پسر 10ماهه ام اصلا غذا نمیخورد فقط شیر میخورد چه کنم؟

اول آرام باشید — تا حدودی نوسان اشت‌ها در شیرخواران طبیعی است، اما در 10 ماهگی بیشتر بچه‌ها با مواد غذایی تکمیلی آشنا شده و از قوام‌های مختلف (پوره تا قطعات نرم) می‌خورند. پاسخ زیر گام‌به‌گام و کاربردی است تا وضعیت فرزندتان را بهتر کنید و بدانید کی باید به پزشک مراجعه کنید.
الف) بررسی فوری (آنچه همین الآن چک کنید)
- وزن و رشد: آیا وزن کودک ثابت مانده یا کاهش یافته؟ اگر نمودار رشد (کارت رشد) رو به پایین آمده یا وزن کم شده، سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
- ادرار و پوشک: کمتر از
4-5 پوشک خیس در 24 ساعت یا کم شدن ادرار علامت خطر است.
- علایم خطر فوری: بی‌حالی شدید، تنفس سخت، استفراغ پی‌درپی، خون در استفراغ یا مدفوع، تب بالا یا بلع دردناک — در این موارد به اورژانس مراجعه کنید.
ب) علت‌های شایع که باعث قبول نکردن غذا می‌شوند
- دریافت زیاد شیر (شیر مادر یا شیر خشک) که موجب سیری قبل از غذا می‌شود.
- تجربه بد حین تغذیه (خفگی یا سرفه هنگام غذا) که باعث ترس از خوردن می‌شود.
- درد‌های دهانی/دندانی (دندان درآوردن، زخم، التهاب دهان).
- اختلالات تکلم/بلع یا تأخیر حرکتی دهانی (نیاز به ارزیابی گفتار/بلع).
- ریفلاکس (GERD) که با استفراغ یا درد همراه است.
- کم‌خونی فقر آهن یا بیماری‌های مزمن که اشت‌ها را کاهش می‌دهند.
- مسائل حسی/رفتاری (حساسیت به بافت، دما، مزه).
- آلرژی غذایی یا حساسیته‌ای که کودک با غذا‌های خاص علائم نشان می‌دهد.
ج) چه کار‌های عملی همین امروز و در یک تا دو هفته انجام دهید (برنامه گام‌به‌گام)
1 و عده‌بندی و کاهش «شیر پیش از غذا» به تدریج:
- اگر کودک بلافاصله قبل از و عده‌ها شیر زیاد می‌نوشد، 30–60 دقیقه قبل از و عده شیر ندهید تا اشت‌ها داشته باشد.
- هدف کلی: تا قبل از یک و نیم تا دو ماه آینده شیر را به و عده‌های مشخص محدود کنید؛ اما اگر شیر مادر است، ناگهانی قطع نکنید و با پزشک هماهنگ کنید.
2 و عده‌های کوچک و مکرر:
- هر روز 3 و عده غذایی کوچک (صبحانه، ناهار، عصرانه) + میان‌وعده‌ها. هر و عده فقط چند قاشق شروع شود و کم‌کم افزایش یابد.
3 بافت‌ها را تدریجی کنید:
- شروع: پوره‌های غلیظ‌تر (نه خیلی رقیق)
- بعد: پوره‌های تکه‌دار/مَش شده (مزه و بافت برای دهان آشنا شود)
- سپس: قطعات نرم و اندازه انگشتی (Finger foods) تا کودک خود دست‌خوری را یاد بگیرد.
4 غذا‌های پیشنهادی (غنی از آهن و انرژی):
- گوشت نرم و له‌شده یا پوره شده (گوشت گوسفند یا مرغ)، حبوبات مانند عدس یا عدسی له شده، تخم‌مرغ هم زده/スクرمبل (در صورت نداشتن سابقه آلرژی)، ماست پرچرب، آووکادو، موز، سیب‌زمینی شیرین پخته، پوره هویج، پاستای خیلی نرم.
- غذا‌های آهن‌دار: گوشت، عدس، حبوبات، غلات غنی‌شده.
همراه غذا یک منبع ویتامین C (مثلاً کمی آب پرتقال رقیق یا تکه‌های پرتقال) برای جذب آهن مفید است.
5 برای یادگیری خوردن:
- خودش را تشویق کنید تا با دست غذا را لمس کند و به دهان ببرد.
- از قاشق کوچک استفاده کنید؛ یک یا دو قاشق اول را خیلی آهسته بدهید و تشویق کنید؛ اجبار و قفل شدن در صندلی را حذف کنید.
- غذا را جذاب و متنوع کنید؛ اما یک ماده جدید را چند روز جداگانه پیشنهاد دهید تا واکنش آلرژیک مشخص شود.
6 اجتناب از خطا‌های معمول:
- روز‌ها با شیر پر نشود (برای مثال بطری ساعتی یا شیر مداوم در بستر)؛
- قند، عسل (تا زیر 1 سال ممنوع) یا نمک زیاد اضافه نکنید؛
- از تبلت/تلویزیون برای مجبور کردن کودک به خوردن استفاده نکنید.
د) ایمنی و جلوگیری از خفگی
- هرگز غذا‌های گرد و سفت (بادام، موز تکه‌نشده بزرگ، انگور کامل، هویچ خام، فندق) ندهید.
- تکه‌ها را کوچک و نرم کنید؛ مواد را به اندازه‌ای ارائه دهید که کودک بتواند به‌راحتی بجود و قورت دهد.
- همیشه هنگام خوردن ناظر باشید و روی صندلی غذای ایمن بنشانید.
ه) چه آزمایش‌ها و ارزیابی‌هایی ممکن است لازم باشد
- معاینه کامل رشد توسط پزشک و بررسی نمودار وزن/قد/دور سر.
- اگر نگرانی درباره کم‌خونی هست: آزمایش خون (CBC و فریتین).
- در صورت شک به ریفلاکس، استفراغ یا درد بلع: ارجاع به فوق‌تخصص گوارش کودکان یا انجام مطالعات لازم.
- اگر کودک هنگام غذا سرفه، خفگی یا صدای نامتعارف دارد: ارزیابی گفتار-زبان و بلع (SLP) و ممکن است مطالعات بلع با و یدئوفلوروسکوپی نیاز شود.
- در صورت احتمال آلرژی‌های غذایی یا واکنش شدید: ارجاع به آلرژیست.
و) کی فوراً به پزشک یا فوق‌تخصص مراجعه کنیم؟ (علت‌های اضطراری)
- کاهش وزن یا نرسیدن به افزایش وزن مورد انتظار.
- کمتر از 4 پوشک خیس در 24 ساعت، خشکی مخاط یا بی‌حالی.
- استفراغ مستمر یا وجود خون در استفراغ/مدفوع.
- سرفه یا خفگی مکرر هنگام غذا (امکان آسپیراسیون).
- تب بالا یا علایم عفونت دهانی.
ز) اگر پس از 2–4 هفته پیشرفتی نبود چه کنیم؟
- ارجاع به تیم تغذیه/گفتاردرمانگر/کاردرمانگر که در اختلالات تغذیه‌ای کودکان تخصص دارند.
- در صورت نیاز ارجاع‌های تخصصی (گوارش، ENT، آلرژی).
نمونه برنامه عملی برای 2 هفته اول (نمونه روزانه)
- صبح:
1-2 قاشق پوره موز یا آووکادو + قاشق شیر پس از غذا (یا breastfeeding بعد).
- میان‌وعده صبح: تکه‌های نرم نان با پنیر یا ماست (قاشقی)
- ناهار: پوره مرغ و سبزیجات یا عدسی پوره شده (چند قاشق، کم‌کم افزایش).
- عصر: تکه‌های نرم سیب‌زمینی شیرین یا پاستای خیلی نرم.
- شب: شیر معمول (اجازه دهید قبل یا بعد و عده طبق حال کودک)، اجتناب از شیر زیاد قبل از خواب تا اشت‌ها برای شام بماند.
نکات پایانی و دلگرم‌کننده
- بسیاری از بچه‌ها به زمان و تکرار نیاز دارند؛ 8–15 بار ارائه یک غذای جدید ممکن است لازم باشد تا پذیرفته شود.
- فشار، تنبیه یا اجبار معمولاً نتیجه معکوس می‌دهد؛ تمرکز بر محیط آرام، تشویق و الگوسازی والدین بهترین اثر را دارد.
- در صورتی که مادر شیر می‌دهد، ادامه شیردهی تا 12 ماه و بیشتر مفید است؛ تنها تغییر نحوه ارائه غذا‌ها و زمان‌بندی شیردهی را مد نظر قرار دهید.
اگر مایلید، می‌توانم:
- یک برنامه غذایی دقیق 7 روزه متناسب با وزن و رشد فرزندتان پیشنهاد دهم، یا
- متن کوتاهی برای ارائه به پزشک (شرح مشکل، نکات مهم برای معاینه) آماده کنم.
برای پیشنهاد دقیق‌تر، اگر ممکن است وزن فعلی، روند وزن‌گیری (آیا کمتر شده؟) و اینکه فرزندتان شیر مادر می‌خورد یا شیر خشک، بفرمایید تا راهنمایی فردی‌سازی‌شده ارائه دهم.