درمان سلاج کیسه صفرا چیست؟

سلام؛
وقت شما هم بخیر.
توضیح و راهنمایی کلی درباره «اسلاج کیسه صفرا» (که در فارسی گاهی به آن لجن صفراوی گفته می‌شود) و ارتباط آن با افزایش آنزیم‌های کبدی و راه‌های درمان:
1 اصطلاح و تشخیص
- اسلاج یا لجن صفراوی (biliary sludge) ذرات ریزی از کلسترول، نمک‌های صفراوی و رسوبات کلسیمی است که در مایع صفرا تجمع می‌یابد.
در سونوگرافی به صورت رسوب یا تدریجی ته‌نشین شدن داخل کیسه صفرا دیده می‌شود.
- سونوگرافی شکم ساده معمول‌ترین روش تشخیصی است.
در موارد مبهم ممکن است MRCP یا HIDA/امكانات دیگر لازم شود.
2 آیا اسلاج می‌تواند باعث بالا رفتن آنزیم‌های کبدی شود؟
- بله، ممکن است ولی بستگی دارد به اینکه اسلاج موجب انسداد مجاری صفراوی شود یا نه.
اگر لجن یا قطعات آن باعث انسداد راه‌های صفراوی (مثل مجرای صفراوی مشترک) شوند، معمولاً الگوی افزایش آنزیم‌ها بیشتر از نوع کلستاتیک است: افزایش آلکالین فسفاتاز (ALP)، گاما‑GT (GGT) و بیلی‌روبین.
در برخی موارد افزایش متعادل یا خفیف AST/ALT نیز دیده می‌شود.
- اما افزایش صرف AST/ALT همیشه به‌خاطر لجن نیست.
دلایل دیگری مثل هپاتیت ویروسی، NAFLD (کبد چرب غیرالکلی)، دارو‌ها، الکل یا بیماری‌های همزمان می‌توانند عامل باشند.
بنابراین لازم است پزشک نتایج آزمایش‌ها و تصویر سونوگرافی را با هم ببیند.
- همچنین ممکن است عکسِ آن رخ دهد: بیماری‌های کبدی یا اختلال جریان صفرا (مثل اختلالات کبدی مزمن، استاز صفراوی) می‌توانند باعث کندی تخلیه صفرا و در نتیجه تشکیل لجن شوند.
پس رابطه علت و معلول همیشه یک‌طرفه نیست.
3 علائم و عوارض مهم
- بسیاری از موارد اسلاج بدون علامت‌اند و فقط اتفاقی در سونوگرافی دیده می‌شوند.
- در صورت علامت‌دار شدن: درد در ناحیه راست بالای شکم (کولیک صفراوی)، تب/لرز و زردی می‌تواند رخ دهد.
عوارض جدی شامل کولسیستیت حاد، گیر کردن سنگ یا لجن در مجرای صفراوی مشترک، پانکراتیت صفراوی یا عفونت صفراوی (کلانژیت) است.
4 درمان — اصول و گزینه‌ها
- موارد بدون علامت: پیگیری با سونوگرافی و کنترل عوامل خطر (پرهیز از کاهش وزن خیلی سریع، درمان اختلالات متابولیک، اصلاح تغذیه و کنترل دیابت). نیاز به عمل فوری نیست مگر تغییرات یا علائم بروز کند.
- دارویی: Ursodeoxycholic acid (اسید اورسودئوکسی‌کولیک، UDCA) در برخی بیماران برای حل یا کاهش لجن و جلوگیری از پیشرفت به سنگ صفرا کاربرد دارد.
دوز متداول تحت نظر پزشک معمولاً در محدوده ~8–15 mg/kg/روز (برای بالغین اغلب مثالاً 300–600 mg در روز بسته به وزن) است؛ تجویز و ادامه درمان باید توسط پزشک و براساس پاسخ و عوارض صورت گیرد.
- در صورت بروز علائم یا عوارض: اگر لجن باعث درد مکرر، کولسیستیت حاد یا پانکراتیت صفراوی شده باشد، جراحی برداشت کیسه صفرا (cholecystectomy) معمولاً توصیه می‌شود.
- در صورت انسداد مجرای صفراوی یا عفونت/کلانژیت: ممکن است نیاز به ERCP (آندوسکوپیک برداشتن سنگ یا تخلیه) باشد.
5 کار‌هایی که باید انجام دهید اکنون
- نتایج آزمایشات کبدی (AST, ALT, ALP, GGT, بیلی‌روبین) و گزارش سونوگرافی را همراه داشته باشید و به متخصص گوارش یا جراح ارجاع دهید.
- اگر همسرتان تب، زردی و اضح، درد شدید شکم، تهوع و استفراغ شدید یا ادرار خیلی تیره و مدفوع کم‌رنگ دارند، فوراً به بخش اورژانس یا مراکز تخصصی مراجعه کنید.
6 نکات پیشگیری و مراقبت
- از کاهش وزن سریع و رژیم‌های خیلی کم کالری بدون نظارت پرهیز کنید.
- کنترل دیابت و چربی‌های خون، توقف مصرف الکل و پرهیز از دارو‌های hepatotoxic در صورت امکان.
- پیگیری سونوگرافی پس از چند هفته تا چند ماه براساس نظر پزشک.
خلاصه برای همسرتان: لازم است پزشک نتایج دقیق آزمایش و سونو را ببیند تا تعیین شود آیا افزایش آنزیم‌ها به‌علت انسداد صفراوی ناشی از لجن است یا دلایل دیگری دارد.
اگر علامت یا انسداد باشد، مداخلات دارویی (UDCA)، اندوسکوپی یا جراحی ممکن است لازم باشد؛ اگر بی‌علامت، معمولاً پیگیری و اصلاح عوامل خطر توصیه می‌شود.
در صورت تمایل می‌توانید نتایج آزمایش‌های آنزیم‌ها (مقادیر AST/ALT/ALP/GGT/بیلی‌روبین) و گزارش سونوگرافی را اینجا قرار دهید تا راهنمایی دقیق‌تری بدم، ولی تشخیص نهایی و تصمیم درمانی باید توسط پزشک متخصص و معاینه حضوری صورت گیرد.