چند تا پلاک دیده شده آیا من باید داروی ام اس مصرف کنم؟

خلاصه کلی و جواب کوتاه
با اطلاعاتی که دادید قابل گفتن است: یافته‌های رادیولوژیک (چند پلاک در MRI) به همراه مثبت بودن آزمایش مایع نخاعی احتمال وجود التهاب سیستم عصبی مرکزی را بالا می‌برد، اما اینکه قطعاً "باید دارو ام‌اس مصرف کنید" بستگی به این دارد که آیا معیار‌های تشخیصی ام‌اس (مثلاً معیار مک‌دونالد
۲۰۱۷ برقرار شده‌اند یا خیر.
اگر تشخیص ام‌اس قطعی شود درمان بیماری‌-modifying (DMT) معمولاً زودآغاز می‌شود؛ اگر تشخیص قطعی نیست اما ریسک تبدیل وجود دارد (مثلاً LP مثبت و پلاک‌های در محل‌های típical) برخی متخصصان پیشنهاد درمان زودهنگام می‌دهند.
در عمل نیاز به بررسی دقیق‌تر و بحث فردی با نورولوژیست دارید.
توضیح مفصل (مهم‌ترین نکات پزشکی)
1 نقش MRI و LP
- محل و شکل پلاک‌ها مهم است: پلاک‌های «ویترینتریکولار»، «جوxtacortical/کورتیکال»، «اینفرتنتوریال» یا نخاعی شواهدی هستند که بیشتر با ام‌اس همراه‌اند.
پلاک‌های پراکنده و غیرنشانه‌ای ممکن است علل دیگری (میگرن، بیماری عروق کوچک، تغییرات دژنراتیو، عفونت‌ها یا التهاب‌های دیگر) داشته باشند.
- LP مثبت معمولاً به معنی یافتن باند‌های الیگوکولونال یا افزایش شاخص IgG است.
وجود باند‌های الیگوکولونال در CSF نشان‌دهنده فعالیت ایمنی داخل دستگاه عصبی مرکزی است و احتمال اینکه یافته‌های MRI مرتبط با فرآیند التهابی مانند ام‌اس باشد را افزایش می‌دهد.
2 تشخیص: CIS، RIS و ام‌اس
- CIS (Clinically Isolated Syndrome): یک رخداد عصبی بالینی واحد که با ضایعات MRI سازگار است.
اگر پس از آن معیار‌های انتشار در فضا و زمان برقرار شوند، تشخیص ام‌اس داده می‌شود.
- RIS (Radiologically Isolated Syndrome): پلاک‌های تصادفی در MRI بدون علایم عصبی و اضح.
در RIS با LP مثبت احتمال تبدیل به ام‌اس بالاتر است.
- معیار‌های مک‌دونالد (۲۰۱۷): LP مثبت (حضور باند‌های الیگوکولونال) می‌تواند در بعضی شرایط به عنوان مدرکی برای «انتشار در زمان» استفاده شود و تشخیص ام‌اس را تسهیل کند.
3 آیا باید درمان شروع شود؟
- اگر نورولوژیست تشخیص ام‌اس قطعی بدهد: درمان ضد‌تغییردهنده بیماری (DMT) معمولاً توصیه می‌شود چون شروع زودهنگام می‌تواند دفعات عود و پیشرفت ناتوانی را کاهش دهد.
- اگر تشخیص قطعی نیست ولی شما ریسک بالایی دارید (مثلاً پلاک‌ها در مکان‌های کلاسیک MS + LP مثبت): بسیاری از متخصصان امروزه به نفع درمان زودهنگام در بیماران پرریسک موضع می‌گیرند و با بیمار درباره مزایا و عوارض دارو گفتگو می‌کنند.
- اگر فقط پلاک‌های غیراختصاصی و یک LP با یافته‌های مشکوک دارید: ممکن است تصمیم به پایش منظم (MRI تکراری، معاینه عصبی منظم) گرفته شود و درمان فورا شروع نشود.
