آیا نرم بودن پستان به معنای ناکافی بودن شیر مادر در دوران شیردهی است؟

خلاصه کوتاه: نه — نرم یا «خالی» شدن سینه لزوماً به معنای نداشتن یا ناکافی بودن شیر نیست.
بسیاری از مادران سینه‌ای نرم دارند در حالی که نوازاد شیر کافی دریافت می‌کند.
مهم‌تر از قوام سینه، نشانه‌های دریافت کافی شیر توسط نوزاد و علامت‌های فیزیکی اوست.
چرا سینه ممکن است نرم باشد؟
- بعد از ماه اول، با گذشت زمان «شیر بالغ» جایگزین شیر اولیه می‌شود و سینه‌ها ممکن است همیشه سفت و پر نباشند.
بدن با تقاضای شیر تنظیم می‌شود.
- اگر نوزاد خوب شیر می‌گیرد، سینه‌ها سریعاً خالی می‌شوند و بنابراین نرم به‌نظر می‌آیند.
این یعنی تولید و خروج شیر موثر است.
- وضعیت هورمونی و زمان بین دفعات شیردهی نیز روی پر یا خالی بودن اثر دارد.
چگونه بفهمید شیر کافی است (نشانه‌های مهم):
- افزایش وزن مناسب نوزاد براساس نمودار رشد یا حداقل وزن‌گیری مداوم پس از هفته اول.
- تعداد ادرار‌ها: پس از روز پنجم، معمولاً 6–8 پوشک خیس در روز نشان‌دهنده هیدراسیون مناسب است.
- الگوی مدفوع: در هفته‌های اول تعداد دفعات مدفوع کافی است (مشخصات با توجه به سن).
- نوزاد بعد از شیر گرفتن اغلب بی‌قرار نباشد و معمولاً راضی/خواب‌آلود شود و صدای بلعیدن موقع شیر شنیده شود.
اگر سر شیر کم یا جریان کند شد و نوزاد بی‌قرار شد — کار‌هایی که می‌توانید انجام دهید الآن:
1 آرامش و پوست‌به‌پوست: چند دقیقه پوست‌به‌پوست (سینه برهنه با بدن کودک) ممکن است باعث تقویت اشت‌ها و افزایش رفلکس شیردهی شود.
2 بررسی و اصلاح گیر (latch): یک گیر درست جریان شیر را بهتر می‌کند؛ اگر دردناک است یا نوزاد صدای مک بالا دارد، از مشاور شیردهی کمک بگیرید.
3 ماساژ و فشار ملایم: قبل و حین شیردهی سینه را از پهلو به سمت نوک به‌طرف areola ماساژ دهید یا از فشردن نرم (breast compression) هنگام مکیدن استفاده کنید تا جریان حفظ شود.
4 جایگاه‌ها را تغییر دهید: بعضی موقعیت‌ها (football hold، laid-back) کمک به تخلیه بهتر و جریان بیشتر می‌کنند.
5 دوش یا کمپرس گرم کوتاه قبل از شیر: برای فعال شدن رفلکس ریزش شیر (let-down) مفید است.
6 پمپ یا دوشیدن کوتاه پیش از گذاشتن نوزاد: چند قاشق یا چند میلی‌لیتر شیر در صورتی که رفلکس دیر می‌آید، می‌تواند جریان را آغاز کند و نوزاد را راحت‌تر نگه دارد.
7 اگر می‌دانید شیر دوشیده شده را خوب می‌خورد، احتمال زیاد مشکل جریان یا موقعیت است نه کیفیت شیر.
چه زمانی جای نگرانی و مراجعه است:
- وزن نوزاد افزایش کافی ندارد یا کاهش وزن بیش از حد (مثلاً >10% در نوزاد تازه متولد).
- بعد از روز پنجم کمتر از 6 پوشک خیس در روز یا نوزاد ادرار تیره/کم.
- نوزاد خیلی خواب‌آلود، بی‌حال، کم‌نفس یا زردی قابل توجه.
- درد شدید سینه، قرمزی یا تب که می‌تواند نشانه عفونت یا ماستیت باشد.
- اگر همیشه نگران مقدار شیر هستید یا گیر بد/مشکل در مکیدن (مثلاً تاندون زبان کوتاه—tongue-tie) مشورت با مشاور شیردهی یا پزشک اطفال کمک زیادی می‌کند.
نکات تکمیلی و کاربردی:
- تولید شیر بر پایه تقاضا تنظیم می‌شود؛ هر چه کودکتان بیشتر و مؤثرتر شیر بگیرد، تولید بیشتر می‌شود.
- نرم بودن سینه نشانه کارکرد خوب سیستم در بسیاری از مادران است؛ سینه همیشه پر بودن به‌معنای «کافی بودن» نیست و گاهی منجر به گرفتگی یا درد می‌شود.
- ثبت روزانه تغذیه، دفعات پوشک و وزن‌گیری برای بازبینی با پزشک یا مشاور مفید است.
در صورت تردید: برای ارزیابی دقیق‌تر میزان گرفتن شیر و تکنیک‌های صحیح، یک جلسه با مشاور شیردهی (مشاوره IBCLC یا مراکز بهداشت محلی) یا پزشک اطفال برنامه‌ریزی کنید.
آنها می‌توانند وزن‌گیری قبل و بعد از شیر را انجام دهند، گیر نوزاد را بررسی کنند و راهکار‌های اختصاصی ارائه دهند.
نتیجه‌گیری: نرم بودن سینه معمولاً نشان‌دهنده مشکل نیست.
به جای تمرکز بر قوام سینه، به وزن‌گیری نوزاد، تعداد پوشک‌های خیس، صدای بلع و رضایت نوزاد پس از تغذیه توجه کنید و در صورت علامت‌های خطر یا نگرانی، از متخصص کمک بگیرید.