgG.
4 بررسی علت افزایش آنزیم کبدی:
- سونوگرافی شکم برای ارزیابی کبد چرب.
- بررسی چربی خون، قند خون/دیابت، دارو‌ها یا مصرف الکل.
نکات عملی و درمانی فوری
- قبل از انجام تست‌های تشخیصی نروید رژیم بدون گلوتن (GFD): اگر پیش از آزمایشات سرم یا بیوپسی گلوتن را قطع کنید، تست‌های آنتی‌بادی و یافته‌های بیوپسی ممکن است منفی شوند و تشخیص قطعاً مشکل می‌شود.
- اگر تصور پزشک بر IBS است، مداخلات رفتاری و تغذیه‌ای (مانند کاهش FODMAP در چند هفته زیر نظر متخصص تغذیه)، ورزش منظم، مدیریت استرس، و دارو‌های ضداسپاسم و ملین/ضداسه برای علائم می‌تواند کمک کند.
اما اگر سلیاک اثبات شود، درمان اصلی رژیم سِرُمِی بدون گلوتن مادام‌العمر است.
چه زمانی فوری به پزشک مراجعه کنید (علائم هشدار)
- کاهش وزن چشمگیر، خونریزی دستگاه گوارش، کم‌خونی مشخص، تب مداوم، یا شروع سریع و شدید درد شکمی.
پاسخ به سوال شما: آیا ممکن است سلیاک داشته باشید؟
- بله، ممکن است.
مقدار بالای IgA مرتبط با سلیاک احتمال آن را افزایش می‌دهد اما نیاز به تایید دارد (مخصوصا بیوپسی دئودنال). BMI حدود 30 سلیاک را نفی نمی‌کند.
افزایش SGPT می‌تواند ناشی از کبد چرب مرتبط با وزن یا ناشی از سلیاک باشد؛ بررسی بیشتر لازم است.
پیشنهاد گام‌به‌گام برای شما
1 از پزشک یا آزمایشگاه دقیقاً بخواهید نوع آزمایش IgA را گزارش کند (anti‑tTG IgA؟ EMA؟ مقدار عددی؟).
2 اندازه‌گیری کل IgA سرمی و در صورت مثبت بودن anti‑tTG، ارجاع به گاستروانترولوژیست برای آندوسکوپی و بیوپسی.
3 ارزیابی آنزیم‌های کبدی و سونوگرافی کبد برای بررسی NAFLD.
4 تا قبل از تائید نهایی سعی نکنید خودسرانه رژیم بدون گلوتن را شروع کنید.
5 در صورت ادامه علائم شدید یا علائم هشداردهنده فوراً مراجعه کنید.
اگر بخواهید، می‌توانم:
- متن کوتاهی آماده کنم که برای گرفتن جواب آزمایشات از پزشک یا آزمایشگاه بتوانید استفاده کنید، یا
- بر اساس جواب دقیق آزمایش anti‑tTG و سایر اطلاعات شما تفسیر دقیق‌تری بدهم.
منبع استاندارد (خلاصه علمی)
- تشخیص قطعی سلیاک در بزرگسالان: آنتی‑tTG IgA مثبت و تایید با بیوپسی دئودنال (وقتی روی رژیم حاوی گلوتن باشد). HLA‑DQ2/DQ8 برای رد قوی مفید است.
افزایش خفیف ALT می‌تواند به دلیل NAFLD یا تغییرات التهابی در سلیاک باشد.
اگر مایلید، نتیجه دقیق آزمایش (نام دقیق آزمایش و عدد) و نتایج سایر آزمایش‌ها / گزارش کولونوسکوپی را بفرستید تا راهنمایی دقیق‌تری بدهم.