راه درمان بیماری طحال چیست؟

خلاصهٔ فوری:
اگر درد شدید یا ناگهانی در قسمت سمت چپ بالای شکم، تب بالا، سرگیجه یا علائم شوک (ضعف، تپش قلب سریع، افت فشارخون) دارید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید — این علائم ممکن است نشانهٔ پارگی طحال یا خونریزی داخلی باشد.
دلایل شایع درد یا بیماری طحال:
- بزرگی طحال (splenomegaly): به‌علت عفونت‌های ویروسی (مثلاً مونوکلئوز اپشتین–بار)، عفونت‌های باکتریایی یا انگلی (مالاریا)، بیماری‌های کبدی و پورتال هیپرتنشن، بیماری‌های خون (همولیتیک‌ها، لوسمی، لنفوم) یا بیماری‌های سیستم ایمنی.
- پارگی طحال: معمولاً ناشی از تروما اما گاهی طحال بزرگ‌شده به‌راحتی پاره می‌شود.
- آبسه یا کیست طحال: می‌توانند با تب و درد متمرکز همراه باشند.
- آمبولی یا انفارکت طحالی: درد ناگهانی و شدید در اثر کاهش خون‌رسانی.
- هیپرسپلنیسم: طحال بزرگ باعث کاهش سلول‌های خونی (کم‌خونی، ترومبوسیتوپنی، لکاپنی) می‌شود.
معاینه و آزمایش‌های پیشنهادی:
- معاینه فیزیکی توسط پزشک (حساسیت در ناحیهٔ چپ فوقانی شکم، اندازه‌گیری تندرنس، علائم پریتونیت).
- آزمایش خون: CBC با تفکیک، کارکرد کبد (AST, ALT, ALP, بیلی‌روبین)، آزمون انعقادی (PT/INR، PTT)، ESR/CRP، کشت خون در مشکوک به عفونت.
- تست‌های عفونت: سرولوژی EBV/CMV، هپاتیت‌ها، در صورت سفر به مناطق آندمیک تست مالاریا.
- سونوگرافی شکم: اولین و سریع‌ترین تصویربرداری برای بررسی اندازه طحال، مایع آزاد یا ضایعات کانونی.
- سی‌تی اسکن شکم با کانترست: اگر شک به پارگی، خونریزی یا ضایعهٔ پیچیده وجود دارد.
خطوط کلی درمان (بسته به علت):
1 درمان علت زمینه‌ای:
- عفونت: آنتی‌بیوتیک یا داروی ضدانگل مناسب براساس عامل.
- بیماری‌های هماتولوژیک: درمان اختصاصی (مثلاً در ITP گاهی کورتیکواستروئید یا ایمونوگلوبولین)، در همولتیک‌ها مدیریت حمایتی یا درمان پایه.
- بیماری کبدی/پورتال هیپرتنشن: مدیریت کبد و عوارض آن.
2 مراقبت حمایتی:
- داروی ضد درد: استامینوفن (در صورت امکان)؛ از مصرف خودسرانهٔ NSAID‌ها در صورت ترومبوسیتوپنی یا خطر خونریزی پرهیز کنید.
- استراحت نسبی و پرهیز از ورزش‌های تماسی تا مشخص شدن وضعیت طحال.
3 مداخلات تهاجمی/جراحی:
- پارگی طحال با خونریزی فعال: معمولاً درمان جراحی فوری (اسپلنکتومی) یا در برخی موارد آمبولیزاسیون شریانی توسط رادیولوژی مداخله‌ای.
- آبسه طحال: آنتی‌بیوتیک سیستمیک و در صورت نیاز درناژ توسط سونوگرافی/CT یا جراحی.
- در بیماری‌های مزمن خاص (مثل برخی موارد همولیتیک یا اسپلنکتومی غیرقابل‌اجتناب) ممکن است اسپلنکتومی برنامه‌ریزی‌شده انجام شود.
پیامد‌ها و اقدامات بعد از اسپلنکتومی:
- افزایش حساسیت به عفونت‌های باکتریایی احاطه‌کننده (بخصوص استرپتوکوک پنومونیه، مننگوکوک و Hib). توصیه به واکسیناسیون پیش از عمل یا بلافاصله پس از جراحی: واکسن پنوموکوک، منینگوکوک، هموفیلوس آنفلوانزا نوع b، و گاهی توصیه به آنتی‌بیوتیک پروفیلاکسی در سال‌های اولیه یا دائمی در موارد خاص.
چه زمانی فوراً به اورژانس مراجعه کنید (علائم هشدار):
- درد ناگهانی و شدید شکم سمت چپ
- تب بالا و لرز همراه با درد شکم
- سبکی سر، غش، تپش قلب سریع یا علائم شوک
- سرفه یا درد شانه سمت چپ (علامت کیهر در پارگی طحال)
- علائم خون‌ریزی یا کبودی غیرعادی (اگر شمار پلاکت پایین است)
پیشنهاد عملی شما الآن:
1 اگر درد شما شدید، ناگهانی یا همراه تب/سرگیجه است: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
2 اگر درد ملایم تا متوسط و بدون علائم خطر: ظرف 24–72 ساعت نزد پزشک عمومی یا داخلی مراجعه کنید تا معاینه و سونوگرافی انجام شود و آزمایش خون گرفته شود.
3 اگر دارو‌های رقیق‌کننده خون (مثل وارفارین، DOAC) یا کورتون طولانی‌مدت مصرف می‌کنید، سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
نکات ایمنی و مراقبتی روزمره:
- از انجام ورزش‌های تماسی یا فعالیت‌های سنگین تا زمان تایید پزشک خودداری کنید.
- در صورت تشخیص طحال بزرگ یا بعد از اسپلنکتومی، واکسیناسیون و دریافت اطلاعات دربارهٔ عفونت‌های بلافاصله خطرناک ضروری است.
نتیجه‌گیری:
بیماری طحال علت‌های زیادی دارد و درمان وابسته به علت زمینه‌ای و شدت وضعیت است.
ارزیابی با سونوگرافی و آزمایش خون معمولاً اولین گام است و در صورت هر علامت خطر باید به اورژانس مراجعه کنید.
این پاسخ راهنمای عمومی است و جایگزین معاینه و تشخیص حضوری پزشک نیست؛ لطفاً هرچه سریع‌تر برای بررسی کامل به پزشک مراجعه کنید.