روش قطع پردنیزولون 5 چگونه است؟

پاسخ بر اساس اصول تخصصی داخلی و غدد است، ولی حتما قبل از هر تغییری با پزشک معالج خود مشورت کنید، چون علت تجویز پردنیزولون و وضعیت بیماری شما بسیار مهم است.
### 1. چرا قطع پردنیزولون باید تدریجی باشد؟
پردنیزولون یک نوع کورتون (گلوکوکورتیکوئید) است. وقتی چند هفته تا چند ماه این دارو را مصرف می‌کنید، غده‌های فوق کلیه (آدرنال) که به طور طبیعی هورمون کورتیزول ترشح می‌کنند، «تنبل» می‌شوند.
اگر دارو ناگهان قطع شود:
- ممکن است بدن نتواند به اندازه کافی کورتیزول تولید کند.
- خطر بروز نارسایی آدرنال (Adrenal insufficiency) و بحران آدرنال به‌وجود می‌آید.
علائم نارسایی آدرنال می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- ضعف شدید، بی‌حالی، سرگیجه
- تهوع، استفراغ، دل‌درد
- افت فشار خون، تعریق، رنگ‌پریدگی
- درد عضلانی و مفصلی، تب خفیف
### 2. وضعیت شما به‌طور خلاصه
- دوز اولیه: پردنیزولون ۵ میلی‌گرم روزانه
- مدت مصرف: حدود ۵٫۵ ماه (مدت نسبتاً طولانی)
- قطع ناگهانی: ۱۴ روز کامل قطع کردید
- سپس: دستور پزشک = روزی نصف قرص (۲٫۵ میلی‌گرم)
- مدت مصرف دوز ۲٫۵ میلی‌گرم: حدود ۴۵ روز
نکته مهم: اینکه بعد از ۱۴ روز قطع ناگهانی، پزشک دوباره شما را روی دوز ۲٫۵ میلی‌گرم گذاشته، یعنی از نظر او هنوز نیاز به کاهش تدریجی وجود دارد (هم برای بیماری زمینه‌ای، هم برای محور هیپوفیز–آدرنال).
### 3. اصول کلی کاهش (تیپر) پردنیزولون در دوز‌های پایین
در دوز‌های زیر ۱۰ میلی‌گرم، کاهش دوز باید بسیار آرام‌تر باشد، به‌خصوص وقتی چند ماه دارو مصرف شده است.
الگوی کلی (نه نسخه شخصی) برای فردی با شرایط مشابه شما می‌تواند مانند زیر باشد:
1 ۵ میلی‌گرم روزانه، بعد از پایدار شدن بیماری، کاهش به ۲٫۵ میلی‌گرم روزانه
2 مصرف ۲٫۵ میلی‌گرم حداقل ۴–۶ هفته (شما الان ۴۵ روز مصرف کرده‌اید، که در این محدوده است)
3 سپس یکی از روش‌های زیر:
- روش A (یک روز در میان):
- ۲–۳ هفته: ۲٫۵ میلی‌گرم یک روز در میان (مثلاً روز‌های زوج بخورید، روز‌های فرد نخورید)
- اگر مشکلی نبود و علائم بیماری‌تان برنگشت: قطع کامل
- روش B (کاهش میلی‌گرمی آرام‌تر
– در صورت امکان تقسیم دقیق):
- اگر امکان تکه‌کردن قرص یا استفاده از شکل شربت/قطره باشد، می‌توان دوز را از ۲٫۵ به حدود ۱–۱٫۲۵ میلی‌گرم کاهش داد و ۲–۳ هفته ادامه داد، بعد قطع کرد.
اما انتخاب روش دقیق باید بر اساس نوع بیماری شما (مثلاً روماتیسم، آسم، آلرژی، بیماری خودایمنی، …) و شدت علائم توسط پزشک انجام شود.
### 4. چرا نمی‌شود دقیق گفت «تا کی» ادامه دهید؟
سه عامل تعیین می‌کند چه مدت باید در دوز ۲٫۵ میلی‌گرم بمانید و چطور قطع کنید:
1 نوع بیماری اصلی که به خاطر آن پردنیزولون گرفته‌اید
2 فعال بودن یا خاموش بودن بیماری (مثلاً درد مفصل، التهاب، تنگی نفس، ضایعات پوستی و…)
3 وضعیت محور آدرنال (توانایی بدن در تولید کورتیزول پس از مصرف طولانی کورتون)
در کسانی که:
- چند ماه کورتون گرفته‌اند (مثل شما)، و
- دوز فعلی پایین است (۲٫۵ میلی‌گرم)،
معمولاً:
- حداقل ۴–۶ هفته دوز پایین ادامه داده می‌شود (که شما انجام داده‌اید)،
- سپس با یک روز در میان کردن به مدت حدود ۲–۳ هفته، و در صورت نداشتن علائم، قطع می‌شود.
