علت سر درد و خارش سر چیست؟

سلام
— توضیح کوتاه و آرامش‌بخش:
بسیاری از علت‌های درد یا خارش سر قابل درمان‌اند.
چون شما 13 سال دارید، چند علت شایع و قابل‌درمان بیشتر محتمل‌اند، اما لازم است وضعیت را بررسی کنیم تا درمان درست داده شود.
علت‌های شایع (هر مورد با نکات تشخیصی کوتاه):
- شپش سر (Pediculosis): خارش خیلی شدید، مخصوصاً پشت سر و پشت گوش، ممکن است وقتی موها را دقیق نگاه کنید، «سرُک» یا خود شپش را یا تخم (نیت) ببینید. درد معمولاً از خراش یا التهاب ثانویه است.
- شوره و درماتیت سبورئیک (شپشکی): خارش و پوسته‌ریزی چرب یا خشک، بدون الگوی قطعی ریزش مو؛ در دوره بلوغ به‌خاطر تغییرات هورمونی شایع است.
درد شدید معمولی نیست مگر التهاب زیاد باشد.
- درماتیت تماسی (حساسیت به شوینده یا رنگ مو): شروع خارش و گاهی درد بعد از استفاده از شامپو، ژل، رنگ یا محصولات جدید.
معمولاً قرمزی و سوزش دیده می‌شود.
- قارچ پوست سر (تینه‌آ کپیتیس): می‌تواند باعث خارش، نقاط طاسی با پوسته‌ریزی، و گاهی التهاب و حساسیت دردناک شود.
در کودکان و نوجوانان شایع‌تر است.
- فولیکولیت یا عفونت پوست (باکتریایی): نقاط دردناک، قرمز یا دارای چرک روی پوست سر؛ معمولاً موضعی و لمس آن دردناک است.
- تریکودینیا (درد پوست سر بدون ضایعه ظاهری): ممکن است هنگام لمس درد زیادی حس کنید؛ گاهی با استرس یا ریزش مو همراه است.
کار‌هایی که می‌توانید همین الآن در خانه انجام دهید:
- با نور خوب و آینه یا از والد کمک بخواهید؛ پوست سر را از نظر قرمزی، پوسته، زخم، نقاط چرکی، نواحی بدون مو یا وجود شپش/نیت بررسی کنید.
- اگر شپش می‌بینید: شانه‌زدن با شانه‌های ریز (nit comb) و استفاده از شامپوی ضدشپش (محصولات حاوی پرم‌ترین 1% یا مالاتیون) طبق دستور، و شستن روبالشی، کلاه و شانه‌ها در آب گرم یا قرار دادن در کیسه پلاستیک برای 48 ساعت.
- شوره یا درماتیت سبورئیک: استفاده از شامپو‌های ضدشوره حاوی کتوکونازول 2%، سلنیوم سولفاید، یا زینک پیریتیون 2% دو تا سه بار در هفته به‌مدت چند هفته.
- اگر زخم یا چرک دارید: کمپرس گرم موضعی چند بار در روز، و اجتناب از فشار یا کندن ضایعه.
چه درمان‌هایی نیاز به نسخه پزشک دارد:
- قارچ پوست سر (تینه‌آ): معمولاً درمان خوراکی مثل گریزئوفولوین یا تربینافین لازم است — این‌ها فقط با نسخه پزشک داده می‌شوند.
- عفونت باکتریایی گسترده یا فولیکولیت عمیق: ممکن است نیاز به آنتی‌بیوتیک موضعی یا خوراکی باشد.
- درماتیت شدید حساسیتی: گاهی کرم استروئیدی موضعی کوتاه‌مدت توسط پزشک تجویز می‌شود.
چه زمانی فوراً باید به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- تب یا حالت عمومی بد همراه با درد سر و قرمزی شدید
- ناحیه‌ای از پوست سر که قرمز و متورم و رو به گسترش است یا چرک دارد
- شروع ناگهانی ریزش مو به‌صورت تکه‌ای یا خیلی زیاد
- درمان‌های خانگی (مثلاً شامپو ضدشوره یا درمان شپش) بعد از 1–2 هفته تاثیری نداشتند
نکات مهم و احتیاط‌ها:
- از قرار دادن کرم‌ها یا قطره‌های بدون نظر پزشک روی زخم‌های باز خودداری کنید.
- برای شپش، همه اعضای خانواده یا نزدیکان را بررسی کنید و ملزومات تماس نزدیک را تمیز یا جدا کنید.
- اگر به محصولات مو (رنگ، اسپری، ژل) مشکوک هستید، مصرف آن‌ها را قطع کنید و در صورت بدتر شدن، به پزشک مراجعه کنید.
چه اطلاعاتی با پزشک مطرح کنید (برای کمک به تشخیص):
- از کی خارش/درد شروع شده؟ آیا بدتر یا بهتر می‌شود؟
- آیا تب یا تورم گره‌های لنفاوی دارید؟
- آیا لکه‌های بدون مو یا پوسته‌ریزی می‌بینید؟
- آیا اخیراً از محصول جدید مو یا رنگ مو استفاده کرده‌اید یا با کسی که شپش داشته در تماس بوده‌اید؟
خلاصه و پیام نهایی:
درد و خارش سر در نوجوانان علل مختلفی دارد؛ شایع‌ترین‌ها شامل شپش، شوره/درماتیت سبورئیک، قارچ و درماتیت تماسی هستند.
بسیاری از موارد با مراقبت‌های خانگی و شامپو‌های مخصوص بهبود می‌یابند، اما اگر علایم عفونت، ریزش مو یا عدم بهبودی وجود دارد، باید به پزشک عمومی یا متخصص پوست مراجعه کنید.
اگر خواستید، می‌توانید توضیح بدهید دقیقاً چه نشانه‌هایی روی سر می‌بینید (قرمزی، پوسته، زخم، وجود شپش یا نیت) تا راهنمایی دقیق‌تری بدم.