آیا امکان دارد از سوند نلاتون نجات پیدا کنیم؟

خلاصه کوتاه
بستگی دارد.
برای بسیاری از بیماران مبتلا به مثانه نوروژنیک (به‌خصوص اگر اختلال عصبی دائمی و اختلال در تخلیه وجود داشته باشد) توقف کامل CIC ممکن است امکان‌پذیر نباشد یا خطرناک باشد.
با این حال در موارد محدود و با ارزیابی دقیق و درمان‌های انتخابی، بعضی بیماران می‌توانند حجم تماس با سوند را کم کنند یا روش تخلیه را تغییر دهند (مثلاً از سوند ادراری داخل مجرا به استوما با میتروفانف یا حتی تحریک عصبی تغییر دهند). تصمیم نیازمند ارزیابی توسط متخصص نورواورولوژی یا اورولوژیست تجربه‌دار است.
چرا CIC اغلب لازم است؟
- در مثانه نوروژنیک مشکل اصلی می‌تواند کاهش توانایی تخلیه کامل یا کنترل دترسور/اسفنکتر باشد.
اگر بعد از تخلیه ادرار باقیماندهٔ زیاد (PVR بالا) وجود داشته باشد، خطر عفونت و صدمهٔ کلیه افزایش می‌یابد.
CIC راهی امن برای تخلیه کامل است.
- سیستوپلاستی (بزرگ کردن مثانه) ظرفیت مثانه را افزایش می‌دهد و فشار داخل مثانه را کاهش می‌دهد، اما به‌خودی‌خود مشکل تخلیهٔ فعال (ضعف دترسور یا انسداد اسفنکتریک) را برطرف نمی‌کند.
چه گزینه‌هایی وجود دارد که ممکن است نیاز به CIC را کاهش یا حذف کند؟ (مزایا و معایب)
1 اصلاح قابل برگشتِ مانع خروج (کاهش مقاومت اسفنکتر)
- تزریق بوتاکس به اسفنکتر یا تزریق موضعی برای کاهش مقاومت خروجی می‌تواند در برخی بیماران باعث تخلیهٔ خودبه‌خودی شود.
اما ممکن است نیاز به تکرار تزریق داشته باشد و در بعضی موارد موجب احتباس ادراری شود.
- اسفنکتروتومی (برای مردان با دترسور-اسفنکتر دیس‌سینرژی) معمولاً تخلیه را آسان می‌کند اما عوارضی دارد (نشت ادرار، نیاز به مداخلات بعدی).
2 درمان‌های عصبی و تحریکی
- نورومدولاسیون ساکرال (SNS): در برخی بیماران با ضایعات ناقص یا مثانه بیش‌فعال می‌تواند کنترل علائم اورژانسی و تکرر را بهتر کند، ولی در مواردی که تخلیهٔ فعال ضعیف است، تأثیر در حذف CIC محدود است.
مناسب برای موارد انتخابی با ضایعات ناقص و عملکرد عصبی باقیمانده.
- تحریک عصبی قدامی ساکرال (Brindley / sacral anterior root stimulation) همراه با ریزوتومی خلفی: در برخی بیماران با ضایعات کامل نخایی در سطح بالا (مثلاً آسیب نخاعی کامل و انتخاب دقیق بیمار) می‌تواند باعث تخلیهٔ ادراری کارا شود؛ اما عمل پیچیده و برگشت‌ناپذیر (ریزوتومی) است و برای همه مناسب نیست.
3 تغییر روش خروج ادرار (درمان‌های جراحی)
- میتروفانف (کانال کاتتر قابل کاتتریزاسیون تحتانی با استوما در شکم): اگر هدف کاهش استفاده از سوند از طریق مجرای ادراری یا بهبود کیفیت زندگی است، می‌تواند راه‌حل مناسبی باشد؛ بیمار هنوز باید با سوند از طریق استوما کاتتر بگذارد ولی دیگر از مجرای اورترال استفاده نمی‌کند.
- برون‌ریزی دائمی (مثلاً کونتیننت یا incontinent diversion مثل ایلئال کونتینیو) در صورتی که کنترل مخاطرات مثانه و کلیه مهم‌تر باشد یا بیمار نتواند یا نخواهد CIC را ادامه دهد.
4 دارودرمانی و اقدامات حمایتی
- در برخی موارد استفاده از آلفا-بلوکر‌ها (در مردان) یا دارو‌های دیگر ممکن است مقاومت خروجی را کاهش دهد، اما تأثیر آنها در جلوگیری کامل از CIC محدود است.
- کنترل یبوست، درمان عفونت ادراری مزمن و توانبخشی لگنی می‌تواند به عملکرد بهتر کمک کند.
ارزیابی لازم قبل از تصمیم‌گیری
- معاینه کامل نورولوژیک و تاریخچهٔ دقیق. تعیین نوع ضایعهٔ عصبی (کاملاً کامل یا ناقص).
- یورودینامیک جامع: بررسی ظرفیت، فشار دترسور، هماهنگی دترسور-اسفنکتر، سرعت جریان و میزان باقیماندهٔ پس از تخلیه (PVR).
- سونوگرافی کلیه/مثانه و بررسی عملکرد کلیه (کراتینین) برای اطمینان از حفظ مجاری فوقانی.
- سیستوسکوپی در صورت نیاز برای بررسی پاتولوژی ساختاری یا وضعیت پیوند/آناتومی پس از سیستوپلاستی.
چه خطراتی اگر بدون ارزیابی CIC را قطع کنیم؟
- احتباس ادراری مزمن با فشار بالا → آسیب کلیه و هیدرونفروز
- عفونت ادراری مکرر و سپسیس
- سنگ مثانه یا کلیه
- بدتر شدن کیفیت زندگی
نتیجه‌گیری و توصیه‌های عملی
1 توقف خودسرانهٔ CIC توصیه نمی‌شود.
2 اولین گام: ارجاع به متخصص نورواورولوژی یا اورولوژیست آشنا با مثانه نوروژنیک و انجام یورودینامیک کامل و ارزیابی کلیوی.
3 با توجه به نتایج می‌توان گزینه‌های اختصاصی را بررسی کرد: تلاش برای کاهش مقاومت اسفنکتر (تزریق بوتاکس اسفنکتر یا جراحی)، گزینه‌های تحریک عصبی (SNS یا در موارد خاص Brindley)، یا تغییر ساختار تخلیه (MItrofanoff یا عمل‌های تبدیلی).
4 در برخی بیماران ممکن است هدف واقع‌بینانه «کاهش تعداد کاتتریزاسیون‌ها» یا «جابجایی از کاتتر مجرایی به استوما» باشد به جای حذف کامل سوند.
اگر بخواهید من می‌توانم:
- سوالات بیشتری بپرسم (علت نورولوژیک شما چیست؟ سطح ضایعه؟ نتایج یورودینامیک؟ میزان باقیماندهٔ ادرار؟ عفونت یا مشکلات کلیوی؟) تا گزینه‌های مناسب‌تر را مشخص‌تر توضیح دهم.
خلاصه پایانی: ممکن است در برخی موارد و با مداخلات مناسب نیاز به CIC کاهش یابد یا نحوهٔ کاتتریزاسیون تغییر کند، اما حذف کامل CIC برای همهٔ مبتلایان به مثانه نوروژنیک پس از سیستوپلاستی قابل انتظار نیست و قبل از هر تصمیمی باید ارزیابی تخصصی و یورودینامیک انجام شود.