اما اگر بیماری اصلی شما در حال شعله‌ور شدن باشد (مثلاً درد مفاصل، بدتر شدن تنگی نفس، ضایعات پوستی فعال‌تر شود)، ممکن است:
- لازم باشد مدت بیشتری روی ۲٫۵ میلی‌گرم بمانید
- یا اصلاً فعلاً قطع نشود.
### 5. یک سناریوی عملی (الگوی پیشنهادی که باید با پزشک خود چک کنید)
با توجه به آنچه نوشتید (۵٫۵ ماه مصرف ۵ میلی‌گرم، حالا ۴۵ روز ۲٫۵ میلی‌گرم):
الگوی ممکن (برای مطرح کردن با پزشک):
1 شما الان در مرحله ۲٫۵ میلی‌گرم هستید و ۴۵ روز مصرف کرده‌اید.
2 در صورت ثابت بودن وضعیت بیماری و نبودن علائم شدید:
- ۲٫۵ میلی‌گرم را یک روز در میان به مدت حدود ۲–۳ هفته مصرف کنید.
- اگر در این مدت:
- ضعف شدید، سرگیجه، تهوع، بی‌حالی غیرعادی، درد عضلانی/مفصلی شدید غیرمعمول، تب، یا علائم برگشت بیماری اصلی پیدا نکردید →
- بعد از آن می‌توان دارو را قطع کرد.
3 اگر در حین یک روز در میان کردن دارو:
- علائم بیماری زمینه‌ای شدیدتر شد (مثلاً همان مشکلی که برایش پردنیزولون گرفته‌اید برگردد)،
- یا علائم نارسایی آدرنال پیدا کردید،
→ باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید؛ ممکن است لازم باشد:
- دوز دوباره کمی بالا برود
- یا کاهش دوز با سرعت کمتر و برنامه متفاوت انجام شود.
### 6. علائمی که اگر دیدید، نباید خودسر دارو را کم یا قطع کنید
- بازگشت یا تشدید علائم بیماری اصلی (درد شدید، التهاب، ضایعات پوستی، تنگی نفس، تورم مفاصل و…)
- ضعف شدید، بی‌حالی غیرمعمول، سرگیجه موقع بلند شدن
- تهوع، استفراغ، دل‌درد بدون علت مشخص
- کاهش اشت‌ها، تب خفیف، لرز بدون علت مشخص
در این موارد:
- دارو را خودسرانه قطع نکنید.
- هرچه زودتر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
### 7. آیا نیاز به آزمایش خاصی دارید؟
در بعضی موارد، به‌خصوص اگر:
- مدت مصرف کورتون طولانی بوده باشد، یا
- قرار باشد کاملاً قطع شود، و
- علائم مشکوک به نارسایی آدرنال وجود داشته باشد،
پزشک ممکن است برای شما آزمایش‌های زیر را درخواست کند:
- کورتیزول صبح ناشتا (۸ صبح)
- در صورت لزوم، تست‌های تحریک آدرنال (تست ACTH stimulation)
این آزمایش‌ها کمک می‌کند بفهمیم غدد فوق کلیه شما بعد از قطع کورتون توانایی کافی برای تولید کورتیزول دارند یا نه.
### 8. جمع‌بندی و توصیه عملی برای شما
با شرایطی که نوشتید:
- مصرف ۵ میلی‌گرم برای ۵٫۵ ماه → نیاز حتماً به قطع تدریجی
- مصرف ۲٫۵ میلی‌گرم برای ۴۵ روز → طول مدت نسبتاً مناسبی برای دوز پایین
اقدام عاقلانه:
1 خودسر دوز را قطع نکنید.
2 به همان پزشکی که دارو را تجویز کرده مراجعه کنید و دقیقاً این موارد را بپرسید:
- علت اصلی تجویز پردنیزولون چه بوده؟ (نام بیماری)
- آیا الان بیماری‌ام پایدار است و می‌توان دوز را بیشتر کم کرد؟
- آیا می‌توانم ۲٫۵ میلی‌گرم را به صورت یک روز در میان برای ۲–۳ هفته مصرف کنم و بعد قطع کنم؟
- آیا نیاز به آزمایش کورتیزول صبح یا بررسی غدد فوق کلیه دارم؟
3 اگر فعلاً امکان مراجعه ندارید، معمولاً یک راه منطقی این است که:
- دوز فعلی (۲٫۵ میلی‌گرم) را به مدت حدود ۲ هفته یک روز در میان مصرف کنید،
- اگر هیچ علامت نگران‌کننده‌ای نداشتید، بعد از آن با نظر پزشک قطع کنید.
اما به دلیل اهمیت بیماری زمینه‌ای و احتمال تفاوت شرایط فردی، تصمیم نهایی حتماً باید توسط پزشک معالج شما گرفته شود.
در صورت تمایل، بنویسید به چه دلیلی برای شما پردنیزولون تجویز شده بود (مثلاً روماتیسم مفصلی، لوپوس، آلرژی شدید، آسم و…)، تا بتوان الگوی دقیق‌تری برای بحث با پزشکتان پیشنهاد داد.