سوزش و گزگز وسوزن شدن سر وبدن؟

خلاصه کوتاه
شما سه ماه است دچار سوزش و تیر کشیدن عروق و عصب ناحیه سر (بخصوص سمت چپ)، خارش و سوزن‌سوزن شدن در بدن و ریزش موی شدید شده‌اید و پزشکان قبلی تشخیص مشخصی نداده‌اند.
این علایم می‌تواند از چند علت مختلف باشد و نیاز به بررسی کامل دارد.
در ادامه علل شایع، آزمایش‌ها و اقدامات درمانی که معمولاً مفیدند و نیز اقدام فوری در صورت علائم خطرناک توضیح داده شده است.
علل احتمالی (با توضیح مختصر)
- نورالژی/درد عصبی موضعی: مثلاً نورالژی اکسیپیتال (عصب پس‌سری) یا درگیری عصب تری‌ژمینال؛ درد تیرکشنده و احساس برق‌زدن معمولاً عصبی است.
- مشکلات ستون فقرات گردنی: دیسک یا فشار روی ریشه‌های عصبی گردن می‌تواند درد را به سر و اندام‌ها منتشر کند.
- میگرن یا سردرد‌های تنشی با انتشار درد: می‌تواند همراه گزگز و حس فشار باشد.
- نوروپاتی محیطی یا کوچک‌الیاف (small fiber neuropathy): سوزش، گزگز و سوزن‌سوزن شدن و خارش بدون تغییر در نوارعصب ممکن است با این حالت سازگار باشد.
- اختلالات متابولیک یا کمبود‌ها: دیابت، کم‌خونی فقر آهن یا کمبود ویتامین B12، کمبود ویتامین D و اختلالات تیروئید می‌توانند باعث گزگز و ریزش مو شوند.
- اختلالات خودایمنی یا التهابی (مثلاً لوپوس، سارکوئیدوز): گاهی همراه با درگیری عصبی.
- وضعیت‌های عصبی-روانی و اضطراب/پانیک: استرس شدید می‌تواند حس سوزش، گزگز و ریزش مو (تلوژن افلوویوم) ایجاد یا تشدید کند.
- عفونت‌ها یا پُست‌ویروسی: بعضی ویروس‌ها یا لایم می‌توانند علایم عصبی ایجاد کنند.
علائم هشدار (بلافاصله به اورژانس یا نورولوژیست مراجعه کنید اگر):
- ضعف یک‌طرفه یا افتادَگی عضلات
- اختلال گفتاری، بینایی یا تعادل شدید
- تب بالا، سفتی گردن یا کاهش سطح هوشیاری
- تشدید سریع و ناتوان‌کننده که مانع ایستادن یا حرکت شود
این‌ها نیاز به بررسی فوری تصویربرداری و اقدامات اورژانسی دارند.
پزشک مناسب و ترتیب مراجعه
1 نورولوژیست: برای بررسی مشکلات عصبی، نورالژی، درخواست MRI و نوار عصب (EMG/NCS) و بررسی نوروپاتی کوچک فیبر.
2 متخصص پوست (درماتولوژیست): برای بررسی ریزش مو، خارش پوست سر، تریکوسکوپی و تست کشش مو و درمان موضعی/ریزش.
3 در صورت سابقه گردن‌درد یا علائم گردنی: متخصص ارتوپدی ستون فقرات یا جراح مغز و اعصاب ممکن است لازم باشد.
4 در صورت علائم اضطرابی/خواب‌آلودگی یا افسردگی: روانپزشک یا روانشناس.
آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های پیشنهادی
- MRI مغز و ستون فقرات گردنی با و بدون تزریق (برای رد ضایعات فشاری یا التهاب)
- نوار عصب و EMG (ممکن است در نوروپاتی کوچک‌الیاف طبیعی باشد)
- بیوپسی پوست (در صورت شک به small fiber neuropathy)
- آزمایش‌های خون: CBC، قند ناشتا/HbA1c، TSH، B12، فریتین، ویتامین D، الکترولیت‌ها، عملکرد کبد و کلیه، ESR/CRP، ANA یا سایر مارکر‌های اتوایمیون در صورت ضرورت
- در صورت مشکوک بودن: تست HIV، غربالگری لایم یا سایر عفونت‌ها
درمان‌های پیشنهادی (تسکینی و طولانی‌مدت)
- دارو‌های ضد درد عصبی (با نسخه): گاباپنتین یا پرگابالین، آمی‌تریپتیلین یا دولوکستین — انتخاب دارو بستگی به شدت، سن، و شرایط همراه دارد.
- موضعی: پچ لیودوکائین موضعی، کرم/پماد کپسایسین موضعی برای بعضی از درد‌های عصبی
- ضدالتهاب‌ها و شل‌کننده‌های عضلانی کوتاه‌مدت در صورت اجبار
- فیزیوتراپی، ماساژ مناسب، تمرینات گردن و اصلاح وضعیت (ergonomics) اگر منشأ گردنی باشد
- در بعضی موارد نورولیز یا تزریق بلاک عصبی (توسط متخصص درد/نورولوژیست)
- برای ریزش مو: اگر تشخیص تلوژن افلوویوم یا الگوی دیگری تأیید شد — درمان شامل رفع علت، ماینوکسیدیل موضعی و پیگیری با متخصص پوست
تغییرات سبک زندگی و اقدامات کمکی
- کنترل استرس: تمرینات تنفسی، مدیتیشن، روان‌درمانی در صورت اضطراب
- خواب کافی، رژیم غذایی متعادل (بخصوص آهن و ویتامین‌ها)
- پرهیز از کشش یا لباس‌های تنگ سر/گردن، خودداری از حالت‌های ثابت طولانی
- ثبت روزانه علائم: زمان، شدت، فعالیت قبلی، غذای خورده شده، خواب — کمک به یافتن محرک‌ها
چه انتظاری از روند درمان داشته باشید
- تشخیص ممکن است چند مرحله‌ای باشد (تصویربرداری، آزمایش خون، نوارعصب) و لازم است پیگیری منظم داشته باشید.
- درمان‌های دارویی عصبی معمولاً ۲–۶ هفته برای مشاهده تاثیر اولیه نیاز دارند و دوز باید تدریجی بالا برده شود.
- ریزش موی ناشی از استرس یا بیماری مزمن ممکن است ۳–۶ ماه طول بکشد تا بهبود یابد.
اقدامات فوری که همین امروز می‌توانید انجام دهید
1 در صورت علائم خطرناک ذکرشده فوراً به اورژانس بروید.
2 اگر علایم قابل‌تحمل‌اند: وقت ملاقات با نورولوژیست و درماتولوژیست بگیرید و نتیجه این گفتگو را به آن‌ها تحویل دهید.
3 یک بسته آزمایش خون پایه (CBC، قند، TSH، B12، فریتین، CRP) بگیرید تا سریع علت متابولیک یا التهابی رد/تأیید شود.
4 یادداشت بردارِ علائم و عکس یا و یدئوی حملات درد در هنگام بروز تهیه کنید.
نکته‌ای درباره تجربیات شما
علائمی که توضیح داده‌اید (حس کشیده شدن عصب سمت چپ، فشار و سپس انتشار به بدن، خارش و سوزن‌سوزن شدن و ریزش مو) ترکیبی از عناصر عصبی و احتمالا پاسخ به استرس/التهاب را نشان می‌دهد.
مهم این است که ارزیابی تصویربرداری و آزمایشگاهی انجام شود تا علت قابل‌درمان (مثلاً فشار ریشه عصبی، کمبود ویتامین یا بیماری التهابی) پیدا شود.
اگر بخواهید من می‌توانم یک چک‌لیست آماده ملاقات پزشک برایتان بنویسم (چه سوالاتی از پزشک بپرسید، چه مدارکی همراه ببرید و چه دارو‌هایی فعلاً نباید مصرف کنید).