علت لرز وتعریق شبانه مداوم چیست؟

خلاصه سریع:
لرز همراه با تعریق شبانه می‌تواند دلیل‌های متعددی داشته باشد؛ از علل خوش‌خیم مثل تعادل نامناسب پتو و دمای اتاق تا علل جدی مثل عفونت‌های مخفی، اختلالات هورمونی، عوارض دارویی، هیپوگلیسمی شبانه یا بیماری‌های بدخیم.
با توجه به اینکه چندین آزمایش و سی‌تی اسکن انجام شده و تیروئید طبیعی گزارش شده، باید ارزیابی هدفمندتر و بررسی تاریخچه دارویی و کنترل قند انجام شود.
علت‌های شایع و مهمی که باید بررسی شوند:
- هیپوگلیسمی شبانه یا نوسان قند خون: در بیماران دیابتی که دارو یا انسولین مصرف می‌کنند، افت قند در نیمه شب می‌تواند باعث لرز و تعریق شود.
حتی قند تصادفی 165 چیزی از کنترل بلندمدت (HbA1c) و نوسانات شبانه را مشخص نمی‌کند.
- عفونت‌های مخفی یا مزمن: عفونت‌هایی مثل سل یا اندوکاردیت گاهی فقط با تعریق شبانه تظاهر می‌کنند، حتی اگر آزمایش‌های پایه طبیعی باشند.
- بدخیمی‌ها: برخی لنفوما و بیماری‌های خونی با تعریق شبانه همراه‌اند؛ معمولاً با علائم همراه مثل لاغری غیرقابل توجیه، خستگی شدید یا کم‌خونی دیده می‌شوند.
- اختلالات خودگردان (Autonomic dysfunction): در دیابت مزمن ممکن است تنظیم حرارت و تعریق مختل شود و تعریق شبانه رخ دهد.
- اثرات دارویی یا ترک دارو: برخی دارو‌ها (مثلاً انسولین و سولفونیل‌اوره‌ها، بعضی دارو‌های ضدافسردگی، بنزودیازپین‌ها و محرک‌ها) یا قطع ناگهانی آنها می‌تواند تعریق و لرز ایجاد کند.
- تومور‌های تولیدکننده کاتکولامین (مثل فئوکروموسیتوما)، اختلالات هورمونی یا متابولیک نادر.
- مسائل محیطی/رفتاری: پتو یا لباس سنگین، دمای زیاد اتاق، مصرف الکل یا غذا‌های تند قبل از خواب.
چه بررسی‌هایی منطقی و اولویت‌دارند (پیشنهاد برای پزشک یا بازدید بعدی):
1 کنترل دقیق قند شبانه: اندازه‌گیری قند سرپایی در زمان بروز علائم و بین 2 تا 4 صبح؛ انجام HbA1c برای دیدن کنترل بلندمدت.
2 مرور کامل لیست دارو‌ها: شامل دارو‌های تجویزی، گیاهی و مکمل‌ها؛ بررسی دارو‌هایی که باعث تعریق یا هیپوگلیسمی می‌شوند.
3 آزمایش‌های پایه که معمولاً توصیه می‌شوند: CBC (برای کم‌خونی/لنفوما)، ESR/CRP (برای التهاب/عفونت)، قند ناشتا، HbA1c، عملکرد کبد (AST/ALT) و آزمایش‌های کلیه.
4 بررسی عفونت‌های خاص در صورت شک: رادیوگرافی قفسه صدری یا اگر لازم باشد CT قفسه‌سینه، آزمایش IGRA (پیل‌تی‌بون) یا PPD برای سل، و در صورت تب مکرر کشت خون.
5 اگر نشانه‌های عصبی یا فشارخون نوسانی وجود دارد: ارزیابی برای فئوکروموسیتوما (متانفرین ادرار یا پلاسما) یا بررسی هورمونی دیگر.
6 در صورت شک به بیماری بدخیم یا تداوم بدون علت: بررسی‌های بیشتر مانند سونوگرافی/CT شکم، بررسی تومور مارکر‌ها یا ارجاع به هماتولوژی/انکولوژی.
7 ارزیابی خواب: اگر خروپف، وقفه تنفسی یا خواب‌آلودگی روزانه وجود دارد، تست خواب (پلی‌سومنوگرافی) مطرح می‌شود.
اقدامات فوری و خانگی که می‌توانید انجام دهید:
- دفترچه علائم بنویسید: زمان شروع، مدت، شدت لرز/تعریق، هر غذایی/دارویی که قبلش مصرف شده، دما و مقدار پتویی که استفاده می‌کند.
- هنگام حمله قند را اندازه‌گیری کنید (با دستگاه قند خون) و در صورت افت قند، درمان سریع (قند ساده) انجام دهید و سپس پزشک را در جریان قرار دهید.
- از پتو‌های سبک‌تر، لباس‌های نخی و تهویه/فن در اتاق استفاده کنید تا وضعیت محیطی حذف شود.
- از الکل یا غذا‌های تند قبل از خواب پرهیز شود.
- عکسبرداری یا نمونه‌گیری را در زمان بروز علائم در نظر بگیرید (مثلاً تب یا علائم و اضح‌تر) تا حساسیت تشخیصی بهتر شود.
چه زمانی باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- تب بالا یا تب مداوم
- کاهش وزن سریع یا اشت‌های از دست رفته
- ضعف شدید، افت فشار خون، غش یا تغییر هوشیاری
- درد قفسه‌سینه، تنگی نفس یا خون در خلط
چه متخصصانی ممکن است کمک کنند:
- پزشک داخلی/فوق‌تخصص غدد (برای دیابت، اختلالات هورمونی)
- عفونی (در صورت شک به عفونت مزمن)
- هماتولوژی/انکولوژی (در صورت یافته‌های هشداردهنده)
- متخصص خواب (در صورت اختلالات خواب)
نکات پایانی و توصیه عملی برای شما:
1 مهم‌ترین قدم: اندازه‌گیری قند در شب و انجام HbA1c. اگر از داروی خوراکی که می‌تواند باعث افت قند شود استفاده می‌کند (مثل سولفونیل‌اوره‌ها)، این نکته کلیدی است.
2 لیست کامل دارو‌ها را همراه داشته باشید و آن را با پزشک مرور کنید.
3 اگر آزمایش‌های پایه قبلی کامل یا قدیمی است، تکرار و تکمیلی (CBC, ESR/CRP, CXR, HbA1c) لازم است.
4 در صورتی که با انجام اقدامات بالا علت مشخص نشد، ارجاع به متخصص (غدد، عفونی یا هماتولوژی) مناسب است.
اگر بخواهید، می‌توانم یک چک‌لیست کوتاه برای بردن به پزشک تهیه کنم (آزمایش‌ها، سؤالات مهم و اطلاعات دارویی) و یا به شما کمک کنم که سابقه دقیق‌تری از الگو‌های تعریق و لرز شبانه بسازید تا در ملاقات پزشک مفید باشد.
تذکر: این پاسخ جایگزین معاینه و ارزیابی حضوری توسط پزشک نیست.
برای تشخیص دقیق و درمان لازم است پدر شما توسط پزشک معاینه شود و بر اساس یافته‌ها آزمایش‌های تکمیلی انجام شود.