به چه تخصصی مراجعه کنم؟

خلاصه سریع
بسیاری از کودکان نوپا گه‌گاه ناحیه تناسلی‌شان را لمس یا روی سطوح می‌مالند و گاهی این رفتار صرفاً اکتشافی یا آرام‌بخش است.
با این حال، چون این رفتار مکرر و روزانه است باید بررسی‌های ساده انجام شود تا علت‌های پزشکی یا روانی رد یا درمان شوند.
قدم اول مراجعه به پزشک اطفال است.
علل شایع (از شایع به کمتر شایع)
- رفتار اکتشافی/خودآرام‌بخشی: کودکان خردسال گاهی برای آرام شدن یا به‌صورت اکتشافی بدنشان را لمس می‌کنند.
این می‌تواند مکرر باشد اما معمولاً کوتاه‌مدت است.
- خارش یا تحریک پوستی: اگزما، درماتیت تماسی (صابون معطر، شوینده، پوشک یا لباس تنگ)، عفونت قارچی یا التهاب پوستی که باعث خارش یا سوزش می‌شود.
- انگل‌های روده‌ای (کرمک): باعث خارش شدید اطراف مقعد و ناحیه تناسلی می‌شود، به‌ویژه شب‌ها.
اگر شواهدی از خاراندن شبانه هست، باید بررسی شود.
- یبوست یا مدفوع سخت: ممکن است باعث تحریک و ناراحتی ناحیه تناسلی شود و کودک آن را مالش دهد.
- عفونت ادراری یا و اژینیت: آزمایش ادرار شما سالم بوده که این را کمتر محتمل می‌کند، اما در بعضی موارد نیاز به کشت یا بررسی بیشتر است.
- تجربه یا تماس جنسی/سوءاستفاده جنسی: این احتمال کم تا جدی وجود دارد و باید فقط در صورت وجود علائم یا شک مستدل بررسی شود؛ اما نباید بدون شواهد، نتیجه‌گیری سریع کرد.
چه پزشکی را اول ببینید؟ (اولویت‌بندی)
1 پزشک اطفال: اولین و مناسب‌ترین مراجعه.
پزشک عمومی/کودک تاریخچه کامل می‌گیرد، معاینه عمومی و genital انجام می‌دهد، علل شایع (پوستی، انگل، یبوست، عفونت) را بررسی و آزمایش‌های پایه مثل معاینه، کشت ادرار/کلامپ یا تست کرمک (tape test) را درخواست می‌کند.
مزیت: هدایت به متخصص مناسب در صورت نیاز.
2 متخصص پوست کودک (درماتولوژیست): اگر پوست قرمز، پوسته‌پوسته، خارش‌دار یا ضایعه‌ای دیده شود یا مشکوک به اگزما/درماتیت باشید.
3 اورولوژیست یا گایناکولوژیست کودک: اگر نشانه‌های مشکل ساختاری، درد، خونریزی، ترشحات غیرطبیعی یا علائم عفونت تکرارشونده وجود داشته باشد.
4 روانشناس یا متخصص سلامت روان کودک: در صورتی که رفتار تکراری، و سواسی یا مانع انجام فعالیت‌های روزمره شود یا نشانه‌های استرس/تروما وجود داشته باشد.
5 در صورت شک واقعی به سوءاستفاده جنسی: در اسرع وقت به روانپزشک/پزشک قانونی یا خدمات حمایتی حفاظت از کودک مراجعه کنید؛ مراکز تخصصی بررسی‌های حساس و حمایتی انجام می‌دهند.
چه اطلاعات و علائمی فوراً نیازمند مراجعه اورژانسی یا سریع است؟
- خونریزی از ناحیه تناسلی، زخم باز یا آسیب
- ترشح بدبو یا رنگی از واژن
- تب، درد شدید یا بی‌اشت‌هایی همراه با این رفتار
- تغییرات ناگهانی رفتار، کابوس، ترس از فرد مشخص یا اظهاراتی که نشان‌دهنده تعرض است
در این موارد سریع به مرکز درمانی یا اورژانس مراجعه کنید.
چه اقداماتی می‌توانید همین الآن در منزل انجام دهید
- شرمندگی و تنبیه نکنید: سرزنش یا ناراحتی شدید می‌تواند رفتار را بدتر کند.
با آرامش برخورد کنید.
- حواس‌پرتی و جایگزینی: هنگام شروع رفتار با یک بازی، اسباب‌بازی یا فعالیت دستی آرام او را مشغول کنید.
استفاده از فعالیت‌هایی که دست‌ها را درگیر می‌کند (نقاشی، بازی با خمیر) مفید است.
- نکات بهداشتی و محافظتی: ناخن‌ها را کوتاه نگه دارید، لباس نخی و گشاد بپوشانید، از صابون‌های معطر و حباب‌زا اجتناب کنید، حمام با آب و لرم و شوینده ملایم.
- بررسی یبوست: اگر یبوست دارد، با تغذیه مناسب (فیبر، مایعات) و مشورت پزشک درمان کنید.
- در صورت شک به کرمک: تست نوار چسب در صبح روی پوست اطراف مقعد (چسب شفاف) به تشخیص کمک می‌کند و در صورت مثبت بودن، درمان دارویی برای کل خانواده توصیه می‌شود.
چه سوالاتی هنگام مراجعه به پزشک بپرسید
- از چه زمانی این رفتار شروع شد و چه زمانی بیشتر می‌شود؟
- آیا ضایعه، قرمزی، خونریزی یا ترشح وجود دارد؟
- آیا در شب‌ها خارش یا اختلال خواب دارد؟
- آیا تغییراتی در رژیم غذایی یا اجابت مزاج دیده‌اید؟
- آیا کودک چیز نگران‌کننده‌ای گفته یا رفتار دیگری نشان داده؟
نحوه معاینه و حریم خصوصی
پزشک اطفال معمولاً معاینه را با حساسیت و در حضور والد انجام می‌دهد.
معاینه معمولاً غیرتهاجمی است؛ اگر نیاز به معاینه تخصصی‌تر یا نمونه‌برداری باشد، پزشک توضیح می‌دهد و با رضایت خانواده اقدام می‌کند.
چه زمانی روانشناس لازم است؟
اگر رفتار بسیار مکرر است، به زندگی روزمره آسیب می‌زند، یا با نشانه‌های اضطراب/افسردگی/تروما همراه است، یا اگر رفتار خودآزاری دارد، ارجاع به روانشناس کودک یا روان‌پزشک کودک مناسب است.
نتیجه‌گیری و قدم عملی پیشنهادی
1 همین حالا برای ویزیت با پزشک اطفال وقت بگیرید تا معاینه و ارزیابی پایه انجام شود.
2 در صورت وجود ضایعات پوستی به متخصص پوست، در صورت ترشح/درد به اورولوژی/گایناکولوژی کودک ارجاع خواهید شد.
3 اگر نشانه‌هایی از سوءاستفاده دارید یا رفتار با علائم نگران‌کننده همراه است، فوراً اقدام حفاظتی و ارزیابی کامل لازم است.
اگر مایل باشید می‌توانم یک لیست کوتاه از سؤالات برای بردن به پزشک یا عبارت‌های مناسب برای توضیح وضعیت به پزشک آماده کنم.