آیا بیوپسی از معده و روده ضرر هم دارد؟

درود؛
سؤال‌تان کاملاً بجاست و نگرانی بسیاری از بیماران است.
پاسخ خلاصه و سپس توضیح مفصل:
خلاصهٔ کوتاه
- بیوپسیِ معمولی که از مخاط معده یا روده هنگام آندوسکوپی گرفته می‌شود، به‌طور کلی بسیار ایمن است و باعث «رشد بافت ناهنجار» یا ایجاد سرطان جدید نمی‌شود.
- عوارض جدی مانند خونریزی قابل توجه یا سوراخ شدن نادر هستند (برای بیوپسی مخاطی شایع نیستند؛ در حد کمتر از 1% یا بسیار کمتر).
- در برخی انواع بیوپسی‌های سوزنیِ عبوری از پوست (پِرکوتانئوس) یا نمونه‌گیری از تومور‌های خاص، گزارش‌های نادری از «انتشار سلول توموری در مسیر سوزن» وجود دارد؛ اما این مورد معمولاً مربوط به روش‌ها و تومور‌های خاص است و مربوط به بیوپسی‌های سطحی مخاطی داخل مجرا (gastric/intestinal mucosal biopsy) نیست.
توضیح کامل
1 انواع بیوپسی که ممکن است منظور شما باشد:
- بیوپسی مخاطی در حین آندوسکوپی (gastroscopy/colonoscopy): یک قطعه کوچک از سطح مخاط برداشته می‌شود.
این متداول‌ترین روش برای تشخیص زخم، التهاب، هلیکوباکتر، سل، سلیاک، یا سرطان‌های مخاطی است.
- EUS-FNA / سوزنی تحت سونوگرافی آندوسکوپی: برای توده‌های زیرمخاطی یا اندام‌های مجاور (مثل پانکراس) استفاده می‌شود.
- بیوپسی پریکوتانئوس: از طریق پوست انجام می‌شود (مثلاً نمونه‌برداری از کبد یا توده‌های داخل شکم) — این نوع متفاوت است و بعضی خطرات مخصوص دارد.
2 خطرات اصلی و چگونگی و قوع
- خونریزی: معمولاً خفیف و خودبخودی قطع می‌شود.
خونریزی قابل توجه نادر است اما در افرادی که دارو‌های ضدانعقاد یا مشکلات انعقادی دارند، احتمال بیشتر است.
- سوراخ‌شدن (پرفوراسیون): خیلی نادر برای بیوپسی‌های سطحی مخاطی؛ اگر رخ دهد، نیاز به درمان فوری (گاهی جراحی یا بستری) دارد. میزان آن در آندوسکوپی تشخیصی با بیوپسی بسیار پایین است.
- عفونت: در بیوپسی مخاطی معمولاً نیاز به آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه نیست و عفونت نادر است.
در برخی بیوپسی‌های خاص (مثلاً اندوکاردیت خطرناک یا پروتز‌های خاص) ممکن است توصیه‌های متفاوتی باشد.
- واکنش به آرام‌بخش/بی‌حسی: در آندوسکوپی ممکن است مشکلاتی مثل سرگیجه یا واکنش به دارو رخ دهد.
- انتشار تومور (tumor seeding): این نگرانی بیشتر در بیوپسی‌های سوزنیِ عبوری از پوست برای برخی تومور‌های خاص گزارش شده؛ اما برای بیوپسی‌های آندوسکوپی که از مخاط داخلی گرفته می‌شوند، خطر ایجاد یا رشد تومور ناشی از عمل بیوپسی بسیار کم تا نزدیك به صفر در نظر گرفته می‌شود.
به عبارت دیگر، بیوپسی باعث خلق تودهٔ جدید یا تبدیل بافت سالم به بافت سرطانی نمی‌شود.
اگر پزشک بخواهد تودهٔ داخلی را با روش سوزنی نمونه‌برداری کند، مزایا و ریسک‌های مخصوص آن (از جمله خطر بسیار نادر انتشار سلولی) بررسی می‌شود.
3 چه کسانی باید محتاط باشند؟
- افرادی که دارو‌های ضدانعقاد (وارفارین، رقیق‌کننده‌های خون جدید/DOACs) یا دارو‌های ضدپلاکتی (آسپیرین، کلوپیدوگرل) مصرف می‌کنند — باید قبل از بیوپسی با پزشک درباره قطع یا تغییر دوز مشورت کنند.
- بیماران با مشکلات شدید کبدی یا کاهش فاکتور‌های انعقادی.
- بیماران بسیار ناپایدار یا با بیماری‌های همراه که خطر بیهوشی/آرام‌بخش دارند.
4 چه علائمی بعد از بیوپسی نیاز به مراجعه اورژانسی دارد؟
- درد شدید و ناگهانی شکم
- تب بالا یا لرز
- استفراغ خونی یا قی سیاه (ملنا)
- خونریزی زیاد دهانی یا از مقعد که بند نمی‌آید
- غش یا سرگیجه شدید همراه با ضعف
5 مراقبت‌های بعد از بیوپسی
- دستورالعمل‌های مرکز را دقیق دنبال کنید (زمان ناشتایی قبل، قطع دارو‌ها و غیره).
- معمولاً چند ساعت بعد از آندوسکوپی می‌توانید به تدریج مایعات و سپس غذا‌های سبک بخورید مگر اینکه پزشک چیز دیگری بگوید.
- از کار‌های سنگین و رانندگی تا زمان اثر آرام‌بخش قطع نشده خودداری کنید.
6 نتیجه‌گیری و توصیهٔ پزشکی
- بیوپسی مخاطی معده و روده یکی از روش‌های تشخیصی پایه‌ای و نسبتاً ایمن است.
مزایای تشخیصی آن معمولاً خیلی بیشتر از خطرات بسیار نادر آن است.
بیوپسی باعث رشد بافت ناهنجار یا سرطان شدن محل نمی‌شود.
- اگر نگرانی خاصی دارید (مثلاً مصرف دارو‌های ضدانعقاد یا سابقهٔ بیماری‌های خونریزی‌دهنده)، قبل از انجام بیوپسی موضوع را با پزشک معالج و اندوسکوپیست مطرح کنید تا اقدامات احتیاطی لازم انجام شود.
اگر بخواهید می‌توانم به‌طور مشخص‌تر بگویم که در مورد شما چه خطراتی وجود دارد — مثلاً دارو‌های شما، بیماری‌های زمینه‌ای یا اینکه قرار است چه نوع بیوپسی انجام شود؟