آیا سرویکس کوتاه همیشه نشان دهنده ی زایمان زودرس است؟

خلاصه کوتاه
- طول سرویکس 21 میلی‌متر در هفته 20 کوتاه تلقی می‌شود (معمولاً آستانهٔ خطر <25 میلی‌متر قبل از هفتهٔ 24). اما کوتاهی سرویکس همیشه به زایمان زودرس منجر نمی‌شود؛ بیشتر به معنی افزایش احتمال است و باید بر اساس سابقهٔ زایمان قبلی و پیگیری‌های بعدی تصمیم‌گیری شود.
توضیح کامل برای وضعیت شما
1 آیا سرویکس کوتاه همیشه به زایمان زودرس منتهی می‌شود؟
- خیر. سرویکس کوتاه، به‌ویژه اگر کمتر از 25 میلی‌متر باشد، خطر نسبی زایمان زودرس را افزایش می‌دهد اما نتیجهٔ نهایی وابسته به عوامل دیگر است: سابقهٔ زایمان زودرس، روند تغییر طول سرویکس در پی‌گیری‌های بعدی، وجود باز شدن دهانه یا فانیلینگ (funneling)، وجود عفونت یا «اسلادج» در اطراف سرویکس و علائم بالینی (انقباض، خونریزی، نشت مایع).
- برای مثال: در حاملگی تک‌قلو و بدون سابقهٔ زایمان زودرس، اقدام استاندارد اغلب درمان محافظه‌کارانه با پروژسترون واژینال و پیگیری سونوگرافی مکرر است و نه همیشه سرکلاژ.
2 گزینه‌های درمانی و دلایل هر کدام
- پروژسترون واژینال (شیاف یا ژل):
- اگر حاملگی تک‌قلو و بدون سابقهٔ زایمان زودرس قبلی دارید و طول سرویکس <25 mm بین 16–24 هفته است، شواهد نشان می‌دهد که پروژسترون واژینال (مثلاً 200 میلی‌گرم یا ژل 90 میلی‌گرم شبانه، طبق دستور پزشک) می‌تواند خطر زایمان پیش از موعد را کاهش دهد.
معمولاً تا حدود هفتهٔ 34 ادامه داده می‌شود یا تا وقتی که پزشک تغییر دهد.
- سرکلاژ (دوختن سرویکس):
- معمولاً در زنانی که سابقهٔ زایمان یا ناتوانی دهانهٔ رحم (surgical/incompetent cervix) در حاملگی قبلی داشته‌اند و اکنون سرویکس کوتاه است، توصیه می‌شود (به‌خصوص اگر دهانه باز شده یا سرویکس در حال کوتاه‌تر شدن است). در بارداری اول و بدون سابقهٔ قبلی، سرکلاژ روتین کمتر توصیه می‌شود مگر در مواردی که دهانهٔ رحم باز شده یا کوتاهی شدید/پیش‌رونده وجود داشته باشد.
- مزایا و خطرات را باید با پزشک بررسی کنید: کاهش خطر زایمان زودرس در موارد انتخاب‌ شده در مقابل خطرات جراحی (خونریزی، عفونت، پاره شدن غشاء، نیاز به برداشتن قبل از زایمان).
- پِساری (cervical pessary):
- در بعضی مطالعات برای کوتاهی سرویکس استفاده شده، نتایج متناقض است و نقش آن هنوز قطعی نیست؛ در مراکز خاص ممکن است پیشنهاد شود.
3 من می‌توانم تا آخر بارداری شیاف استفاده کنم؟
- در بسیاری از پروتکل‌ها، پروژسترون واژینال به‌طور روزانه تا هفتهٔ 34 بارداری تجویز می‌شود (یا تا زمانی که پزشک بگوید). باید دقیقاً نوع، دوز و مدت را با متخصص زنان/زایمان شما هماهنگ کنند.
اگر شما سرکلاژ را نپذیرفته‌اید، پروژسترون واژینال معمولاً جایگزین منطقی و مبتنی بر شواهد است برای کسانی که سابقهٔ قبلی ندارند.
