پرزهای کناره زبان؟

خلاصه کوتاه
کناره‌های زبان می‌تواند به چند دلیل تغییر کند؛ در بیشتر موارد علت خوش‌خیم است (تحریک یا التهاب پرز‌ها)، ولی گاهی علل عفونی یا شرایط سیستمیک مطرح است.
نگران‌ بودن طبیعی است؛ نکات زیر را بخوانید تا بفهمید احتمالا چه چیزی است و چه کار باید بکنید.
علل شایع و و یژگی‌های هر کدام
- التهاب یا برجستگی پرز‌های جانبی (فیل‌فورم یا لِنگمال): معمولاً به علت تحریک مکانیکی (دندان تیز، گاز گرفتن، خوردن غذا‌های تند یا خشن) یا سوختگی از غذا/مایعات داغ رخ می‌دهد.
ممکن است قرمز یا کمی سفید دیده شود و درد یا ناراحتی داشته باشد.
معمولاً خودبخود طی روز‌ها تا چند هفته بهبود می‌یابد.
- لینگوال پاپیلایت موقت (Transient lingual papillitis): ضایعات کوچک، دردناک و قرمز یا سفید روی لبه یا سطح زبان که یک‌دفعه ظاهر و طی چند روز تا یک هفته فروکش می‌کند.
علت دقیق مشخص نیست (عفونت‌های ویروسی، استرس یا حساسیت غذایی ممکن است نقش داشته باشند).
- زبان جغرافیایی (Geographic tongue): لکه‌های صاف، قرمز و فاقد پرز که لبه‌های نامنظم دارند و گاهی روی کناره‌ها هم دیده می‌شوند.
معمولا دردناک نیست ولی با غذا‌های تند یا اسیدی دردناک می‌شود.
علت دقیق نامعلوم و بیماری مزمن با نوسان است.
- برفک دهان (Candidiasis): پلاک‌های سفید که قابل پاک شدن نیستند یا هنگام پاک کردن خونریزی می‌کنند، می‌توانند باعث برجستگی یا قرمزی اطراف شوند.
در افراد با دیابت کنترل‌نشده، مصرف آنتی‌بیوتیک یا استروئید استنشاقی، یا سیستم ایمنی ضعیف شایع‌تر است.
- لوکوپلاکی یا لوکوپلاکیا و لکوپلاکیا موکوزا / اختلالات پیش‌سرطانی: ضایعات سفید یا ضخیم که معمولاً با پاک کردن برطرف نمی‌شوند؛ اگر ضایعه طولانی‌مدت، سخت، بدون درد یا با تغییرات رشد باشد، باید بررسی شود.
- لوبکالاسیون مرتبط با ویروس‌های خاص (مثل اوریون یا تبخال دهانی) یا لوکالیزاسیون در افراد مبتلا به HIV: در افراد با ضعف ایمنی بعضی ضایعات خاص ممکن است دیده شود.
چه کار‌هایی الان انجام دهید (اقدامات خانگی)
- از غذا‌ها و نوشیدنی‌های داغ، تند، اسیدی یا نمک‌دار که ممکن است تحریک کنند خودداری کنید.
- بهداشت دهان را حفظ کنید: مسواک زدن ملایم، استفاده از نخ دندان و شستشوی دهان با آب نمک و لرم (نیم‌قاشق چای‌خوری نمک در لیوان آب گرم، غرغره یا شستشو چند بار در روز).
- از سیگار و الکل پرهیز کنید تا التهابات کمتر شود.
- اگر درد زیاد است، می‌توانید از مسکن‌های رایج (استامینوفن یا ایبوپروفن طبق دستور) برای کاهش درد استفاده کنید.
چه زمانی باید سریعاً به پزشک یا دندان‌پزشک مراجعه کنید
- ضایعه بیش از دو هفته بدون بهبود باقی بماند.
- ضایعه سفت، غیرقابل حرکت یا در حال رشد باشد.
- خونریزی دائم، ترشح بدبو، یا زخم‌هایی که التیام نمی‌یابند وجود داشته باشد.
- تب، تورم شدید، مشکل در بلع یا تنفس، یا درد خیلی شدید همراه با انتشار به گردن/صورت.
- سابقه بیماری‌های مقوی‌کننده مثل HIV، شیمی‌درمانی یا پیوند عضو دارید (باید سریع‌تر بررسی شود).
چه انتظاراتی از تشخیص و درمان وجود دارد
- در ویزیت، پزشک یا دندان‌پزشک معمولاً معاینه بالینی انجام می‌دهد و در صورت نیاز سواب برای کشت یا آزمون قارچی/ویروسی می‌گیرد یا بیوپسی برای ضایعات مشکوک درخواست می‌کند.
- درمان بسته به علت است: از مراقبت حمایتی و دهان‌شویه‌های ضدعفونی‌کننده تا دارو‌های ضدقارچ موضعی یا خوراکی، و در موارد نادر بیوپسی و بررسی بافت‌شناسی.
نکات تکمیلی و پیشگیری
- بررسی دارو‌ها و شرایط زمینه‌ای (دیابت کنترل‌نشده، مصرف کورتون استنشاقی بدون شستن دهان) که می‌توانند خطر برفک را افزایش دهند.
- اصلاح عادات تحریک‌کننده (گاز گرفتن زبان، دندان‌های تیز، خوردن غذا‌های خیلی داغ).
جمع‌بندی برای شما
اگر ضایعاتی که می‌بینید دردناک، جدید و مرتبط با یک محرک مثل گاز گرفتن یا غذای تند است، احتمالاً شرایط خوش‌خیم و گذراست و با مراقبت‌های ساده بهبود می‌یابد.
اما اگر بیشتر از دو هفته باقی ماند، بزرگ یا در حال پیشرفت بود، یا با علائم سیستمیک همراه بود، بهتر است برای معاینه حضوری به دندان‌پزشک یا پزشک عمومی/ENT مراجعه کنید تا تشخیص قطعی و درمان مناسب داده شود.
در صورتی که بخواهید می‌توانم چند سوال بپرسم تا راهنمایی دقیق‌تری بدهم: چند وقت است این حالت را دارید؟ درد دارد؟ ضایعات سفید هستند یا قرمز؟ آیا بیماری زمینه‌ای یا داروی خاصی مصرف می‌کنید؟