ریزش شدید مو و کم شدن حجم مو در مدت کم؟

سلام،
وقت شما هم بخیر.
خلاصهٔ سریع: در بسیاری از موارد کاهش سریع حجم مو و ریزش گسترده در چند هفته تا چند ماه، بیشتر ناشی از تلژن افلوویوم (telogen effluvium) یا عوامل قابل‌برگشت مانند کمبود آهن/فریتین، تغییرات هورمونی، استرس یا دارو‌ها است.
توضیحات کامل و توصیه‌ها در ادامه آمده‌اند.
1 احتمالات شایع
- تلژن افلوویوم: شایع‌ترین علت ریزش منتشر پس از یک ضربهٔ فیزیکی یا روانی (تب شدید، عفونت، جراحی، کم‌خونی، کاهش وزن سریع، تغییرات هورمونی یا قطع دارویی). ریزش معمولاً 2–3 ماه پس از عامل شروع می‌شود و اغلب خودبه‌خود طی 3–6 ماه بهبود می‌یابد اما گاهی طولانی‌تر می‌شود.
- کمبود آهن / فریتین: فریتین پایین با ریزش مو مرتبط است.
برای رشد مجدد مو در بسیاری از مراجع توصیه می‌شود فریتین در حد ≥50–70 ng/mL باشد (حداقل آستانه‌ها در منابع متفاوت است). تجویز آهن تنها در صورتی لازم است که آزمایش‌ها کمبود نشان دهند.
- کمبود ویتامین D: کمبود ویتامین D با ریزش مو در برخی مطالعات ارتباط داشته، اما ارتباط قطعی و علت‌شناسی قوی نیست.
بازگرداندن سطح نرمال مفید و بی‌خطر است اما همیشه به‌تن‌هایی درمان کامل نیست.
- آلوپسی آندروژنتیک (موی ارثی): در صورت وجود الگوی نازک شدن در خط فرق یا شقیقه‌ها و سابقهٔ خانوادگی، حساسیت به DHT (هورمون دی‌هیدروتستوسترون) می‌تواند عامل باشد.
توجه: افزایش DHT یا حساسیت فولیکول‌ها به آن عامل است؛ DHT خیلی پایین معمولاً عامل ریزش نیست.
- آلوپسی آره‌آتا یا آلوپسی اسکارینگ: الگو‌ها و معاینه پوست سر تفاوت دارند؛ در صورت لکه‌های صاف بدون مو یا التهاب، نیاز به ارزیابی تخصصی است.
2 دربارهٔ آزمایش‌ها (توضیح دربارهٔ مواردی که گفتید)
- فریتین: اگر پایین است، درمان آهن زیر نظر پزشک توصیه می‌شود.
از مکمل آهن فقط در صورت کمبود استفاده کنید (مصرف بی‌رویه آهن مضر است).
- ویتامین D (25-OH): مقادیر <20 ng/mL به‌عنوان کمبود و 20–30 نارسایی شمرده می‌شود؛ هدف معمول برای سلامت عمومی و بعضی پزشکان >30 ng/mL است.
اصلاح کمبود منطقی است اما به‌تن‌هایی تضمین‌کنندهٔ توقف ریزش نیست.
- DHT: اندازه‌گیری DHT به‌صورت روتین برای تشخیص ریزش مو معمول نیست.
در زنان، مهم‌تر بررسی سطح تستوسترون کل/آزاد، DHEA-S، آندروستندیون و SHBG است و وجود علایم پرمویی، آکنه یا اختلالات قاعدگی را باید پرسید.
اگر در آزمایش DHT پایین آمده باشد به‌تن‌هایی بعید است باعث ریزش مو شود — بالعکس، افزایش DHT و حساسیت فولیکول‌ها مشکل‌زاست.
