مقدار مصرف ویتامین ب6 در بارداری چقدر باید باشد؟

پاسخ کوتاه: در اغلب منابع معتبر، دوز معمول و نسبتاً ایمن ویتامین B6 (پیریدوکسین) برای درمان تهوع بارداری حدود ۲۵ میلی‌گرم، سه بار در روز (مجموعاً حدود ۷۵ میلی‌گرم در روز) ذکر می‌شود.
بنابراین مصرف ۸۰ میلی‌گرم در روز معمولاً در کوتاه‌مدت برای یک خانم باردار سالم، طبق بسیاری از راهنما‌ها، نزدیک به محدوده دوز درمانی است و به‌طور معمول سمی و خطرناک محسوب نمی‌شود؛ اما چند نکته مهم وجود دارد:
1 محدوده‌های توصیه‌شده (RDA و حداکثر مجاز)
- نیاز روزانه معمول (RDA) ویتامین B6 در بارداری: حدود ۱٫۹ میلی‌گرم در روز (برای خانم‌های سالم).
- حد بالای مجاز مصرف روزانه (UL) برای بزرگسالان (طبق برخی انجمن‌ها از جمله EFSA): حدود ۲۵ میلی‌گرم در روز به‌عنوان مصرف روتین طولانی‌مدت.
نکته مهم:
- این اعداد برای مصرف بلندمدت در افراد سالم تعریف شده‌اند، نه برای درمان کوتاه‌مدت تهوع بارداری.
در درمان دارویی تهوع بارداری، دوز‌ها بالاتر از RDA هستند و به صورت کنترل‌شده توسط پزشک تجویز می‌شوند.
2 دوز‌های متداول برای تهوع بارداری در منابع علمی
در گایدلاین‌های درمانی تهوع بارداری (مثلاً ACOG و برخی منابع تخصصی زنان):
- دوز متداول پیریدوکسین:
- ۱۰ تا ۲۵ میلی‌گرم، سه یا چهار بار در روز
- حداکثر معمول درمانی: حدود ۷۵–۱۰۰ میلی‌گرم در روز در بسیاری از پروتکل‌ها
بنابراین:
- مصرف ۲ قرص ۴۰ میلی‌گرمی (جمعاً ۸۰ میلی‌گرم در روز) از نظر تئوریک در محدوده دوز‌های درمانی قابل قبول قرار می‌گیرد، به‌شرطی‌که:
- توسط پزشک شما تأیید شود.
- مشکل کبدی، کلیوی یا بیماری خاص عصبی نداشته باشید.
- این دوز برای مدت طولانی (ماه‌ها) بدون پیگیری ادامه پیدا نکند.
3 خطرات مصرف بیش از حد ویتامین B6
بزرگ‌ترین نگرانی در دوز‌های بالا، آسیب عصبی (نوروپاتی محیطی) است؛ اما:
- این مشکل معمولاً در دوز‌های بسیار بالاتر (مثلاً بیش از ۲۰۰ میلی‌گرم در روز، به‌مدت ماه‌ها و گاهی سال‌ها) دیده می‌شود.
- علائم مسمومیت/مصرف زیاد B
6:
- گزگز، سوزش، بی‌حسی دست و پا
- ضعف عضلانی
- ناپایداری در راه رفتن
- در موارد شدید، اختلال دائمی عصبی
با این حال، به دلیل حساسیت دوران بارداری، توصیه می‌شود:
- از مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت دوز‌های بالاتر از ۲۵–۵۰ میلی‌گرم در روز بدون نظر پزشک پرهیز کنید.
4 پاسخ مشخص به سؤال شما
- شما در هفته ۸ بارداری هستید و دچار تهوع و احساس خفگی هستید.
- می‌فرمایید: «آیا ۲ قرص ۴۰ میلی‌گرم (یعنی ۸۰ میلی‌گرم در روز) ضرر دارد؟»
بر اساس شواهد علمی:
- برای دوره کوتاه‌مدت (روز‌ها تا حداکثر چند هفته) و با نظارت پزشک، ۸۰ میلی‌گرم در روز معمولاً به‌عنوان دوز درمانی تهوع، قابل قبول و نه سمی محسوب می‌شود.
