هوش مصنوعی دکترهَستهوش مصنوعی ممکن است درک کاملی نداشته باشد؛ نظر پزشک اولویت دارد.
سوالی که پرسیدهاید معمولاً مربوط به عارضهای به نام «سندرم تحریک بیشازحد تخمدان» (OHSS) است که میتواند بعد از تخمکگیری و تزریق داروهای تحریک تخمکگذاری اتفاق بیفتد و باعث «آب آوردن شکم» (تجمع مایع در شکم)، نفخ شدید، تنگی نفس و… شود. در ادامه، به زبان ساده توضیح میدهم: 1 اصلاً چرا بعد از تخمکگیری شکم ممکن است آب بیاورد؟ 2 چه کسانی بیشتر در معرض این مشکل هستند؟ 3 شما چه کارهایی میتوانید برای کاهش ریسک انجام دهید؟ 4 چه علائمی خطرناکاند و نیاز به مراجعه فوری دارند؟ --------------------------------- 1 چرا بعد از تخمکگیری شکم «آب میآورد»؟ --------------------------------- در سیکلهای IVF یا ICSI برای تحریک تخمدانها از داروهایی مثل گوناتروپینها (FSH, HMG) استفاده میشود. در بعضی خانمها، تخمدانها بیشازحد پاسخ میدهند و تعداد زیادی فولیکول تشکیل میشود. بعد از تزریق hCG (برای آزاد شدن تخمکها) و انجام پانکچر: • عروق ریز اطراف تخمدانها و صفاق (پرده داخل شکم) «نشتپذیر» میشوند. • مایع از داخل رگها به حفره شکم و گاهی به قفسه سینه میرود. • خون غلیظتر میشود و حجم خون داخل رگها کم میشود. نتیجه: - شکم بزرگ و سفت و ورمکرده - اضافه وزن سریع (مثلاً ۲–۳ کیلو در ۲–۳ روز) - احساس سنگینی و فشار در شکم این حالت طیف دارد: از خفیف تا شدید (OHSS شدید که میتواند خطرناک باشد). --------------------------------- 2 چه کسانی بیشتر در معرض آب آوردن شکم / OHSS هستند؟ --------------------------------- احتمال این مشکل بیشتر است اگر: - سن کمتر (زیر حدود ۳۰–۳۵ سال) - تخمدان پلیکیستیک (PCOS) - AMH بالا / ذخیره تخمدانی بالا - تعداد فولیکولهای زیاد در سونوگرافی (مثلاً بالای ۱۵–20 فولیکول در هر تخمدان) - سطح استرادیول (E 2 خیلی بالا قبل از تخمکگیری - بارداری در همان سیکل (چون hCG بدن هم اضافه میشود) اگر شما جزو این گروهها باشید، لازم است خیلی دقیقتر مراقبتهای بعد از تخمکگیری را رعایت کنید و تحت نظر نزدیک پزشک باشید. ------------------------------------------------------- 3 چه کار کنم بعد از تخمکگیری شکمم آب نیاورد یا کمتر آب بیاورد؟ ------------------------------------------------------- چند کار کلیدی هست که هم جنبه پیشگیری دارد هم در صورت بروز، شدت را کم میکند. تأکید مهم: تصمیمات اصلی مثل نوع دارو، دوز و … حتماً باید توسط متخصص نازایی شما گرفته شود؛ ولی شما در سبک زندگی و مراقبتها نقش مهمی دارید. 3-1. هیدراتاسیون (مایعات) صحیح ------------------------------ • مایعات کافی بنوشید، نه کم، نه خیلی افراطی (معمولاً ۲ تا ۳ لیتر در روز، مگر پزشک محدود کند). • بهترینها: - آب معمولی - آبمعدنی - آبمیوه طبیعی رقیق - ORS (محلول خوراکی حاوی نمک و قند) در صورت تعریق زیاد یا احساس ضعف • نوشیدنیهای خیلی شیرین، نوشابه گازدار و نوشیدنیهای انرژیزا را محدود کنید. هدف این است که غلظت خون کم نشود و کلیهها خوب کار کنند. اگر ادرار خیلی کم، بسیار تیره یا همراه با سوزش شد، حتماً اطلاع دهید. 3-2. رژیم غذایی مناسب ---------------------- • پروتئین