عکس رنگی و اسکن هسته ای از کلیه نوزاد دوماهه؟

سلام؛
نگرانی شما طبیعی است.
نکات مهم و دقیق در مورد هر موضوع را خلاصه کرده‌ام تا تصمیم‌گیری راحت‌تر شود:
1 منظور از «عکس رنگی» و «اسکن هسته‌ای» چیست و آیا لازم است؟
- «عکس رنگی» ممکن است به VCUG (عکس رنگی مثانه و مجاری ادراری، برای بررسی رفلاکس) یا عکس با ماده حاجب یا پیلوگرام اشاره داشته باشد. «اسکن هسته‌ای» معمولاً به اسکن رادیونوکلئید کلیه (مثل DMSA برای ارزیابی عملکرد قشری یا MAG3 برای تخلیه/فراخوانی) گفته می‌شود.
- در نوزادان با تشخیص مولتی‌کیستیک کلیه (معمولاً Multicystic Dysplastic Kidney، که معمولاً یک کلیه غیر‌عملکردی است)، شواهد و رویکرد‌ها متفاوت‌اند: اغلب سونوگرافی‌های بعدی کافی‌اند، اما برای تعیین عملکرد دقیق کلیهٔ مقابل یا بررسی وجود رفلکس ادراری (VUR) ممکن است اسکن DMSA یا VCUG توصیه شود.
تصمیم به انجام هر کدام باید براساس یافته‌های سونوگرافی، سابقه عفونت ادراری و نظر اورولوژی/نفرولوژی اطفال گرفته شود.
2 ایمنی و خطرات تشعشع/ماده حاجب
- هر دو آزمایش با مقدار کمی اشعه یا رادیودارو همراه‌اند، اما دُزها در مطالعات هسته‌ای کلیه و در VCUG معمولاً کم و در حدی هستند که در صورت ضرورت تشخیصی، فواید تشخیص دقیق از خطر بسیار اندکِ تابش بیشتر است.
پزشک شما این را در برابر خطر عدم تشخیص بیماری می‌سنجد.
- در صورتی که عملکرد کلیهٔ مقابل مشخصا خوب باشد (آزمایش‌های پایه‌ای و سونوگرافی نرمال)، بعضی مراکز ممکن است از انجام چند تست تهاجمی خودداری یا زمان‌بندی را تغییر دهند.
اگر کلیه‌ها یا کراتینین خون مادر/نوزاد مشکلی دارند، حتماً به تیم پزشکی اطلاع دهید چون در موارد نادر مادهٔ حاجب یددار می‌تواند مشکل‌ساز باشد.
- آلرژی به کنتراست بسیار نادر است؛ اگر کودک یا خانواده سابقه حساسیت شدید دارند، حتماً گزارش کنید.
3 توصیه‌های عملی برای روز انجام آزمایش
- قبل از انجام اسکن، از پزشک بپرسید دقیقاً چه نوع اسکن/عکسی است (DMSA, MAG3, VCUG، CT و غیره) تا اطلاعات مخصوصِ آن تست را بدانید.
- برای اسکن هسته‌ای معمولاً نیاز به بی‌حرکتی کوتاه کودک است؛ گاهی آرام‌سازی ملایم یا پوزیشن‌بندی ویژه لازم است.
از مرکز بپرسید آیا نیاز به ناشتا بودن است یا نه.
- بعد از VCUG ممکن است به توصیهٔ متخصص برای جلوگیری از عفونت، مراقبت از محل نمونه‌گیری لازم باشد.
4 قطره ویتامین A+D (معمولاً قطرهٔ ویتامین D همراه با A یا مولتی‌ویتامین نوزادی)
- ویتامین D خوراکی (معمولاً 400 واحد IU روزانه برای نوزادان شیرخوار) جزو توصیه‌های معمول است و در نوزادانِ با کلیهٔ تک یا مولتی‌کیستیک، تا زمانی که عملکرد کلیهٔ مقابل طبیعی باشد، منع عمومی ندارد.
- ویتامین A در دوز‌های خیلی بالا می‌تواند مشکل‌ساز باشد؛ اما قطره‌هایی که برای نوزادان تجویز می‌شوند حاوی دوز‌های استاندارد و معمولاً ایمن‌اند. برچسبی که نوشته «برای بیماران مزمن کلیوی ضرر دارد» احتمالاً یک هشدار عمومی برای مصرف مزمن و دوز‌های بالاست — در کلیه‌های مزمن پیشرفته نیاز به کنترل ویتامین‌ها هست ولی در مورد یک نوزاد دوماهه با MCDK تک‌طرفه و عملکرد طبیعی کلیهٔ مقابل، معمولاً مصرف قطرهٔ استاندارد تحت نظر پزشک اطفال بلامانع است.