4 چه کار‌های مشخص الآن باید انجام دهید؟
- از گزارش MRI بخواهید: ناحیه پلاک‌ها (پرiventricular، juxtacortical، infratentorial، نخاعی) و اینکه آیا پلاک‌های تازه با تزریق کانترست وجود داشته‌اند یا خیر.
- از نتایج LP بپرسید: آیا باند‌های الیگوکولونال مثبت هستند؟ مقدار شاخص IgG چطور است؟ (گزارش کامل آزمایش را بگیرید)
- بررسی‌های تکمیلی: MRI با کانترست اگر انجام نشده، MRI ستون فقرات (برای دیدن ضایعات نخاعی)، و در صورت لزوم تست‌های تحریک بینایی (VEP) یا ارجاع به مرکز تخصصی MS.
- گرفتن نظر دوم: در موارد تردید، دیدن یک نورولوژیست متخصص MS یا مرکز MS برای توضیح درباره ریسک و منافع شروع درمان بسیار مفید است.
5 گزینه‌های درمانی و ریسک‌ها
- انواع دارو‌های DMT شامل دارو‌های تزریقی (بتا اینترفرون‌ها، گلاتیرامر)، خوراکی (مثل dimethyl fumarate، teriflunomide، fingolimod) و دارو‌های تزریقی تخصصی‌تر یا مونوکلونال (مثل natalizumab, ocrelizumab و غیره) هستند. انتخاب بر اساس شدت بیماری، ریسک عوارض، برنامه بارداری، عفونت‌های قبلی، واکسیناسیون و ترجیح بیمار است.
- هر دارو مزایا و عوارض خاص خود را دارد؛ برای مثال برخی دارو‌ها نیاز به بررسی‌های آزمایشگاهی و واکسیناسیون قبل از شروع دارند.
6 چه زمانی باید سریع‌تر مراجعه کنید؟
- اگر علائم جدید یا بدتر شدن علائم کنونی (ضعف و اضح، اختلال بینایی مشخص، اختلال در بلع یا راه رفتن، اختلال کنترل ادرار/مدفوع) رخ داد فوراً به پزشک مراجعه کنید.
7 نکات عملی و روانی
- نگهداری مدارک: کپی‌های MRI، گزارش رادیولوژی و گزارش LP را نگه دارید؛ برای نظر دوم لازم است.
- واکسیناسیون‌ها: قبل از شروع بعضی DMT‌ها ممکن است نیاز به تکمیل واکسیناسیون‌ها (مثلاً آنفلوآنزا، هپاتیت، واکسن‌های زنده و غیرزنده بسته به دارو) باشد.
- سبک زندگی: کنترل عوامل قلبی‌عروقی، ورزش منظم، ترک سیگار و مدیریت استرس مفید است.
سخن پایانی و توصیه مشخص برای شما
1 از پزشک بخواهید دقیقاً چه چیزی در MRI و LP مثبت بوده و آیا معیار‌های تشخیصی ام‌اس برقرار شده‌اند یا خیر.
2 در صورت تردید، نظر یک نورولوژیست متخصص MS یا مرکز تخصصی را بگیرید.
3 اگر تشخیص ام‌اس قطعی شود یا شما در گروه «پُریسک» قرار بگیرید، شروع DMT معمولاً توصیه می‌شود ولی انتخاب دارو و زمان شروع باید پس از بحث درباره مزایا/معایب و بررسی‌های لازم انجام شود.
4 در هر صورت پیگیری منظم و MRI تکراری (معمولاً ۳–۶ ماه سپس سالیانه یا طبق نظر پزشک) مهم است.
اگر مایل باشید، می‌توانید اطلاعات تکمیلی بفرستید: گزارش دقیق MRI (متن گزارش)، نتیجه کامل LP (آیا باند الیگوکولونال نوشته شده؟ IgG index؟) و شرح کامل حملات دست چپ (چه مدت، آیا ضعف عینی بوده یا فقط حس نامعمول؟) تا راهنمایی اختصاصی‌تر بدهم.