آیا مصرف قرص بوسپیرون و آسنترا در سه ماه اول بارداری مجاز است؟

خلاصه کوتاه
- بسیاری از بارداری‌هایی که مادری در سه‌ماهه اول بوسپیرون یا آسنترا (اسیتالوپرام) مصرف کرده‌اند، نوزاد سالم داشته‌اند.
با این حال داده‌ها محدود و پیچیده‌اند و تصمیم‌گیری باید فردی و مبتنی بر سناریوی بالینی باشد.
ملاحظات کلی درباره دارو‌ها
1 اسیتالوپرام (Asentra):
- طبقه‌بندی و شواهد: اسیتالوپرام یک SSRI است.
مجموعه مطالعات و بررسی‌ها نشان می‌دهد که افزایش قابل‌توجه و قاطع در ناهنجاری‌های مادرزادی کلی ناشی از اسیتالوپرام ثابت نشده، اما برخی مطالعات سیگنال‌های ضعیف یا کوچک در مورد نقایص قلبی یا پیامد‌های نوزادی گزارش کرده‌اند.
ریسک‌های مطلق معمولاً کوچک هستند.
- پیامد‌های نزدیک به زایمان: مصرف SSRI‌ها در اواخر بارداری ممکن است با نشانگان سازگاری نوزاد (irritability، تغذیه ضعیف، تنفس سریع یا گرفتگی) یا در موارد نادر افزایش خطر PPHN (فشار خون ریوی پایدار نوزاد) مرتبط باشد؛ اما این ریسک‌ها کم‌مقدارند.
- راهنمایی بالینی کلی: بسیاری از راهنما‌ها می‌گویند اگر افسردگی/اضطراب مادر نیاز به دارو دارد، ادامه مصرف SSRI (معمولاً در کمترین دوز موثر) بهتر از قطع ناگهانی است.
در عمل اغلب سرترالین به‌عنوان SSRI ترجیح داده می‌شود چون بیش‌ترین داده ایمنی را دارد، ولی اقدام به تعویض دارو باید با نظر روان‌پزشک/مامای معالج انجام شود.
2 بوسپیرون:
- داده‌ها و ایمنی: داده‌های انسانی در مورد بوسپیرون در حاملگی محدودتر از SSRIهاست.
مطالعات و گزارش‌های موجود نشانه‌ای قاطع از تراتوژنیسیته (نقص مادرزادی و اضح) نشان نداده‌اند، اما به‌خاطر محدودیت نمونه‌ها، عدم قطعیت وجود دارد.
- نکات بالینی: اگر بوسپیرون برای کنترل اضطراب به خوبی جواب داده و مادر علائم شدید دارد، ادامه ممکن است منطقی باشد.
اگر تازه می‌خواهید دارو شروع کنید، بهتر است گزینه‌ها و شواهد با پزشک بررسی شود.
خطر قطع ناگهانی دارو
- قطع ناگهانی SSRI (از جمله اسیتالوپرام) می‌تواند باعث بروز علائم قطع (سرگیجه، اضطراب بازگشتی، اختلال خواب، علائم شبه‌آنفلوآنزا) و تشدید افسردگی/اضطراب شود که برای مادر و جنین می‌تواند مضر باشد (مثل مراقبت‌های ضعیف دوران بارداری، سوءتغذیه، خودآسیبی). بنابراین هر گونه تصمیم به قطع یا تغییر دارو باید زیر نظر پزشک و تدریجی باشد.
اگر مادر در سه ماهه اول دارو مصرف کرده و الان نگران است
- آرام باشید: مصرف دارو در سه‌ماهه اول به معنی قطعاً داشتن نوزاد مبتلا نیست.
بیشتر بارداری‌های در معرض این دارو‌ها با نتیجه خوب همراهند.
- اقداماتی که می‌توانید انجام دهید:
1 فوراً با پزشک زنان/مامای معالج و روان‌پزشک یا پزشکتان تماس بگیرید و اطلاعات دوز و مدت مصرف را بدهید.
2 سونوگرافی‌های معمول دوران بارداری را انجام دهید (سونوگرافی NT/سه‌ماهه اول در صورت انجام‌پذیری و بعد سونوگرافی آناتومی در هفته‌های تعیین‌شده). به‌طور کلی در معرض بودن به SSRI به‌تن‌هایی نیاز به سونوگرافی ویژه یا اکو قلب جنین به‌طور روتین ایجاد نمی‌کند مگر عوامل خطر دیگری وجود داشته باشد.
3 در صورت نگرانی ویژه از نقایص قلبی (مثلاً دوز‌های بالا، مصرف همزمان دارو‌های دیگر با ریسک ترافوتوژنیک یا سابقه خانوادگی)، پزشک ممکن است فلوئش یا اکوکاردیوگرافی جنین را در زمان مناسب مطرح کند.
توصیه عملی و تصمیم‌گیری بالینی
- هر مورد باید فردی بررسی شود.
اگر مادری قبل از حاملگی یا در سه‌ماهه اول تحت درمان با آسنترا و/یا بوسپیرون بوده و پاسخ خوب داشته و خطر خودکشی یا عود شدید وجود دارد، ادامه درمان معمولاً منطقی است.
- اگر دارو قابل تعویض است و مادر تمایل به توقف دارد، برنامه‌ریزی برای کاهش تدریجی یا تغییر به داروی دارای داده‌های بیشتر (مثلاً سرترالین) تحت نظر پزشک بررسی می‌شود.
- شروع دارو در دوران بارداری فقط در صورت نیاز بالینی و پس از مشاوره ریسک-فایده توصیه می‌شود.
جمع‌بندی و پیام تسلی‌بخش
- داده‌ها نشان می‌دهند که بسیاری از زنانی که در سه‌ماهه اول اسیتالوپرام یا بوسپیرون مصرف کرده‌اند نوزادان سالم داشته‌اند.
افزایش خطرات، اگر موجود باشد، معمولاً کم‌مقدار است و بسیاری از دستورالعمل‌ها تأکید دارند که مزایای درمان اختلالات روانی باید در برابر خطرات احتمالی سنجیده شود.
- بهترین کار: سریعاً با پزشک معالج و روان‌پزشک مشورت کنید، از قطع ناگهانی خودداری کنید و در صورت نیاز، پیگیری‌های سونوگرافیک را انجام دهید.
اگر مایل باشید می‌توانم به صورت دقیق‌تر:
- کمک کنم تا پرسش‌هایی را برای پزشکتان آماده کنید، یا
- متن کوتاهی برای گفتن به ماما/روان‌پزشک تهیه کنم (شامل دوز‌ها و تاریخ‌های مصرف) تا جلسه مشاوره مؤثرتر باشد.
تذکر حقوقی/پایانی
این پاسخ اطلاعات عمومی پزشکی فراهم می‌کند و جایگزین مشاوره پزشکی حضوری و فردی نیست.
تصمیم‌گیری درباره ادامه، قطع یا تغییر دارو در بارداری باید توسط پزشک مسئول پرونده با توجه به وضعیت بالینی شما انجام شود.