- اما:
- برای استفاده طولانی‌مدت تا پایان بارداری بدون ارزیابی و تعدیل دوز، ایده‌آل نیست.
- باید حتماً نوع، شرکت سازنده و ترکیبات دیگر قرص شما (مثلاً آیا همراه با ماده دیگری مثل دوکسیلامین است یا خیر) بررسی شود.
5 پیشنهاد عملی دوز مصرف (با احتیاط پزشکی)
به‌صورت کلی (و نه نسخه اختصاصی برای شما)، الگوی متداول که پزشکان استفاده می‌کنند:
- شروع با: ۱۰ تا ۲۵ میلی‌گرم، سه بار در روز
- در صورت کافی نبودن اثر و بدون عارضه، ممکن است تا حدود ۷۵–۸۰ میلی‌گرم در روز افزایش یابد.
از آنجا که قرص شما ۴۰ میلی‌گرم است:
- یک الگوی قابل تصور (فقط به‌عنوان مثال آموزشی، نه تجویز):
- ۴۰ میلی‌گرم صبح + ۴۰ میلی‌گرم عصر = ۸۰ میلی‌گرم در روز
- اما حتماً باید:
- با پزشک زنان یا ماما در میان بگذارید.
- اگر بعد از چند روز تهوع کنترل نشد، دارو‌های مناسب‌تر یا ترکیب دارویی (مثل ویتامین B6 + دوکسیلامین طبق نظر پزشک) را بررسی کنید.
6 نکات کمکی برای کاهش تهوع بارداری (در کنار B
6)
- وعده‌های کوچک و مکرر: هر ۲–۳ ساعت کمی غذا بخورید، معده خالی نماند.
- پرهیز از غذا‌های چرب، سرخ‌کرده و خیلی تند.
- مصرف کمی بیسکویت خشک یا نان تست قبل از بلند شدن از تخت.
- نوشیدن مایعات خنک و شفاف در طول روز به مقدار کم ولی مکرر (آب، دوغ رقیق، آب‌میوه رقیق).
- پرهیز از بو‌هایی که حالت تهوع شما را بدتر می‌کند (عطر غلیظ، بوی غذا‌های خاص).
اگر:
- استفراغ شدید دارید.
- وزن کم می‌کنید.
- ادرار خیلی کم یا خیلی تیره دارید.
- قادر به نگه‌داشتن مایعات نیستید.
حتماً فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید؛ زیرا ممکن است دچار تهوع و استفراغ شدید بارداری (Hyperemesis Gravidarum) شده باشید و نیاز به سرم و درمان‌های دارویی جدی‌تر داشته باشید.
7 جمع‌بندی
- نیاز معمول روزانه B6 در بارداری حدود ۱٫۹ میلی‌گرم است، اما برای درمان تهوع، از دوز‌های ۱۰ تا ۲۵ میلی‌گرم، تا حدود ۷۵–۸۰ میلی‌گرم در روز استفاده می‌شود.
- مصرف ۸۰ میلی‌گرم در روز در کوتاه‌مدت، در بسیاری از منابع برای درمان تهوع بارداری قابل قبول است؛ اما حتماً باید با اطلاع و تأیید پزشک شما باشد و از مصرف خودسرانه طولانی‌مدت خودداری شود.
- در صورت ادامه تهوع شدید، حتماً با متخصص زنان مشورت کنید تا در صورت نیاز، دارو‌های ترکیبی و قوی‌تر (اما امن در بارداری) برایتان تجویز شود.
توصیه نهایی: پیش از ادامه مصرف روزانه ۸۰ میلی‌گرم، در اولین فرصت با پزشک معالج‌تان (یا یک متخصص زنان و زایمان) مشورت کنید، دوز دقیق، مدت مصرف و نوع قرص را با وضعیت خاص خودتان تنظیم کند.