درد مری - و دیگه چیزی نگفتم درباره مری الان با گذشت دو؟

خلاصه اولیه
شما دو ماه پیش آندوسکوپی شده و گزارش «ریفلاکس» داشته‌اید، اما هنوز با مصرف دارو (احتمالاً مهارکننده‌ی پمپ پروتون — PPI) احساس گیر کردن غذا، درد و یک حس تنگی / انقباض پشت جناغ را دارید.
این وضع می‌تواند چند علت داشته باشد و لزوماً به معنی یک بیماری جدیِ خطرناک نیست، اما نیاز به بررسی بیشتر دارد.
علل شایع و محتمل (با توضیح کوتاه)
- رفلاکس مقاوم یا غیراریابی (NERD): حتی با آندوسکوپی طبیعی یا با تشخیص رفلاکس، علائم ممکن است با دوز فعلی دارو کنترل نشوند.
ریفلاکس می‌تواند حس تنگی یا سوزش و احساس گیر کردن ایجاد کند.
- اسپاسم مری (Diffuse esophageal spasm یا متعدد انواع اسپاسم): حملات انقباضات شدید و ناگهانی که درد قفسه سینه و احساس جمع شدن/انقباض را شرح می‌دهد و ممکن است غذا را کند کند.
- اختلالات حرکتی دیگر (مانند اختلالات فشار بالا یا آشالازی اولیه): این‌ها با مانومتری تشخیص داده می‌شوند و می‌توانند علائمی شبیه شما بدهند.
- تنگی یا ساختار آناتومیک (Stricture, Schatzki ring): اگر آندوسکوپی قبلی کاملاً طبیعی بوده، احتمال شدید کمتری دارد اما بعضی ضایعات ظریف یا حلقه‌ها گاهی دیده نمی‌شوند یا نیاز به بررسی دوباره دارند.
- ائوزینوفیلیک اَسوفاژیت (EoE): در افراد جوان‌تر یا با سابقه آلرژی/آسم/درماتیت، باعث احساس گیر کردن غذا و درد می‌شود و معمولاً نیاز به نمونه‌برداری (بیوپسی) از مخاط مری دارد.
- درد مری عملکردی یا درد غیرقلبی قفسه‌سینه: وقتی یافته‌های آناتومیک و آزمایشی بازگشت‌پذیر نباشد، علائم می‌تواند ناشی از حساسیت عصبی یا مسائل روان‌تنی باشد.
- علل قلبی: همیشه مهم است که درد قفسه‌سینه‌های جدید یا شدید، خصوصاً همراه با عوامل خطر قلبی، برای رد ایسکمی قلبی ارزیابی شود.
چرا مصرف دارو هنوز موثر نبوده؟
- دوز یا زمان مصرف PPI ممکن ناکافی یا ناصحیح باشد (مثلاً قبل از صبحانه نگرفته یا دوز تک‌نوبتی کافی نبوده).
- ریفلاکس غیراسیدی یا رفلکس با صفرا که به PPI پاسخ نمی‌دهد.
- علتی غیررفلاکس (مثل اسپاسم یا EoE) که با PPI بهبود نیابد.
- عدم پایبندی کامل به درمان یا عوامل محرک غذایی/رفتاری که علائم را تشدید می‌کنند.