- اگر نگرانید: نام و دُوز دقیق قطره را به پزشک یا نفرولوژیست اطفال نشان دهید تا تائید کند.
در صورت وجود نارسایی کلیوی یا مختل شدن عملکرد کلیه، ممکن است نیاز به تغییر یا بررسی سطح ویتامین‌ها باشد.
5 دادن قطره استامینوفن (پاراستامول) قبل از واکسن دوماهگی
- دستور عمومی امروزی این است که پاراستامول به صورت پیش‌گیرانه (قبل از واکسن) برای همهٔ نوزادان توصیه نمی‌شود، چون در برخی مطالعات اثبات شده که مصرف پیش‌گیرانه می‌تواند پاسخ ایمنی به بعضی واکسن‌ها را کمی کاهش دهد.
بنابراین معمولاً توصیه می‌شود فقط در صورت تب یا درد بعد از واکسن به کودک بدهید.
- اگر کودک در گذشته واکنش تب‌دار شدید به واکسن داشته یا پزشکتان به علت شرایط خاص (مثلاً سابقه تب شدید) توصیه به مصرف پیش‌گیرانه کرده، از آن پیروی کنید.
- دُز استامینوفن برای نوزادان: معمولاً 15 میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در هر نوبت، هر 4 تا 6 ساعت در صورت نیاز، و حداکثر حدود 60 میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم در روز (به طور متداول توصیه می‌شود بیش از 4 دُز در 24 ساعت داده نشود). (مثال: اگر وزن نوزاد 5 کیلوگرم باشد، دُز هر نوبت ≈ 75 میلی‌گرم). حتماً غلظت داروی قطره/شربت را چک کنید تا دُز درست محاسبه شود.
- استامینوفن برای بیماران کلیوی معمولاً نسبت به NSAID‌ها (مثل ایبوپروفن) ایمن‌تر است، ولی در صورت بیماری شدید کبد یا مصرف دارو‌های دیگر باید با پزشک هماهنگ شود.
6 چه کار‌هایی انجام بدهید همین الآن
- از پزشک بخواهید دقیقاً نام تست‌های درخواستی را بنویسد (مثلاً DMSA یا VCUG) و دلیل هر کدام را توضیح دهد.
- اگر نگران تابش یا عوارض هستید، درخواست مشاوره نفرولوژی یا اورولوژی اطفال کنید تا ضرورت و زمان‌بندی تست بررسی شود.
- درباره قطره ویتامین و دُز استامینوفن، نام محصول و دُز را به پزشک نشان دهید و وزن دقیق نوزاد را بگویید تا دُز درست محاسبه شود.
- در صورت تب بالای
38.5 یا علائم غیرطبیعی بعد واکسن، با پزشک تماس بگیرید.
خلاصه کوتاه:
- اسکن هسته‌ای و عکس رنگی در موارد لازم تشخیصی مفیدند و در بیشتر موارد دُز اشعه/ریسک کم است؛ اما ضرورت را با پزشک و در صورت نیاز نفرولوژیست بررسی کنید.
- قطرهٔ ویتامین A+D در دُزهای معمولِ نوزادی معمولاً مضر نیست اگر کلیهٔ مقابل عملکرد طبیعی داشته باشد؛ اما برچسب هشدار برای موارد کلیوی مزمن پیشرفته است — بهتر است نام و دُز روی بسته را به پزشکتان نشان دهید.
- پاراستامول (استامینوفن) به صورت پیشگیرانه قبل از واکسن معمولاً توصیه نمی‌شود مگر دستور پزشک؛ در صورت نیاز، دُز 15 mg/kg هر 4–6 ساعت و حداکثر حدود 60 mg/kg در روز (با محاسبه دقیق بر اساس وزن و غلظت قطره) استفاده شود.
اگر دوست دارید، نام دقیق تستی که پزشک گفته و نام ویتامین/برند قطره و وزن نوزاد را بنویسید تا راهنمایی دقیق‌تری درباره دُزها و ریسک‌ها بدهم یا نامه‌ای کوتاه برای پرسش از پزشک تهیه کنم.