کم بودن اسید معده؟

خلاصه کوتاه:
بله — طعم تلخ یا ترش در دهان معمولاً می‌تواند هم در هنگام اسیدبالا (رفلاکس اسیدی) و هم در شرایطی که اسید معده کم است (یا رفلکس غیر اسیدی) رخ دهد.
علت‌ها متفاوت هستند: در بعضی موارد اسید معده بالا مسئول است و در موارد دیگر صفرا یا مایعات غیر اسیدی از دوازدهه یا معده به مری و دهان بازمی‌گردند و طعم تلخ/ترش ایجاد می‌کنند.
چرا طعم تلخ/ترش ممکن است در هر دو حالت دیده شود؟
- رفلاکس اسیدی (GERD): بازگشت اسید معده به مری و گاهی دهان باعث ترش‌مزگی، سوزش سر دل، مزه ترش یا تلخ در گلو/دهان می‌شود.
این حالت کلاسیک است.
- رفلاکس صفراوی (bile reflux): صفرا از دوازدهه ممکن است وارد معده و سپس مری شود.
این مایع قلیایی‌تر است و اغلب باعث طعم تلخ یا تلخی مرکب در دهان می‌شود و ممکن است با اسید زیاد همراه نباشد.
- رفلاکس غیر اسیدی/ضعیف اسیدی: بازگشت مایعاتی که pH اسیدی قوی ندارند (یا پس از مصرف مهارکننده اسید) نیز می‌تواند باعث مزه نامطبوع شود.
روش‌های معمول pH فقط اسید قوی را نشان می‌دهند؛ تست pH-impedance می‌تواند رفلاکس غیر اسیدی را هم تشخیص دهد.
- کمبود اسید معده (هیپوکلورهیدریا): وقتی اسید معده کم است، هضم ضعیف، نفخ و رشد بیش‌ از حد باکتری‌ها ممکن است رخ دهد که می‌تواند باعث برگشت غذا‌ها یا مایع تلخ شود.
همچنین کمبود اسید ممکن است ناشی از آتروفی گاستریت یا عفونت H. pylori باشد.
علایم همراه که به علت کمک می‌کنند:
- علایم اسید: سوزش سر دل، برگشت اسید به دهان، درد پشت جناغ.
- علایم صفراوی: طعم خیلی تلخ، ترشحات زرد-سبز گاهی، تهوع مزمن، کاهش وزن در موارد شدید.
- علایم کمبود اسید: نفخ پس از غذا، احساس سنگینی، سوءهاضمه، گاهی کم‌خونی فقر ویتامین B12 در طولانی‌مدت.
چطور تشخیص داده می‌شود؟
- آندوسکوپی (Gastroscopy): برای دیدن التهاب یا تغییرات مخاط معده/مری.
- تست H. pylori: در موارد مشکوک به علت کمبود اسید یا گاستریت.
- 24 ساعته pH-impedance: بهترین روش برای تشخیص رفلاکس اسیدی و غیر اسیدی/صفراوی.
- آزمایش‌های تکمیلی (امتحان عملکرد معده، اسکن تخلیه معده) برای تاخیر در تخلیه یا ریفلاکس صفراوی در موارد خاص.
درمان و اقدامات اولیه:
- تغییرات سبک زندگی: اجتناب از و عده‌های دیر هنگام، کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن، بالا بردن سر تخت، ترک سیگار، پرهیز از الکل، قهوه، شکلات، غذا‌های چرب و تند و نعناع.
- آلتراسیون سریع: آلژینات‌ها (مثل Gaviscon) می‌توانند به‌صورت موضعی یک سد روی محتویات معده بسازند و از برگشت جلوگیری کنند — مفید برای کاهش مزه تلخ/برگشت فوری.
- دارو‌ها: مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI) برای رفلاکس اسیدی؛ اما در رفلاکس صفراوی یا غیر اسیدی همیشه موثر نیستند.
پروکینتیک‌ها (برای بهبود تخلیه معده) ممکن است کمک کنند اما عوارض دارند و باید با نظر پزشک استفاده شوند.
در رفلاکس صفراوی، اقدامات دارویی خاص یا جراحی ممکن است نیاز شود.
- اگر شواهد هیپوکلورهیدریا وجود داشته باشد: تشخیص علت (H. pylori، آتروفی گاستریت) و درمان علت‌محور؛ مکمل ویتامین B12 در صورت کمبود؛ احتیاط در مصرف طولانی‌مدت دارو‌های مهارکننده اسید بدون بررسی.
- درمان‌های جراحی یا آندوسکوپیک: در موارد مقاوم یا رفلاکس صفراوی شدید ممکن است نیاز به اقدامات جراحی (مثل فوندوپلیکاسیون یا تغییر مسیر صفراوی) باشد.
چه زمانی باید به پزشک یا متخصص گوارش مراجعه کنید؟
- اگر علایم بیش از چند هفته ادامه دارد یا شدید است
- وجود خون در مدفوع یا استفراغ، کاهش وزن ناخواسته، اختلال در بلع یا درد شدید قفسه سینه
- در صورتی که درمان‌های اولیه خانگی مفید نبودند یا نیاز به ارزیابی بیشتر دارید
نتیجه‌گیری و توصیهٔ عملی:
مزه تلخ/ترش در دهان صرفاً نشانهٔ اسید بالا نیست.
رفلاکس صفراوی یا رفلاکس غیر اسیدی و حتی عوارض کمبود اسید معده می‌توانند همین علامت را ایجاد کنند.
برای تشخیص دقیق و درمان مناسب بهتر است اگر علامت مزمن یا آزاردهنده است به پزشک متخصص گوارش مراجعه کنید و در صورت لزوم تست pH-impedance و آندوسکوپی انجام دهید.
از دارو‌ها یا مکمل‌ها بدون مشورت پزشک طولانی‌مدت استفاده نکنید.
اگر بخواهید می‌توانم راهنمایی کنم که چه پرسش‌هایی هنگام مراجعه به پزشک بپرسید یا یک لیست از علایم و دارو‌های فعلی‌تان تهیه کنید تا توصیه دقیق‌تر بدهم.