کافی: - گوشت سفید (مرغ بدون پوست، ماهی) - تخممرغ (در حد مجاز روزانه) - لبنیات کمچرب (ماست، پنیر) - حبوبات (عدس، لوبیا، نخود) در حدی که نفخ شدید ایجاد نکند برخی مطالعات پیشنهاد میکنند مصرف پروتئین بیشتر میتواند نشت مایع از رگها را کمتر کند. • نمک: رژیم معمولی (نه بدون نمک، نه پرنمک). حذف کامل نمک معمولاً توصیه نمیشود مگر با نظر پزشک. • کربوهیدراتهای پیچیده (برنج، نان سبوسدار، سیبزمینی) کمک به تأمین انرژی میکنند. • غذاهای خیلی پرچرب، خیلی شور، فستفود و سرخکردنیها را محدود کنید چون نفخ و ناراحتی شکم را تشدید میکنند. 3-3. استراحت نسبی، نه استراحت مطلق ----------------------------------- بعد از تخمکگیری: -۲۴–۴۸ ساعت اول معمولاً بهتر است استراحت بیشتری داشته باشید. - بعد از آن، «استراحت نسبی» و پرهیز از فعالیت شدید. برای کاهش ریسک آب آوردن شکم و مخصوصاً «پیچخوردگی تخمدان» (torsion): • کارهایی که انجام دهید: -پیادهروی سبک چند بار در روز داخل خانه یا محوطه - بلند شدن آهسته از حالت خوابیده/نشسته - کششهای سبک در حد تحمل (اگر درد ندارید) • کارهایی که تا چند هفته بعد از تخمکگیری و انتقال جنین بهتر استانجام ندهید: -دویدن، پریدن، ایروبیک، ورزشهای سنگین -ورزشهایی که پیچ خوردن ناگهانی تنه دارند (زومبا، برخی حرکات یوگا، ورزشهای رزمی) - بلند کردن اجسام سنگین (معمولاً بیشتر از ۵ کیلو) - رابطه جنسی پرتحرک (با پزشکتان درباره زمان مجاز بودن رابطه جنسی صحبت کنید) وقتی تخمدانها بزرگ و سنگین هستند، فعالیت شدید هم خطر نشت مایع را بیشتر میکند و هم خطر پیچخوردگی را بالا میبرد. 3-4. کشیدن سیگار و الکل ------------------------ • اگر سیگار میکشید، حتماً قطع کنید. سیگار هم به باروری آسیب میزند و هم میتواند روند ترمیم و خونرسانی را بدتر کند. • الکل هم کاملاً ممنوع است (هم به دلیل احتمال بارداری و هم تداخل با داروها). 3-5. داروهایی که پزشک میتواند برای کاهش ریسک OHSS استفاده کند --------------------------------------------------------------- این قسمت را شما بهتنهایی تغییر ندهید، ولی دانستن آن کمک میکند بهتر با پزشکتان صحبت کنید: 1 تنظیم دوز داروهای تحریک تخمدان - کاهش دوز FSH/HMG در خانمهای با ریسک بالا 2 استفاده از «تریگر» با آگونیست GnRH بهجای hCG در موارد پرخطر - تزریق آگونیست GnRH (مثل لوپرولید، تریپتورلین) بهجای hCG در بعضی پروتکلها میتواند ریسک OHSS را کم کند. 3 استراتژی «فریز همه جنینها» (Freeze-all) - در خانمهای با ریسک بسیار بالا، گاهی پزشک ترجیح میدهد همه جنینها را فریز کند و انتقال را به سیکل بعد موکول کند تا در آن سیکل هورمونها آرامتر باشند و احتمال OHSS شدید کمتر شود. 4 کابرگولین (Dostinex) - برخی مراکز برای کاهش ریسک OHSS از دارویی مثل کابرگولین به مدت چند روز بعد از پانکچر استفاده میکنند. همه این موارد باید طبق شرایط هورمونی، سونوگرافی و پرونده شما و فقط با نظر متخصص نازایی تنظیم شود. --------------------------------- 4 چه علائمی نشان میدهد که وضعیت دارد خطرناک میشود؟ --------------------------------- هر خانمی که بعد از تخمکگیری این علائم را داشته باشد باید فوراً با پزشک خود یا اورژانس تماس بگیرد: 1 علائم شکمی و وزنی - بزرگ شدن و اضح و سریع شکم در چند روز - درد شدید و مداوم شکم یا لگن - افزایش وزن بیش از ۲–۳ کیلوگرم در ۲۴–۴۸ ساعت - احساس فشار شدید در شکم، نفخ غیرقابل تحمل 2 علائم کلیوی - کاهش محسوس حجم ادرار (مثلاً کمتر از ۵۰۰ میلیلیتر در ۲۴ ساعت) - تیره شدن شدید رنگ ادرار 3 علائم تنفسی - تنگی نفس، مخصوصاً هنگام دراز کشیدن - احساس سنگینی قفسه سینه یا درد قفسه سینه 4 علائم عمومی - تهوع و استفراغ شدید و مداوم - سرگیجه، ضعف شدید، غش، احساس تپش قلب 5 علائم پیچخوردگی تخمدان - شروع ناگهانی درد شدید یکطرفه در پایین شکم - همراه با تهوع/استفراغ - درد با استراحت خوب نمیشود در این حالتها لازم استسونوگرافی، آزمایش خون، آزمایش ادرار و گاهی بستری برای دریافت سرم، آلبومین، داروهای ضدانعقاد و در موارد شدید، تخلیه مایع از شکم (پاراسنتز) انجام شود. --------------------------------- 5 چه چیزهایی طبیعی است، چه چیزهایی نه؟ --------------------------------- بعد از تخمکگیری تا حدودی: - کمی درد زیر شکم (مثل درد پریودی) - نفخ خفیف تا متوسط - لکهبینی خفیف طبیعی محسوب میشود و با: - استراحت نسبی - مسکنهای ساده مجاز (مثل استامینوفن، در صورت تأیید پزشک) معمولاً بهتر میشود. اما اگر: - درد شدید و رو به افزایش بود - نفخ آنقدر زیاد شد که نفس کشیدن سخت شد یا نتوانستید راحت راه بروید - وزنتان ناگهان زیاد شد باید فوراًبررسی شوید. --------------------------------- 6 چند توصیه عملی خلاصه --------------------------------- برای اینکه احتمال آب آوردن شکم بعد از تخمکگیری کمتر شود: 1 قبل از شروع سیکل IVF حتماً سابقه تخمدان پلیکیستیک، پاسخ شدید قبلی به دارو، سطح بالای AMH یا E2 را به پزشکتان بگویید. 2 در طول تحریک تخمدان، بهطور منظم برای سونوگرافی و آزمایش خون بروید تا در صورت بالا رفتن بیشازحد هورمونها، پزشک بتواند برنامه را تغییر دهد. 3 از روز تخمکگیری: - مایعات کافی ولی متعادل بنوشید. - رژیم پروتئیندار مناسب داشته باشید. - از فعالیت شدید، ورزش سنگین و بلند کردن بار سنگین پرهیز کنید. - شکم و وزنتان را روزانه کنترل کنید. 4 هر علامت غیرعادی را سریع گزارش کنید؛ بهخصوص درد شدید شکم، تنگی نفس، کاهش ادرار یا اضافه وزن ناگهانی. --------------------------------- 7نکته مهم و پایانی --------------------------------- آب آوردن شکم بعد از تخمکگیری همیشه خطرناک نیست، گاهی خفیف و گذراست؛ اما برای اینکه از مرحله خفیف به شدید نرسد، «مراقبت، آگاهی از علائم هشدار و ارتباط نزدیک با پزشک» بسیار مهم است. اگر مایل باشید، میتوانید این اطلاعات را بفرستید تا براساس آن کمی دقیقتر درباره ریسکتان صحبت کنیم (بدون جایگزین شدن با معاینه حضوری): - سن شما - وجود یا عدم وجود تخمدان پلیکیستیک - تعداد فولیکولها در سونوگرافی قبل از تخمکگیری - داروهایی که در این سیکل استفاده کردهاید - علائم فعلی (درد، نفخ، وزن، تنگی نفس، میزان ادرار) در هر صورت، اگر همین الان درد شدید یا تنگی نفس دارید یا احساس میکنید شکمتان خیلی سریع بزرگ شده، منتظر مشاوره مجازی نمانید و فوراً به مرکز درمانناباروری یا اورژانسمراجعه کنید.
