ورم بناگوش بعد از خوردن ترشیجات؟

خلاصه کوتاه:
ورم موضع زیر گوش که به‌صورت و اضح هنگام خوردن ترشی یا تحریک مزه ترش ظاهر می‌شود، اغلب نشانهٔ انسداد یا التهاب غدهٔ بزاقی (معمولاً غده بناگوش = پاروتید) است. محرک‌های ترشحی مثل ترشی باعث افزایش تولید بزاق می‌شوند؛ اگر مجرای خروجی بسته یا تنگ باشد، بزاق تجمع پیدا کرده و غده متورم و دردناک می‌شود («mealtime syndrome» یا التهاب انسدادی).
علت‌های محتمل:
- سialolithiasis (سنگ مجرای بزاقی): شایع‌ترین علت انسداد؛ ممکن است در مجرای استنسن (پاروتید) یا و ارتن (زیرزبانی) ایجاد شود.
با خوردن یا تحریک بزاق، درد و ورم سریع بروز می‌کند.
- سialadenitis (التهاب غده بزاقی): می‌تواند عفونی (باکتریال) یا مزمن باشد.
عفونت معمولاً با درد، قرمزی و تب همراه است.
- تنگی یا فیبروز مجرا (stricture) یا انسداد ناشی از لخته/مواد چسبنده.
- بیماری‌های خودایمنی مثل سندرم شوگرن (معمولاً همراه خشکی دهان و دوطرفه شدن علائم).
- نادر: تومور غده (معمولاً بدون ارتباط با خوردن و بیشتر پیشرونده و بدون درد اولیه).
- سندرم فری (Frey): معمولاً باعث تعریق و سرخی پوست هنگام خوردن است تا ورم مشخص.
نشانه‌هایی که کمک‌کننده‌اند در افتراق:
- بروز سریع ورم بلافاصله با خوردن و رفع نسبی بعد از مدتی → بیش‌تر انسداد یا سنگ
- تب، قرمزی، ترشح چرکی از مجرا → احتمال عفونت باکتریال
- دوطرفه و همراه خشکی چشم/دهان → فکر کنید به سندرم شوگرن یا عفونت ویروسی (مثلاً اوریون)
چه کار‌های فوری می‌توانید انجام دهید (در خانه):
1 ماساژ آرام غده به سمت مجرای خروجی (از پشت به جلو به طرف دهان).
2 کمپرس گرم روی محل به مدت 10–15 دقیقه چند بار در روز.
3 مایعات فراوان بنوشید و از خشکی دهان جلوگیری کنید.
4 مصرف آب‌نبات یا مکیدن چیزی کم‌ شیرین و ملایم (یا حتی آب‌لیموی رقیق) می‌تواند به باز شدن مجرا کمک کند — اما اگر بعد از محرک درد شدیدتر می‌شود، از تحریک بیشتر خودداری کنید.
5 بهداشت دهان را رعایت کنید؛ در صورت درد از دارو‌های ضد درد ساده مثل ایبوپروفن یا استامینوفن استفاده کنید مگر منع مصرف داشته باشید.
چه زمانی باید سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- تب بالا یا احساس بیماری عمومی
- ترشح چرکی از دهان در ناحیه دهانه مجرای غده
- قرمزی شدید، تورم رو به افزایش یا مشکل در تنفس/بلع/باز کردن دهان
- درد بسیار شدید یا تکرار مکرر حملات
در این موارد ممکن است نیاز به آنتی‌بیوتیک خوراکی یا تخلیه داشته باشید.
تشخیص پزشکی:
- معاینه بالینی (پزشک به دنبال توده، حساسیت، ترشح از مجرا می‌گردد).
- سونوگرافی غدهٔ بزاقی: اولین و ساده‌ترین روش تصویربرداری برای یافتن سنگ یا التهاب.
- در صورت نیاز: سی‌تی یا MRI، یا سیاگوگرافی و یا سایلندوسکوپی (sialendoscopy) برای دیدن داخل مجرا و برداشتن سنگ.
درمان طبی و مداخله‌ای:
- در صورت عفونت باکتریال: آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز می‌شود (پزشک تعیین می‌کند).
- سنگ‌های کوچک: اغلب با روش‌های محافظه‌کارانه (ماساژ، سایلگوگ‌ها، هیدراتاسیون) جابجا یا دفع می‌شوند.
- سنگ‌های بزرگ یا گیر کرده: برداشت با سایلندوسکوپی، لیتوتریپسی یا جراحی باز ممکن است لازم شود.
- در صورت تکرار مکرر یا آسیب مزمن غده: ممکن است برداشت غده (در موارد نادر) مطرح شود.
پیشگیری و نکات تکمیلی:
- از کم‌آبی و مصرف الکل و سیگار پرهیز کنید.
- در صورت مصرف دارو‌هایی که خشکی دهان می‌دهند (آنتی‌هیستامین، دارو‌های ضدافسردگی، دارو‌های فشار) با پزشک مشورت کنید.
- مراقبت از بهداشت دهان و دندان و مراجعه منظم به دندان‌پزشک.
جمع‌بندی و توصیه عملی برای شما:
با توجه به اینکه ورم شما هر بار بعد از خوردن ترشی به‌طور مشخص بروز می‌کند، احتمال قوی انسداد مجرای غده (سنگ یا تنگی) یا التهاب انسدادی وجود دارد.
اگر علائم خفیف و بدون تب است، ابتدا موارد خانگی (ماساژ، کمپرس گرم، مایعات، مکیدن آب‌نبات) را امتحان کنید و در اولین فرصت به پزشک عمومی، دندان‌پزشک یا متخصص گوش و گلو و بینی (ENT) برای معاینه و احتمالاً انجام سونوگرافی مراجعه کنید.
در صورت هر علامت عفونت (تب، چرک) یا تشدید سریع علائم، فوراً مراجعه کنید.
در صورت تمایل می‌توانم متن کوتاهی آماده کنم که هنگام مراجعه به پزشک همراه داشته باشید (علائم، زمان‌بندی، محرک‌ها) یا به شما کمک کنم تا سوالات مهم برای پزشک را فهرست کنیم.