راه درمان کراتین بالا چیست؟

سلام.
توضیحات شما (مادر 50 ساله، کراتینین
6.2 mg/dL و اوره 66 mg/dL که گاهی نوسان دارد و سابقه مشکل کلیه و آنژیوگرافی 4 سال قبل) نشان‌دهنده اختلال جدی عملکرد کلیه است.
در ادامه راهکار‌های مهم، اقدامات فوری و بلندمدت و نکات غذایی و دارویی را به ترتیب و به‌زبان ساده می‌گویم:
1 درک کلی وضعیت
- عدد کراتینین
6.2 معمولاً نشان‌دهنده کاهش شدید فیلتراسیون گلومرولی (eGFR بسیار پایین، اغلب <15 ml/min/1.73m
2 است که معادل نارسایی کلیه پیشرفته یا مرحله نهایی (ESRD) می‌تواند باشد.
اما مقدار دقیق eGFR به جنس، وزن و تاریخچه بیماری بستگی دارد.
- سابقه آنژیوگرافی و آسیب کلیه بعد از آن (possible contrast-induced injury) می‌تواند علت بروز یا تشدید بیماری مزمن کلیه باشد.
2 چه کار‌های فوری باید انجام دهید
- فوراً نفرولوژیست (متخصص کلیه) را ببینید؛ با این عدد کراتینین لازم است ارزیابی تخصصی و سریع انجام شود.
- اگر هر یک از علائم زیر وجود دارد، سریع به اورژانس مراجعه کنید: تنگی نفس یا ورم شدید، کاهش قابل‌توجه ادرار یا قطع ادرار، گیجی/سردرگمی، تهوع و استفراغ مداوم، درد قفسه سینه یا علائم مرتبط با پتاسیم بالا (ضربان نامنظم، ضعف شدید).
3 آزمایشات و تصویربرداری‌هایی که باید انجام شود
- تکرار آزمایشات پایه: کراتینین، اوره، الکترولیت‌ها (به‌خصوص پتاسیم)، بی‌کربنات سرم (اسیدوز متابولیک)، گاز‌های خونی در صورت علائم شدید.
- آزمایش ادرار: بررسی پروتئین، خون، ارسار، پیوستگی عفونت.
- شمارش کامل خون (برای بررسی کم‌خونی ناشی از کلیه).
- سطح فسفر و کلسیم، ویتامین D و تست‌های مرتبط با متابولیسم استخوان.
- سونوگرافی کلیه (برای بررسی اندازه کلیه، انسداد یا دیگر علل ساختاری).
4 اصلاح دارو‌ها و عوامل قابل برگشت
- دارو‌هایی که ممکن است باعث بدتر شدن عملکرد کلیه شوند را بررسی و موقتاً قطع کنید (با مشورت پزشک): NSAID‌ها (مثل ایبوپروفن)، برخی دارو‌های ضد‌التهاب/مسکن، دوز‌های نامناسب متفورمین در نارسایی شدید کلیه، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها (آمین‌گلیکوزید‌ها)، دارو‌های سدیم نگهدارنده یا دارو‌هایی که پتاسیم را بالا می‌برند.
- دارو‌های فشار خون (ACEi/ARB) را در صورت کاهش حاد ادرار یا افزایش شدید کراتینین/هایپرکالمی ممکن است پزشک موقتاً قطع کند.
- اگر دچار کم‌آبی هستید (عدم دریافت مایعات، استفراغ/اسهال)، اصلاح حجم می‌تواند تا حدودی عملکرد را بهبود دهد.
5 علائم نیاز به دیالیز (ارجاع اورژانسی به درمان جایگزین)
- اگر علائم اورمیک (حالت تهوع/استفراغ شدید، کاهش سطح هوشیاری، التهاب پرده قلبی)، یا هایپرکالمی تهدیدکننده حیات، یا ورم ریوی مقاوم به درمان دارویی وجود داشته باشد، دیالیز فوری لازم است.
