التهاب روده و علائم شبیه به سندرم روده تحریک پذیر؟

سلام
— و اضح است که مدت‌ها با مشکلات گوارشی درگیر هستید و نگرانی‌تان درباره احتمال التهاب روده قابل‌فهم است.
در ادامه توضیح می‌دهم چه تفاوت‌هایی بین التهاب روده (IBD) و سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) وجود دارد، چه آزمایش‌هایی کمک‌کننده‌اند و چه کار باید بکنید.
1 آیا داشتن پسوریازیس و پروستاتیت ریسک التهاب روده را افزایش می‌دهد؟
- بله تا حدی: پسوریازیس بیماری التهابی خودایمنی است و ارتباط اپیدمیولوژیک مشخصی با بیماری التهابی روده (خصوصاً کرون و کولیت اولسراتیو) دارد. وجود یک بیماری التهابی سیستمیک ممکن است شانس ظاهر شدن بیماری التهابی روده را کمی افزایش دهد، اما به این معنا نیست که حتماً مبتلا هستید — اما احتمالش بالا می‌رود و باید بررسی شود.
2 علائم شما و تمایز بین IBS و IBD
- علایمی که گفتید: اسهال و یبوست متناوب، مخاط در مدفوع، نفخ، صدای شکم، و «بیدار شدن شبانه» و فکر و خیال.
برخی از این‌ها در IBS هم دیده می‌شود (تغییر اجابت مزاج، نفخ، درد همراه با دفع). اما نکات هشداردهنده که بیشتر به بیماری ارگانیک مثل IBD اشاره می‌کنند عبارت‌اند از:
- بیدار شدن شبانه به‌خاطر علائم گوارشی
- وجود مخاط و اضح همراه با اسهال
- خون روشن یا تیره در مدفوع (اگر وجود دارد)
- علائم سیستمیک مثل تب، کاهش وزن یا کم‌خونی
- در مقایسه، IBS معمولاً در شب کمتر فرد را بیدار می‌کند و علائم شدت ارگانیک یا التهابی شدید (تب، کاهش وزن، خونریزی و اضح) ندارد. با این حال، بعضی علائم هم‌پوشانی دارند و فقط با شرح‌حال کامل و آزمایش می‌توان تمایز ایجاد کرد.
3 چه آزمایش‌هایی کمک می‌کنند؟ (ترتیب منطقی)
- آزمایش مدفوع: کالپروتکتین مدفوع (fecal calprotectin) — یک تست حساس برای التهاب روده.
مقدار‌های بالاتر (مثلاً >50 µg/g به‌عنوان حد هشدار؛ و مقادیر بسیار بالا مثل >150-200 بیشتر با التهاب فعال همراه‌اند) احتمال IBD را افزایش می‌دهند.
- تست خون: CBC (برای بررسی کم‌خونی)، CRP و ESR (شاخص‌های التهاب)، آزمایش عملکرد کبد/الکترولیت‌ها.
- آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT/FIT) یا بررسی وجود خون پنهان.
- نمونه مدفوع برای کشت و بررسی انگل/کلستریدیوم difficile در صورت ضرورت (برای رد عفونت‌های قابل‌درمان).
- در نهایت: کولونوسکوپی با نمونه‌برداری (biopsy) = «استاندارد تشخیصی» برای تشخیص قطعی IBD و تفکیک از سایر علل.
4 آیا الآن باید کولونوسکوپی انجام دهید؟
- با توجه به سابقه بیماری التهابی (پسوریازیس)، وجود مخاط و بیدار شدن شبانه، منطقی است که ارزیابی دقیق‌تری انجام شود.
اغلب مسیر مناسب این است که ابتدا آزمایش کالپروتکتین و آزمایش‌های خون انجام شود؛ اگر کالپروتکتین بالا باشد یا علائم هشدار (خون، تب، کاهش وزن، آنمی) وجود داشته باشد، کولونوسکوپی در اولویت قرار می‌گیرد.
اما اگر علائم شدید یا رو به بدتر شدن هستند، یا خونریزی و اضح دارید، باید سریع‌تر (اورژانسی) مراجعه کنید.
5 نکات مدیریتی موقتی و توصیه‌های عمومی
- از دارو‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مکرر پرهیز کنید (ممکن است علائم را تشدید کنند).
- در صورت اسهال بدون خون و بدون تب، می‌توانید موقتا از لوپرامید استفاده کنید اما اگر خون یا تب دارید از آن خودداری کنید تا علت مشخص شود.
- رژیم: یک دوره کوتاه رژیم کم-FODMAP ممکن است در کاهش نفخ و علائم مشابه IBS کمک کند، اما اگر التهاب واقعی وجود داشته باشد رژیم تنها کافی نیست.
- پروبیوتیک‌ها و اصلاح سبک زندگی (خواب، کاهش محرک‌ها، ورزش منظم) می‌تواند به علائم کمک کند اما درمان اختصاصی بر اساس تشخیص لازم است.
6 علائم هشدار (باید فوراً مراجعه کنید)
- تب بالا، درد شکمی شدید و مداوم، خونریزی زیاد از مقعد، علائم کم‌آبی (سرگیجه، تپش قلب)، کاهش وزن قابل توجه یا ضعف شدید — این‌ها نیاز به ارزیابی اورژانسی دارند.
7 قدم‌های پیشنهادی برای شما الآن
- رزرو ویزیت با فوق‌تخصص یا متخصص گوارش.
- انجام آزمایش کالپروتکتین مدفوع + CBC + CRP/ESR + FOBT.
- اگر کالپروتکتین بالا یا علائم هشدار وجود داشت، انجام کولونوسکوپی با بیوپسی.
حتی اگر کالپروتکتین نرمال باشد ولی علائم آزاردهنده و مداوم باشند، باز هم مشاوره تخصصی و احتمالاً کولونوسکوپی مطرح است.
خلاصه: بله—با وجود پسوریازیس و پروستاتیت، احتمال التهاب روده افزایش می‌یابد اما تایید نیاز به آزمایش (مخصوصاً کالپروتکتین و در نهایت کولونوسکوپی با نمونه‌برداری) دارد. علائم شما بعضی‌شان با IBS سازگار است ولی وجود بیداری شبانه و مخاط در مدفوع باعث می‌شود ارزیابی برای IBD جدی گرفته شود.
توصیه می‌کنم هرچه زودتر به متخصص گوارش مراجعه کنید و آزمایش‌های ابتدایی را انجام دهید.
اگر مایل باشید می‌توانم برای ویزیت لیست سوالات و آزمایشاتی که باید بپرسید/بگیرید را برایتان آماده کنم.
آیا مایلید من یک متن کوتاه برای ارائه به پزشک (شرح حال و فهرست علائم و سؤالات) بنویسم تا هنگام مراجعه همراه داشته باشید؟