3 آزمایش‌های پیشنهادی جهت تکمیل ارزیابی
- CBC (هموگلوبین) و فریتین (سطح آهن ذخیره)
- TSH و در صورت نیاز FT4 (اختلال تیروئید می‌تواند ریزش مو دهد)
- 25-OH ویتامین D
- در صورت مشکوک بودن به کمبود‌های تغذیه‌ای: B12، زینک (در موارد خاص)
- اگر علایم آندروژنی وجود دارد: تستوسترون کل/آزاد، DHEA-S، آندروستندیون
- در صورت ادامه یا یافته‌های غیرمعمول: بررسی تریکوسکوپی یا بیوپسی پوست سر توسط متخصص پوست
4 درمان‌های عملی و سریع که معمولاً پیشنهاد می‌شوند
- اصلاح کمبود‌ها: اگر فریتین پایین است، درمان با آهن خوراکی زیر نظر پزشک و پیگیری سطح فریتین؛ در صورت ویتامین D ناکافی، تکمیل با دوز مناسب (مرتبط با سطح اولیه و تحت نظر پزشک).
- مراقبت مو و سبک زندگی: کاهش استرس، خواب کافی، پروتئین کافی در رژیم غذایی، پرهیز از شستشوی بسیار شدید یا حالت‌دهی حرارتی شدید، اجتناب از مدل‌های کششی (کوتاه‌مدت). استفاده از شامپو‌های ملایم و شانه نرم.
- درمان موضعی: منوکسیدیل موضعی (برای زنان معمولاً 2% یا 5% فوم روزانه) به‌عنوان درمان استاندارد در کم‌پشتی مزمن یا آلوپسی آندروژنتیک و بعضی موارد TE مفید است؛ اثر در چند ماه ظاهر می‌شود و باید ادامه یابد.
- دارو‌های هورمونی/آنتی‌آندروژن‌ها: فقط در صورت تشخیص آلوپسی آندروژنتیک زنانه یا شواهد افزایش آندروژن‌ها (و تحت نظر پزشک)؛ شامل اسپیرونولاکتون، کنتراسپتیو‌های خوراکی ترکیبی یا دارو‌های دیگر.
این دارو‌ها در دوران بارداری ممنوع یا با احتیاط‌اند.
- وقتی مراجعهٔ فوری لازم است: اگر نواحی بدون مو به‌صورت لکه‌ای (آلوپسی آره‌آتا) یا علایم التهابی/پوسته‌ریزی/جای زخم دیده شود یا ریزش خیلی سریع و گسترده با ضعف عمومی.
5 انتظارات زمانی
- اگر علت تلژن افلوویوم باشد: معمولاً بعد از حذف عامل محرک و مراقبت مناسب، ریزش در 3 تا 6 ماه کاهش می‌یابد و رشد دوباره ممکن است بعد از 3–9 ماه مشخص شود.
- اصلاح فریتین و ویتامین D: چند ماه طول می‌کشد تا ذخایر بازگردد و چند ماه دیگر برای اثر روی سیکل مو زمان نیاز است.
6 هشدار‌ها و نکات ایمنی
- از مصرف خودسرانهٔ آهن/دوز‌های بالا بدون تشخیص و مشورت اجتناب کنید.
- دارو‌های ضداندروژن و فیناستراید در زنان باردار یا در سن باروری باید با احتیاط و تست بارداری و مشورت دقیق استفاده شوند.
7 کار عملی که می‌توانم برای شما انجام دهم و اطلاعات بیشتر مورد نیاز
- لطفاً نتیجهٔ دقیق آزمایش‌ها (عدد و واحد و بازهٔ مرجع) را اگر دارید ارسال کنید (فریتین، هموگلوبین،
25-OH D، TSH، تستوسترون و DHT اگر هست). عکس از نتایج بهتر است.
- بگویید: آیا علایم هورمونی مثل آکنه، پرمویی، بی‌نظمی قاعدگی دارید؟ آیا اخیراً بیماری، تب، جراحی، تغییرات رژیم یا داروی جدیدی داشته‌اید؟
نتیجه‌گیری کوتاه: DHT پایین به‌خودی‌خود بعید است علت ریزش مو باشد؛ توجه شما به فریتین و ویتامین D درست است اما برای درمان کامل باید علت اصلی (مثل تلژن افلوویوم یا آلوپسی آندروژنتیک) توسط معاینهٔ پوست سر و بررسی آزمایش‌ها مشخص شود.
توصیه می‌کنم با یک متخصص پوست/تریچولوژیست مشورت کنید و نتایج آزمایش‌ها (اعداد و واحد‌ها) را برای تفسیر دقیق‌تر ارسال کنید—من می‌توانم کمک کنم نتایج را بررسی و برنامهٔ اقدام را پیشنهاد دهم.