آیا پرولاکتین بالا باعث ریزش مو میشود؟

خلاصه کوتاه:
پرولاکتین بالا می‌تواند به‌طور غیرمستقیم باعث ریزش مو شود، ولی معمولاً خودِ افزایش پرولاکتین به‌تن‌هایی شایع‌ترین علت ریزش مو نیست.
بیشتر موارد ریزش مو در زنان و مردان دلایل دیگری مثل کمبود آهن، اختلالات تیروئید، آلوپسی آندروژنتیک یا تلژن افلوویوم (ریزش موقتی) دارند. بررسی دقیق بالینی و آزمایشگاهی لازم است.
چرا پرولاکتین می‌تواند با ریزش مو مرتبط باشد (مکانیسم‌ها):
- سرکوب محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–گناد: پرولاکتین بالا می‌تواند باعث کمبود هورمون‌های جنسی (در زنان کاهش استروژن و در مردان کاهش تستوسترون) شود. کاهش استروژن یا تغییر نسبت هورمون‌ها ممکن است به نازک شدن مو یا تغییر چرخه رشد مو منجر شود.
- اثر غیرمستقیم از طریق بیماری زمینه‌ای: تومور‌های هیپوفیز (پرولاکتینوما) یا دارو‌هایی که پرولاکتین را بالا می‌برند می‌توانند خلق، خواب و استرس را تغییر دهند که خودش محرک تلژن افلوویوم است.
چه چیزی شایع‌تر است؟
- در عمل، پرولاکتین بالا به‌تن‌هایی بندرت تنها علت اصلی ریزش گسترده مو است.
علل شایع‌تر شامل کمبود فریتین (آهن ذخیره)، اختلالات تیروئیدی، استرس، تغییرات هورمونی مثل بارداری/زایمان، دارو‌ها و آلوپسی آندروژنتیک هستند.
چه آزمایش‌هایی باید انجام شود؟ (آنچه بهتر است به پزشک بگویید و چه بخواهید انجام شود)
- تکرار سطح پرولاکتین: نمونه صبحگاهی و ناشتا (برای کاهش خطا). همچنین بررسی ماکروپرولاکتین (macroprolactin) که می‌تواند موجب افزایش کاذب سطح شود.
- هورمون‌های جنسی: LH، FSH، تستوسترون کامل (در مردان)، در زنان بررسی وضعیت قاعدگی/بارداری و در صورت نیاز پروژسترون/استروژن.
- آزمایش‌های تیروئید: TSH و در صورت نیاز T4 آزاد.
- فریتین و CBC: برای بررسی کم‌خونی یا کمبود آهن (فریتین پایین عامل مهم ریزش مو است). هدف فریتین ≥50–70 ng/mL در افراد دارای ریزش مو معمولاً توصیه می‌شود.
- بارداری (در زنان با احتمال)، و در صورت شک به اختلال آدرنوژنیک: DHEA-S.
- در صورت علائم نورولوژیک یا سطح پرولاکتین بسیار بالا: تصویربرداری از هیپوفیز (MRI) برای رد پرولاکتینوما.
دارو‌ها و شرایطی که پرولاکتین را افزایش می‌دهند:
- دارو‌ها: دارو‌های ضدروان‌پریشی (مثلاً ریسپریدون)، متوکلوپرامید، برخی از دارو‌های ضدافسردگی، دارو‌های فشارخون خاص، بعضی نیمه‌ها و هورمون‌ها.
- شرایط پزشکی: پرولاکتینوما، هیپوتیروئیدیسم، بیماری‌های مزمن، تحریک نوک پستان یا شیردهی، استرس شدید.
چه درمانی لازم است؟
- درمان علت زمینه‌ای: اگر علت دارویی است، بررسی جایگزین یا تنظیم دوز تحت نظر پزشک.
اگر پرولاکتینوما یا پرولاکتین بسیار بالا و علائم وجود دارد، درمان با آگونیست‌های دوپامین (مثل کابِرگولین یا بروموکریپتین) زیر نظر متخصص غدد ممکن است توصیه شود.
- اگر ماکروپرولاکتین مثبت باشد و علائم وجود نداشته باشد، معمولاً درمان لازم نیست.
- درمان مستقیم ریزش مو: کنترل علت زمینه‌ای (مثلاً تأمین فریتین کافی، تنظیم تیروئید) و درمان موضعی مانند ماینوکسیدیل یا مراجعه به متخصص پوست در صورت آلوپسی آندروژنتیک.
چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کنید؟
- سردرد شدید یا جدید، کاهش میدان بینایی/دوبینی (علامت فشار یا توده در ناحیه هیپوفیز).
- ترشح شیری (گالاکتوریا)، قطع یا غیرطبیعی شدن قاعدگی، کاهش قوی میل جنسی یا اختلال نعوظ.
چه کاری الآن باید انجام دهید؟
1 نگران نشوید، اما زود برای ویزیت وقت بگیرید.
بردن لیست دارو‌هایی که مصرف می‌کنید مهم است.
2 آزمایش‌های پایه: تکرار پرولاکتین (صبح، ناشتا)، TSH، فریتین، بارداری (در صورت لزوم).
3 اگر سطح پرولاکتین خیلی بالا یا علائم عصبی دارید، پزشک ممکن است MRI درخواست کند.
4 در مورد تغییرات دارویی بدون مشورت پزشک اقدام نکنید.
چه انتظاری از بهبودی ریزش مو دارید؟
- اگر علت ریزش مو اصلاح شود (مثلاً درمان پرولاکتینوما یا رفع کمبود آهن)، معمولاً 3–6 ماه تا شروع رشد مجدد موها طول می‌کشد و کامل شدن تغییرات چند ماه بیشتر زمان می‌برد.
در برخی موارد، درمان موضعی (ماینوکسیدیل) سرعت بهبود را افزایش می‌دهد.
نکات نهایی و کاربردی:
- پرولاکتین بالا می‌تواند یکی از عوامل باشد اما غالباً غیرمستقیم است.
بررسی ساده و سریع (TSH، فریتین، تکرار پرولاکتین و معاینه بالینی) کمک زیادی می‌کند.
- بردن سابقه دارویی و علائم جنسی/قابلیت باروری به پزشک، تصمیم‌گیری را تسریع می‌کند.
- در صورت هر گونه علامت هشداردهنده (سردرد، از دست دادن بینایی، ترشح شیر)، فوراً مراجعه کنید.
اگر مایل باشید، می‌توانم یک چک‌لیست آزمایش و نکاتی که هنگام مراجعه به پزشک بگویید برایتان آماده کنم و یا متن کوتاهی به پزشک برای توضیح مشکل بنویسم.