بهترین زمان مراجعه به پزشک زنان برای نازایی چه وقتی است؟

خلاصه سریع:
- اگر زیر 35 سال هستید و یک سال تلاش برای بارداریِ بدون جلوگیری نتیجه نداشته → مراجعه برای بررسی نازایی.
- اگر 35 سال یا بالاتر هستید → بعد از 6 ماه تلاش مراجعه کنید.
- در صورت وجود علامت یا سابقهٔ هشداردهنده (پریود‌های نامنظم یا قطع شده، درد شدید، سابقه عفونت تناسلی یا جراحی لگن، سقط مکرر، یا شریک جنسی با مشکلات باروری) زودتر مراجعه کنید.
چرا زمان اهمیت دارد؟
ارزیابی نازایی شامل آزمایش‌ها و بررسی‌هایی است که هرکدام زمان بهینه‌ای در سیکل قاعدگی دارند تا نتایج دقیق‌تری بدهند.
زمان‌بندی معمول برای آزمایش‌ها و اقدامات تشخیصی:
- معاینه بالینی و شرح حال: هر زمان که مراجعه کنید.
پزشک درباره مدت تلاش برای بارداری، الگوی قاعدگی، سابقهٔ پزشکی و جراحی، مصرف دارو‌ها، و سبک زندگی سؤال می‌کند.
- آنالیز اسپرم (سِمِن آنالیز): مرد هر زمانی می‌تواند نمونه بدهد — این اولین و ساده‌ترین گام است و باید زود انجام شود چون حدود نیمی از موارد نازایی مردانه نقش دارند.
- هورمون‌های پایه (FSH, LH, استرادیول): بهترین زمان روز‌های 2–5 سیکل قاعدگی (روز اول = شروع خونریزی). این تست‌ها عملکرد تخمدان و ذخیرهٔ تخمک را نشان می‌دهند.
- AMH (هورمون ضد مولرین): می‌توان در هر روز از سیکل اندازه‌گیری کرد؛ نشان‌دهندهٔ ذخیرهٔ تخمدان است.
- سونوگرافی ترانس واژینال پایه: معمولاً در روز‌های 2–5 برای ارزیابی فولیکول‌ها و مورفولوژی رحمی/تخمدان.
- تست تأیید تخمک‌گذاری (پروژسترون لوتئال): در نیمهٔ لوتئال — حدود 7 روز قبل از شروع قاعدگی پیش‌بینی‌شده (در سیکل 28 روزه معمولاً روز
21). اگر سیکل نامنظم است، پزشک زمانبندی را بر اساس الگوی شما تعیین می‌کند یا از کیت‌های تشخیص تخمک‌گذاری استفاده می‌شود.
- HSG (هستروسالپنگوگرافی) برای بررسی باز بودن لوله‌ها: معمولاً پس از پایان خونریزی قاعدگی و قبل از تخمک‌گذاری (روز‌های ~6–12) انجام می‌شود تا احتمال بارداری از بین برود و اندومتر نازک باشد.
- تست‌های تیروئید، پرولاکتین و دیگر هورمون‌ها: بسته به شرح حال، پزشک ممکن است در مرحلهٔ اولیه درخواست کند.
- آزمایشات تکمیلی: لاپاراسکوپی یا هیستروسکوپی در موارد مشکوک به اندومتریوز، چسبندگی یا ناهنجاری‌های رحمی، که معمولاً پس از ارزیابی اولیه تصمیم‌گیری می‌شود.
چه مواقعی زودتر مراجعه کنید (بدون منتظر ماندن 6 یا 12 ماه):
- سن ≥35 سال
- پریود‌های خیلی نامنظم یا فقدان قاعدگی
- درد لگنی شدید یا سابقهٔ اندومتریوز
- سابقهٔ عفونت‌های لگنی یا بیماری التهابی لگن
- سابقهٔ جراحی‌های لگنی یا رحمی
- سقط مکرر
- رابطهٔ جنسی دردناک یا مشکلات جنسی
نکات عملی و توصیه‌ها:
- همیشه شریک مرد هم ارزیابی شود؛ آنالیز اسپرم زود انجام دهید چون ساده و ارزان است.
- اگر سیکل‌ها منظم است و زیر 35 هستید، می‌توانید تا 12 ماه تلاش کنید؛ اگر بالای 35 هستید یا علائم هشدار وجود دارد، زودتر به متخصص مراجعه کنید.
- برای رزرو آزمایش‌های مخصوص روز‌های 2–5 یا HSG به زمان‌بندی سیکل توجه کنید و با مرکز تشخیصی هماهنگ کنید.
- تغییرات سبک زندگی: سیگار را ترک کنید، وزن را در محدودهٔ سالم نگه دارید، الکل را محدود کنید و استرس را کاهش دهید — همهٔ این‌ها می‌تواند باروری را تحت تأثیر قرار دهد.
فرآیند معمول در مطب/کلینیک نازایی:
1 تاریخچه و معاینه کامل زوج
2 آنالیز اسپرم و آزمایش‌های خونی پایه (FSH, LH, استرادیول, AMH, TSH, پرولاکتین) و سونوگرافی
3 بررسی لوله‌ها (HSG یا سونو سالین) در صورت نیاز
4 تعیین برنامه درمانی (دارو‌های تحریک تخمک‌گذاری، IUI، IVF یا درمان‌های جراحی) بر اساس یافته‌ها
منابع راهنما: بسیاری از دستورالعمل‌ها مانند ASRM و NICE همین زمان‌بندی‌ها را توصیه می‌کنند (ارزیابی بعد از 12 ماه برای کمتر از 35 سال و بعد از 6 ماه برای 35+).
اگر مایلید می‌توانم به شما کمک کنم با توجه به سن، الگوی قاعدگی و سابقهٔ پزشکی‌تان زمان دقیق‌تری برای مراجعه و لیست آزمایش‌ها پیشنهاد دهم.