علت درد استخوان دنبالچه چیست؟

درد دنبالچه (coccydynia یا کوکسی‌دینیا) درد در ناحیه استخوان کوچک انت‌های ستون فقرات است.
وقتی بدون ضربه مستقیم رخ می‌دهد، علل شایع و مهم عبارت‌اند از:
1 فشار یا میکروترومای تکراری
- نشستن طولانی روی سطوح سخت یا وضعیت نامناسب هنگام نشستن می‌تواند به تدریج التهاب یا حساسیت در مفصل ساکروکوکسیژیال ایجاد کند.
- افرادی که شغل یا ورزش‌شان نیاز به نشستن یا ضربه‌زدن مکرر دارد در معرض‌اند.
2 زایمان و تغییرات مرتبط با بارداری
- در زنان پس از زایمان یا در طول حاملگی به‌دلیل تغییرات هورمونی (شل شدن لیگامان‌ها) و فشار عبوری جنین، ممکن است دنبالچه دچار جابه‌جایی یا درد شود.
3 ناپایداری یا هیپرموبیلته (حرکت بیش‌ازحد) مفصل دنبالچه
- برخی افراد مفصل ساکروکوکسیژیال متحرک یا ناپایدار دارند که باعث درد می‌شود.
4 آرتروز یا تغییرات دژنراتیو
- فرسایش یا التهاب مفصل بین دنبالچه و ستون فقرات می‌تواند درد ایجاد کند، حتی بدون ضربه‌ی مشخص.
5 درد ارجاعی (referred pain)
- مشکلات کمری (دیسک یا رادیکولوپاتی)، مشکلات مفصل ساکروایلیاک، درد کف لگن یا پارگی‌های عضلانی می‌توانند به دنبالچه ارجاع دهند.
6 عفونت، کیست یا توده‌ها (نادر)
- عفونت، فیستول یا تومور‌های ناحیهٔ خاجی یا پرینه نادرند اما باید در مواردی که همراه با تب، ترشح یا کاهش وزن است بررسی شوند.
خلاصهٔ نشانه‌ها و نشانه‌های هشدار (Red flags) که نیاز به ارزیابی فوری دارند:
- تب یا علائم سیستمیک
- درد شبانه غیرقابل‌تحمل یا کاهش وزن بی‌دلیل
- ترشح یا قرمزی و تورم موضعی
- علائم عصبی پیش‌رونده (ضعف یا بی‌حسی در پاها)
تشخیص:
- شرح حال و معاینه بالینی: معاینه شکلی شامل لمس دنبالچه از بیرون و گاهی معاینه رکتال برای بررسی حساسیت یا حرکت دنبالچه.
- تصویربرداری: رادیوگرافی ساده در حالات استاتیک و دینامیک (برای بررسی ناپایداری)، در صورت نیاز MRI برای ارزیابی بافت نرم یا CT برای جزئیات استخوانی.
در صورت شک عفونت یا تومور ممکن است آزمایش‌های بیشتر لازم شود.
درمان (از محافظه‌کارانه تا تهاجمی):
1 درمان‌های اولیه (غیرجراحی)
- اجتناب از نشستن طولانی و استفاده از بالشتک‌های مخصوص (donut یا Wedge)؛ اصلاح وضعیت نشستن.
- دارو‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) و مسکن‌ها به‌صورت کوتاه‌مدت.
- کمپرس گرم/سرد و نشستن در و ان گرم برای کاهش اسپاسم و درد.
- نرم‌کنندهٔ مدفوع اگر یبوست وجود دارد تا فشار موقع دفع کاهش یابد.
2 فیزیوتراپی و کاردرمانی
- تمرینات بازآموزی وضعیت، کشش و تقویت عضلات اطراف، تمرینات کف لگن و بیوفیدبک در صورت درگیری عضلات کف لگن.
فیزیوتراپی تخصصی یکی از مؤثر‌ترین روش‌های غیرتهاجمی است.
3 مداخلات تزریقی
- تزریق بی‌حس‌کننده موضعی با یا بدون کورتیکواستروئید در مفصل یا بافت‌های اطراف می‌تواند تسکین‌دهنده باشد (اثر چند هفته تا ماه).
- بلوک گانگلیون ایمپار برای درد مقاوم یا مزمن ممکن است مفید باشد.
4 درمان‌های کم‌تهاجمی تکمیلی
- TENS، درمان دستی یا ماساژ تخصصی، تکنیک‌های آزادسازی بافت نرم.
5 جراحی (کاکسی‌گکتومی)
- برداشتن دنبالچه تنها در صورتی که درد مزمن و مقاوم به درمان‌های محافظه‌کارانه و تزریق باشد و تشخیص و اضحی مبنی بر منبع درد در دنبالچه وجود داشته باشد.
- نتایج جراحی متغیر است (در مطالعات مختلف بهبودی قابل‌توجه در بخش زیادی از بیماران گزارش شده) ولی خطر عفونت و دیگر عوارض وجود دارد.
پیشنهادات عملی و زمان‌بندی مراجعه:
- اگر درد خفیف تا متوسط است: چند هفته درمان محافظه‌کارانه (بالشتک مناسب، NSAID، فیزیوتراپی).
- اگر پس از 4–6 هفته بهبود قابل‌توجهی نیافتید یا درد شدید است یا علائم هشدار دارید: مراجعه به پزشک عمومی یا ارتوپد/متخصص درد برای معاینه و تصویربرداری.
پیشگیری و نکات روزمره:
- از نشستن طولانی روی سطوح سخت پرهیز کنید و هنگام نیاز از بالشتک محکم استفاده کنید.
- وضعیت نشستن را اصلاح کنید (وزن روی لگن، نه مستقیم روی دنبالچه).
- تقویت و کشش منظم عضلات شکم و کف لگن و مدیریت وزن و یبوست.
نتیجه‌گیری کوتاه:
- درد دنبالچه می‌تواند بدون ضربه و به‌خاطر میکروتراما، زایمان، ناپایداری مفصل، آرتروز یا درد ارجاعی رخ دهد.
تشخیص با شرح حال و معاینه آغاز می‌شود و معمولاً درمان محافظه‌کارانه و فیزیوتراپی مؤثر است.
در موارد مقاوم، تزریق یا در نهایت جراحی ممکن است لازم شود.
در صورت تب، ترشح، درد بسیار شدید یا علائم عصبی باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید.