تفاوت سرم شستشو با آب نمک چیست؟

سلام؛
سؤال خوبی پرسیدید.
نکات کلیدی در تفاوت بین «سرم شستشو» (normal saline) و «آب نمک خانگی» عبارت‌اند از:
- تعریف و غلظت:
- سرم شستشو پزشکی: معمولاً نرمال سالین
0.9% (0.9 گرم نمک در 100 میلی‌لیتر یا 9 گرم در 1 لیتر) است — یک محلول ایزوتونیک که فشار اسمزی‌اش تقریباً برابر مایعات بدن است.
- آب نمک خانگی: می‌تواند غلظت‌های متفاوت داشته باشد (کم‌تر یا بیشتر از
0.9%) و اغلب دقیقاً 0.9% نیست مگر اینکه با دقت اندازه‌گیری شود.
- استریل بودن و ایمنی میکروبی:
- سرم‌های آماده پزشکی معمولا استریل و یک‌بار مصرف یا بسته‌بندی شده‌اند، بنابراین برای چشم، زخم باز و موارد حساس کاملاً مناسب‌اند.
- آب نمک خانگی اگر با آب شهری تهیه شود ممکن است حاوی میکروب باشد.
برای شستشوی بینی یا تماس با مخاط یا سینوس‌ها باید از آب جوشیده (حداقل 1 دقیقه جوشیدن و سپس سرد کردن) یا آب مقطر/استریل استفاده کنید.
استفاده از آب شیر غیرجوشیده برای شستشوی بینی خطرات عفونت‌های نادری مثل Naegleria fowleri را در پی دارد.
- اثرات غلظت متفاوت:
- ایزوتونیک (0.9%): ملایم، درد یا سوزش کم؛ مناسب برای شستشو و مرطوب کردن مخاط.
- هایپرتونیک (>0.9%): نمک بیشتر می‌تواند باعث کاهش ورم مخاط (مفید در برخی رینیت‌ها) شود اما ممکن است باعث سوزش، خشکی و تحریک شود.
غلظت‌های بالاتر برای چشم یا زخم توصیه نمی‌شود مگر توسط پزشک.
- کاربرد‌های پیشنهادی:
- چشم و زخم‌های باز: از سرم استریل پزشکی استفاده کنید.
آب نمک خانگی برای چشم یا زخم باز توصیه نمی‌شود مگر تحت نظر پزشک و با حصول اطمینان از استریل بودن.
- شستشوی بینی (نتی پات یا سرنگ): می‌توان آب نمک خانگی استفاده کرد اگر:
1 با آب جوشیدهٔ کافی یا آب مقطر/استریل تهیه شده باشد،
2 غلظت نزدیک
0.9% باشد، و
3 و سایل تمیز و ظرف نگهداری پاک باشند.
- مصارف عمومی (مثلاً شستشوی سطحی یا غرغره): آب نمک خانگی معمولاً قابل قبول است اما برای زخم‌های عمیق یا موارد حساس باز هم سرم استریل برتر است.
- طرز تهیه ایزوتونیک (0.9%):
- نسبت دقیق: 9 گرم نمک خوراکی (NaCl) در 1000 میلی‌لیتر آب = 0.9%.
- برای 500 میلی‌لیتر آب:
4.5 گرم نمک.
- اگر از معیار خانگی استفاده می‌کنید دقت کنید: یک قاشق چای‌خوری نمک معمولی حدود
5.5–6 گرم است؛ بنابراین برای 500 میلی‌لیتر تقریباً 3/4 تا
0.8 قاشق چای‌خوری می‌شود — اما این روش تقریبی است و دقت وزن‌کردن بهتر است.
- نکته: از نمک بدون افزودنی‌های ضد کلوخه (در صورت امکان) استفاده کنید؛ نمک‌های یددار معمولاً ضرری ندارند اما افزودنی‌ها ممکن است در برخی افراد حساس تحریک ایجاد کنند.
- نکات ایمنی و نگهداری:
- اگر آب را جوشاندید، بگذارید کامل خنک شود و در ظرف استریل بریزید و ترجیحاً همان روز یا حداکثر 24 ساعت استفاده شود.
- برای کودکان خردسال و استفاده‌های چشمی یا زخم‌ها از محلول‌های یک‌بار مصرف یا سرم‌های آماده پزشکی استفاده کنید.
- از آب دریا یا محلول‌هایی با نمک زیاد خودداری کنید چون می‌تواند به بافت‌ها آسیب بزند.
- اگر بعد از شستشو درد شدید، خونریزی، تب یا ترشح غیرطبیعی دیدید، به پزشک مراجعه کنید.
خلاصه جواب سؤال شما: آب نمک خانگی لزوماً «بهتر» نیست. مزیت سرم پزشکی این است که استریل، غلظت مشخص و برای مصارف چشم و زخم ایمن است.
آب نمک خانگی می‌تواند ارزان و قابل استفاده برای شستشوی بینی یا کاربرد‌های غیرحساس باشد اما تنها در صورتی که با آب استریل/جوشیده و نسبت نمک درست تهیه شود؛ اگر نمکش بیشتر باشد ممکن است سوزش و تحریک ایجاد کند و اگر آب استریل نباشد ممکن است خطر عفونت داشته باشد.
اگر می‌خواهید من دقیق‌تر راهنمایی کنم بگویید: مصداق استفاده شما چیست (بینی، چشم، زخم، غرغره) و چه مقدار آب در اختیار دارید تا مقدار دقیق و روش ایمن تهیه را بگویم.