خلاصه کوتاه: تپش قلبی که الآن در 40–50 روز پس از ترک مواد حس میکنید میتواند ترکیبی از اثرات وضعیتی ترک (خودگردانی و اضطراب)، تحریکپذیری ناشی از قلیان/نیکوتین و اختلال عملکرد ریه (هیپوکسی، التهاب یا عفونت) باشد. باید از استعمال قلیان خودداری کنید، وضعیت ریوی و قلبی بررسی شود و در صورت علائم خطر فوری به اورژانس مراجعه کنید.
علل محتمل (با توضیح):
- واکنشهای فیزیولوژیک ترک مواد: بسیاری از مواد مخدر باعث تغییر در سیستم عصبی اتونوم (خودگردان) میشوند؛ در دوران ترک یا فاز پساترک ممکن است افزایش فعالیت سمپاتیک (تعریق، تند شدن نبض، اضطراب) باقی بماند که تپش قلب ایجاد میکند.
این وضعیت در بعضی افراد تا چند هفته یا ماه دوام مییابد (protracted withdrawal).
- تحریک مستقیم توسط قلیان/نیکوتین: قلیان حاوی نیکوتین و گازهایی مثل مونوکسید کربن است که موجب افزایش ضربان قلب و کاهش اکسیژنرسانی میشوند؛ کشیدن زیاد قلیان شبها میتواند تپش قلب را تحریک یا تشدید کند.
- بیماری ریوی و کاهش اکسیژن: شما گفتید ریهتان خراب است و هنگام قلیان سرفه میکنید.
هر گونه بیماری ریوی مزمن (مثل برونشیت مزمن، COPD، برونکتازی یا عفونت) و مخصوصاً هیپوکسی شبانه میتواند باعث تپش یا آریتمی قلب شود.
- اضطراب و کمخوابی: اضطراب بعد از ترک، حملات پانیک یا بیخوابی میتواند تپش قلب شبانه را بیشتر کند و آگاهی از ضربان را افزایش دهد.
- عوامل دیگر: مصرف همزمان کافئین، داروهای محرک یا محرکهای قانونی/غیرقانونی، کمبود آب یا الکترولیتها، اختلال تیروئید و برخی اختلالات ریتم قلب نیز ممکن است دخیل باشند.
چه کارهای فوری و خانگی انجام دهید:
1 همین الان: از کشیدن قلیان خودداری کنید (بهخصوص قبل از خواب). محیط را ترک کرده و در هوای تازه نفس بکشید.
اگر تپش شدید دارید، بنشینید یا دراز نکشید تا از سرگیجه جلوگیری شود.
2 تکنیک آرامسازی: تنفس عمیق آهسته (نفس شکمی)، آرامسازی عضلات و کاهش مصرف کافئین/نیکوتین میتواند تپش را کم کند.
3 مایعات بنوشید و از کمآبی جلوگیری کنید.
الکترولیتها (مثل پتاسیم و منیزیم) را با رژیم متعادل تأمین کنید.
4 اگر سابقه سابقهٔ افت یا غش دارید، تپش خیلی سریع یا همراه درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا تعریق زیاد است، فورا به اورژانس مراجعه کنید.
معاینات و آزمایشهایی که به پزشک کمک میکنند:
- معاینه بالینی و گرفتن شرح حال دقیق (چه مادهای مصرف میکردید، چه زمان قطع شد، داروهای فعلی، سابقه قلبی یا ریوی)
- نوار قلب (ECG) برای بررسی آریتمی یا نشانههای ایسکمی
- هولتر مانیتورینگ (24–48 ساعته) اگر تپش مکرر یا نامنظم باشد
- اکوکاردیوگرافی در صورت شک به بیماری ساختاری قلب
- اسپیرومتری و/یا عکس قفسه سینه برای ارزیابی وضعیت ریوی
- آزمایش خون: TSH (تیروئید)، الکترولیتها، CBC، تستهای کبد و کلیه و در صورت نیاز تست سمشناسی/مواد
درمانهای ممکن (تحت نظر پزشک):
- قطع قلیان و ترک کامل دخانیات؛ در صورت نیاز درمان ترک نیکوتین (چسب، قطعه، داروها) تحت نظر پزشک
- درمان حمایتی ترک مواد: بسته به نوع ماده (اوپیوئید، بنزودیازپین، الکل، محرکها) داروها و برنامههای تخصصی وجود دارد (مثلاً کلونیدین برای علائم سمپاتیک اوپیوئید در بعضی موارد، یا درمانهای نگهدارنده مانند بپرنورفین/متادون برای اختلال اوپیوئیدی) — حتماً با مرکز ترک اعتیاد یا پزشک متخصص مشورت کنید.
- درمان ریوی: برونکودیلاتور (در صورت وجود برونکواسپاسم)، فیزیوتراپی قفسه سینه، آنتیبیوتیک در صورت عفونت، واکسیناسیون مناسب، و پیگیری توسط ریهشناس.
- کنترل اضطراب/بیخوابی: روشهای رواندرمانی (CBT)، تکنیکهای آرامسازی، و در صورت نیاز داروهای ضداضطراب تحت نظر پزشک.
- اگر آریتمی مشخص و قابلدرمان وجود داشته باشد، درمان اختصاصی (بتابلوکرها، ضدآریتمیها یا اقدامات الکتروفیزیولوژی) توسط قلبشناس تعیین میشود.
چه زمانی فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- درد قفسه سینه فشاری یا فشارنده
- غش یا نزدیک به غش، سرگیجه شدید
- تنگی نفس ناگهانی یا دشواری در تنفس
- تپش بسیار سریع یا بسیار نامنظم که کاهش نمییابد
- خونریزی شدید یا سرفه خونی
پیشنهاد عملی برای شما این است:
1 همین امروز یا فردا با یک پزشک عمومی یا قلبشناس وقت بگیرید برای نوار قلب و معاینه.
2 به یک متخصص ریه مراجعه کنید تا اسپیرومتری و عکس قفسه سینه انجام شود (با توجه به سابقه سرفه با قلیون و "خراب بودن ریه").
3 از کشیدن قلیان پرهیز کامل کنید و درباره کمکهای ترک (مرکز ترک اعتیاد، مشاوره) اقدام کنید.
ترک تدریجی یا جایگزینهای نیکوتین میتواند به کاهش تحریکپذیری قلبی کمک کند.
4 اگر نگران عود مصرف یا علائم شدید هستید، بلافاصله با مرکز اورژانس یا مراکز تخصصی ترک اعتیاد تماس بگیرید.
سخن پایانی: علت تپش قلب شما احتمالا چند عاملی است: اثرات پس از ترک مواد، تحریک نیکوتین/قلیان و مشکلات ریوی.
بهترین کار بررسی قلب و ریه با آزمایشهای پایه و دریافت درمان تخصصی برای ترک و برای ریه است.
در موارد علائم خطر یا تپشهای خیلی شدید، حتماً اورژانس مراجعه کنید.
اگر دوست دارید، بفرمایید چه نوع مادهای مصرف میکردید تا بتوانم راهنمایی دقیقتری درباره درمان ترک و علائم مرتبط بدهم.