- با کراتینین حدود 6 و علائم بالینی مناسب، احتمال نیاز به برنامه‌ریزی برای شروع دیالیز (همودialysis یا دیالیز صفاقی) بالا است، اما تصمیم نهایی بر اساس وضعیت بالینی، الکترولیت‌ها و اسیدوز گرفته می‌شود.
6 مدیریت غیردارویی و رژیم غذایی
- محدودیت سدیم (نمک) برای کنترل فشار خون و تورم.
- محدودیت پروتئین به مقدار متوسط تا کم تحت نظر رژیم‌درمانی (معمولاً 0.6–0.8 g/kg/day در مراحل پیشرفته، اما باید با نفرولوژیست/رژیم‌درمانگر هماهنگ شود) — کاهش پروتئین می‌تواند تولید اوره را کاهش دهد اما نیاز‌های تغذیه‌ای باید حفظ شود.
- محدود کردن پتاسیم (موز، مرکبات، گوجه، سیب‌زمینی خام/پخته زیاد) در صورت پتاسیم بالا.
- محدود کردن فسفر (لبنیات پرچرب، نوشابه‌های گازدار، مغز‌ها) و در صورت نیاز مصرف بایندر‌های فسفات زیر نظر پزشک.
- کنترل مایعات در صورت احتباس مایعات/ورم.
7 دارو‌های کمکی که ممکن است لازم شوند (تحت نظر پزشک)
- بایندر‌های فسفات اگر فسفر خون بالا باشد.
- اریتروپویتین/آهن اگر کم‌خونی ناشی از نارسایی کلیه وجود داشته باشد.
- بی‌کربنات خوراکی در صورت اسیدوز متابولیک مزمن و قابل‌توجه.
- دارو‌های کنترل فشار خون (در صورت نیاز) و دارو‌های کنترل قند (در بیماران دیابتی) با تنظیم دوز.
8 پیگیری و برنامه بلندمدت
- ملاقات منظم با نفرولوژیست (فواصل کوتاه‌تر: هفته‌ها تا چند ماه، بسته به وضعیت).
- برنامه‌ریزی برای دسترسی عروقی (AV fistula) در صورتی که احتمال بالای شروع دیالیز وجود داشته باشد — هرچه زودتر ساخته شود بهتر است.
- ارزیابی قابلیت پیوند کلیه در بیمارانی که مناسب باشند (معیار‌ها و غربالگری خاص خود را دارد).
9 نکات مرتبط با سابقه آنژیوگرافی
- اگر آسیب کلیه بعد از آنژیوگرافی رخ داده، ممکن است ترکیبی از آسیب حاد و رشد بیماری مزمن وجود داشته باشد.
بررسی‌های تصویرنگاری و سابقه کامل توسط نفرولوژیست کمک می‌کند علت و سیر را بهتر مشخص کنند.
10 چه زمانی اورژانسی است؟ (تکرار برای اهمیت)
- کاهش شدید ادرار، تنگی نفس ناگهانی، ورم سریع بدن، سرگیجه شدید/همه‌گیری ضعف، علائم آریتمی یا سابقه پتاسیم بالا — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
پیشنهاد عملی برای شما الآن
- امروز یا فردا وقت نفرولوژی بگیرید و پرونده دارویی و نتایج آزمایش‌ها را همراه ببرید.
- در صورت بروز هر یک از علائم اورژانسی بالا مستقیم به بیمارستان مراجعه کنید.
- لیست دارو‌ها و مکمل‌ها را بردارید تا پزشک آنها را بررسی کند و موارد مضر را قطع کند.
تذکر نهایی: اطلاعات فوق راهنمایی عمومی است و جایگزین ویزیت بالینی و تصمیم‌گیری نفرولوژیست نیست.
با توجه به مقدار کراتینین ذکرشده، توصیه می‌کنم پیگیری سریع و کامل صورت گیرد زیرا احتمال نارسایی کلیه پیشرفته بالا است.
اگر مایل باشید می‌توانم یک چک‌لیست آماده کنم: آزمایش‌های لازم، سوالاتی که هنگام ویزیت باید بپرسید، و نمونه رژیم غذایی کوتاه برای روز‌های اولیه.