راهکار کم شدن آب بزاق دهان چیست؟

سلام
— توضیح و راهنمایی جامع درباره افزایش بزاق (پرزاقی):
1 تفاوت مهم: تولید زیاد بزاق (hypersalivation, ptyalism) در مقابل کم شدن بلع یا خروج‌دهی کمتر بزاق که باعث تجمع و نشت از لبه لب می‌شود.
گاهی افراد احساس «دهان پر از آب» را دارند درحالی‌که تولید بزاق طبیعی است اما بلع کم یا خشکی حلق باعث حس تجمع می‌شود.
2 علل شایع
- دارو‌ها: کلوزاپین، دارو‌های ضدپارکینسون/مهارکننده‌های کولین استراز (مثلاً دونىپزیل)، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و دارو‌های دیگر می‌توانند پرزاقی ایجاد کنند.
- رفلاکس معده به مری (GERD): تولید بزاق را افزایش و حس آب آوردن دهان را ایجاد می‌کند.
- عفونت یا التهاب دهان و حلق، زخم‌ها یا مشکلات دندانی.
- اختلالات عصبی که بلع را مختل می‌کنند (پارکینسون، سکته مغزی، ALS و غیره) — در این حالت خروج بزاق کم می‌شود و نشت رخ می‌دهد.
- بارداری (ptyalism gravidarum) در بعضی زنان موقتی دیده می‌شود.
- تحریکات حسی مثل بوی قوی، طعم ترش، یا اضطراب/استرس.
3 چه بررسی‌هایی لازم است؟
- مرور دارو‌ها و مصرف اخیر (دارو‌های جدید یا تغییر دوز).
- معاینه دهان و دندان و بررسی رفلکس بلع و قدرت عضلات صورت/گردن.
- در صورت شک به اختلال بلع یا مشکل عصبی: ارزیابی گفتار و بلع توسط گفتاردرمانگر و در صورت نیاز و یدئوفلوروسکوپی بلع.
- در صورت مشکوک بودن به التهاب یا انسداد غدد بزاقی: سونوگرافی یا ارجاع به متخصص گوش و حلق و بینی.
4 راهکار‌های خانگی و تغییر رفتار (اولویت اولیه)
- وضعیت و پوسچر: موقع صحبت یا غذا خوردن سر را کمی بالا نگه دارید و سعی کنید با آرامی و شمرده ببلعید.
- تمرینات بلع و تقویت عضلات دهان: گفتاردرمانگر می‌تواند تمرینات خاص (orofacial myofunctional therapy) آموزش دهد.
- اجتناب از محرک‌ها: غذا‌ها یا آدامس‌های ترش و اسیدی را حذف کنید چون بزاق را زیاد می‌کنند؛ جویدن آدامس هم معمولاً تولید بزاق را افزایش می‌دهد، پس از آن دوری کنید.
- بهداشت دهان: مسواک زدن منظم، کشیدن نخ دندان و شست‌وشوی دهان برای کاهش تحریکات موضعی.
- کنترل رفلاکس: اگر سوزش یا برگشت غذا دارید، درمان رفلاکس (مصرف آنتی‌اسید‌ها/پروتون پمپ مهارکننده با نظر پزشک، اجتناب از غذا‌های محرک) می‌تواند بزاق اضافه را کم کند.
5 درمان‌های دارویی و تخصصی (تحت نظر پزشک)
- دارو‌های ضدکولینرژیک: گلیکوتایرولات (glycopyrrolate) اغلب انتخاب اولیه به دلیل نفوذ کمتر به مغز و عوارض کمتر مرکزی است.
اسکوپولامین (patch یا خوراکی) و بنزتروپین نیز ممکن است استفاده شوند، اما عوارضی مثل خشکی دهان، یبوست، تاری دید و احتباس ادراری دارند.
- تزریق بوتاکس (بوتولینیوم توکسین) به غدد بزاقی (پاروتید و/یا ساب‌ماندیبولار): بسیار مؤثر و موقت (معمولاً 3–6 ماه)، مخصوصاً در موارد مقاوم یا در بیماران عصبی.
باید توسط متخصص مجرب انجام شود.
- اقدامات جراحی: در موارد بسیار شدید و مقاوم (مثلاً در بیماران ناتوان) ممکن است جراحی مثل خروج غدد یا تغییر مسیر مجاری بزاقی توصیه شود؛ این گزینه‌ها عموماً آخرین راه‌اندازند.
6 چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کنید؟
- شروع ناگهانی و سریع بزاق زیاد یا همراه با درد، تب یا تورم غدد بزاقی.
- مشکل در بلع یا سرفه مکرر/خطر آسپیراسیون.
- علائم عصبی جدید: ضعف صورت، تغییر تکلم یا بلع.
- تغییر دارویی اخیر که ممکن است علت باشد.
7 پیشنهاد عملی برای شما (22 ساله):
- اولاً دارو‌هایی که مصرف می‌کنید را مرور کنید؛ اگر داروی جدید شروع کرده‌اید با پزشک مشورت کنید.
- یک هفته تا دو هفته تغییر رفتار انجام دهید: اجتناب از محرک‌های ترش، تمرینات بلع روزانه (گفتاردرمانگر کمک می‌کند)، رعایت بهداشت دهان و درمان رفلاکس در صورت نیاز.
- اگر پس از 2–4 هفته بهبودی نبود یا علائم شدید یا همراه با مشکل بلع/تنفسی است، به پزشک عمومی یا متخصص گوش و حلق و بینی و در صورت نیاز گفتاردرمانگر ارجاع داده شوید.
ممکن است داروی ضدکولینرژیک یا تزریق بوتاکس پیشنهاد شود.
خلاصه: علت‌های متعددی وجود دارد؛ ابتدا عوامل قابل اصلاح (دارو‌ها، رفلاکس، مشکلات دندانی، استرس) را بررسی و درمان کنید.
اقدامات غیردارویی و تمرینات بلع غالباً کمک‌کننده‌اند. درمان‌های دارویی (مثل گلیکوتایرولات) و بوتاکس زیر نظر پزشک قابل استفاده‌اند.
در صورت تردید یا علائم هشداردهنده سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
اگر مایل باشید می‌توانید اطلاعات بیشتری درباره سوابق دارویی، علائم همراه (سوزش معده، درد گردن/دهان، تغییر در بلع یا تکلم) بدهید تا پیشنهاد دقیق‌تری بدهم.