4 آیا باید استراحت مطلق باشم و هیچ کاری نکنم؟
- استراحت مطلق معمولاً توصیهٔ عمومی و مؤثری برای پیشگیری از زایمان زودرس نیست و در مطالعات اثبات نشده و می‌تواند عوارضی مانند لخته‌های خونی، ضعف عضلانی و فشار روانی داشته باشد.
- معمولاً توصیه می‌شود: کاهش فعالیت‌های سنگین، اجتناب از بلند کردن اشیاء سنگین، و در بسیاری موارد «استراحت نسبی» و پرهیز از رابطهٔ جنسی تا بهبودی یا تا تصمیم متخصص.
اما تخت‌نشینی کامل به‌طور روتین توصیه نمی‌شود مگر در شرایط خاص و تحت نظر پزشک.
5 برنامهٔ پیگیری پیشنهادی (معمولی و عملی)
- تکرار سونوگرافی ترانس‌واژینال (TVUS) در 1 هفته یا 7–14 روز برای دیدن اینکه آیا طول سرویکس پایدار است یا کوتاه‌تر می‌شود.
- اگر طول کاهش یافت، یا دهانه باز شد، یا علائمی مانند انقباض منظم، خونریزی یا نشت مایع داشتید، سریعاً به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید.
- درصورت تصمیم برای پروژسترون: شروع سریع و پیگیری عوارض (خفیف: ترشحات، ناراحتی واژینال) و ادامه طبق تجویز تا حدود هفتهٔ 34 یا تا دستور پزشک.
6 چه زمانی سرکلاژ بیشتر منطقی است؟
- اگر دارای سابقهٔ سابقهٔ زایمان پیش از موعد (خصوصاً پیش از 34 هفته) یا قبلاً سرکلاژ شده‌اید، یا اگر با پیگیری‌ها سرویکس باز شود یا کوتاه‌تر شود به‌طور پیش‌رونده، سرکلاژ ممکن است پیشنهاد شود.
تصمیم‌گیری همیشه فردی و بر پایهٔ تاریخچهٔ مادر و یافته‌های سونو است.
7 علائم هشدار که باید فوراً مراجعه کنید
- انقباضات منظم یا فشار پایینی که زیاد می‌شود
- خونریزی واژینال یا لکه‌بینی شدید
- نشت مایع یا احساس ترشح زیاد (ممکن است پارگی کیسهٔ آب باشد)
- تب یا درد شدید شکمی — احتمال عفونت
پیشنهاد عملی برای شما اکنون
1 با پزشک/رادیولوژیست دربارهٔ شروع پروژسترون واژینال مشورت کنید (اگر هنوز شروع نکرده‌اید و اگر از نظر شما مناسب است).
2 تکرار سونوترانس‌واژینال طی 1 هفته و سپس هر 1–2 هفته تا هفتهٔ 24 یا طبق توصیهٔ پزشک.
3 از کار فیزیکی سنگین و رابطهٔ جنسی تا روشن شدن وضعیت خودداری کنید مگر پزشک خلاف آن بگوید.
4 اگر علائم هشدار را دیدید فوراً مراجعه کنید.
5 در صورت تمایل، از پزشک بخواهید مزایا/معایب سرکلاژ را برای شما در جلسهٔ حضوری توضیح دهد یا نظر دوم بگیرید.
نتیجه‌گیری
سرویکس 21 میلی‌متر در هفتهٔ 20 خطر زایمان زودرس را افزایش می‌دهد اما لزوماً به زایمان زودرس منجر نمی‌شود.
در حاملگی اول بدون سابقهٔ زایمان پیش از موعد، معمولاً درمان اولیه محافظه‌کارانه با پروژسترون واژینال و پیگیری نزدیک ترجیح داده می‌شود؛ سرکلاژ معمولاً برای کسانی با سابقهٔ قبلی یا کوتاهی پیش‌رونده/باز شدن دهانه مطرح است.
استراحت مطلق به‌طور روتین توصیه نمی‌شود.
هشدار نهایی
این پاسخ اطلاعات عمومی و راهنمایی مبتنی بر شواهد رایج است اما جایگزین مشاورهٔ مستقیم پزشک شما نیست.
لطفاً با پزشک خود برای تصمیم‌گیری دقیق بر اساس معاینه و سابقهٔ شما مشورت کنید و در صورت هر علامت وخیم فوراً به مرکز درمانی مراجعه نمایید.