چه آزمایش‌هایی منطقی و چه ترتیب زمانی؟
1 گفتگو و بررسی اولیه: دوز، نام و مدت مصرف داروی فعلی، پاسخ نسبی، کاهش وزن، دشواری پیشرونده در بلع (اگر به سمت سختی در بلع فقط به مواد جامد رفته: هشدار)، سابقه آلرژی/آسم، و علائم هشداردهنده (خون در مدفوع، تب، استفراغ مداوم)
2 اگر درد قفسه‌سینه شدید یا مشکوک به قلبی است: بررسی قلبی (ECG، در صورت نیاز تست‌های استرسی یا مراجعه فوری)
3 مانومتری مری (esophageal manometry): برای تشخیص اسپاسم، آشالازی و اختلالات حرکتی — بهترین آزمایش برای بررسی انقباضات مری
4 24 ساعته pH-امپدانس یا pH متری: برای بررسی ریفلاکس اسیدی و غیر اسیدی و ارتباط آن با علائم
5 باریم سواِل (barium swallow): می‌تواند تنگی‌های آناتومیک یا انقباضات غیرطبیعی را نشان دهد و قبل از مانومتری گاهی انجام می‌شود
6 تکرار اندوسکوپی با بیوپسی از مری: اگر EoE یا ضایعه‌ای که قبلاً دیده نشده مشکوک باشد یا بیوپسی قبلاً انجام نشده
چه درمان‌هایی ممکن است کمک کند؟
- بهینه‌سازی PPI: بررسی نام، دوز و زمان مصرف؛ گاهی افزایش به دوز دو نوبتی یا تعویض نوع PPI و ادامه حداقل 4–8 هفته آزمایشی لازم است.
- دارو‌های شل‌کننده عضلات صاف برای اسپاسم: کلسیم‌کانال‌بلاکر‌ها (مثلاً دیلتیازم) یا نیترات‌ها در حملات؛ این‌ها باید زیر نظر پزشک تجویز شوند.
- دارو‌های ضداسپاسم یا مسکن عصبی: در درد‌های عملکردی یا اسپاسم مقاوم، دارو‌های نورومدولاتور مثل آمی‌تریپتیلین در دوز‌های پایین یا SSRIs/SNRIs می‌توانند موثر باشند.
- درمان اختصاصی EoE: در صورت تأیید با بیوپسی، دارو‌های استروئیدی موضعی (مثل سوکال‌فلات یا استرویید‌های استنشاقی قورت داده شده) یا رژیم‌های حذف غذایی.
- در موارد تنگی ساختاری: اتساع (dilation) مری توسط اندوسکوپ یا در موارد خاص تزریق بوتاکس برای اسپاسم موضعی.
- تغییرات غذایی و رفتاری: لقمه‌های کوچک‌تر، خوب جویدن، اجتناب از غذا‌های محرک (کافئین، الکل، غذای تند، نوشابه‌های گازدار)، اجتناب از دراز کشیدن تا 2–3 ساعت پس از غذا، بالا بردن سر تخت، ترک سیگار و کاهش وزن.
چه زمانی باید فوراً مراجعه کنید؟
- درد قفسه‌سینه خیلی شدید یا همراه با تعریق، تنگی نفس، غش یا حالت تهوع/استفراغ شدید → فوراً اورژانس (برای رد مشکلات قلبی)
- بلع دشوار یا پیش رونده، استفراغ مکرر، کاهش وزن غیرقابل توضیح، خون در مدفوع یا استفراغ → مراجعه سریع به گاستروانتروکولوژی
چه انتظاری منطقی است و چه باید به پزشک بگویید؟
- تاریخچه دقیق علائم (چه زمانی شروع شد، چه غذا‌ها یا عواملی تشدید می‌کنند، آیا با آنتی‌اسید بهتر می‌شود، الگوی حملات)
- نام و دوز PPI یا دیگر دارو‌ها و مدت مصرف
- نتایج آندوسکوپی قبلی (گزارش را همراه داشته باشید اگر ممکن است)
- وجود سابقه حساسیت‌های غذایی، آسم یا آلرژی
- هر علامت هشداردهنده مانند کاهش وزن یا خونریزی
خلاصه و پیشنهاد عملی برای شما الآن
1 اگر درد قفسه‌سینه جدید یا شدید است یا علائم خطر دارید → مراجعه اورژانسی/پزشکی فوری
2 اگر وضعیت پایدار ولی مزمن است: نوبت با گاستروانترولوژی برای بررسی کامل‌تر؛ درخواست مانومتری مری و pH-امپدانس را مطرح کنید.
همچنین در صورت نیاز تکرار اندوسکوپی با بیوپسی.
3 بررسی دقیق مصرف و نحوه مصرف PPI و اگر لازم است، اصلاح دوز/تعویض دارو و تست مجدد پس از 4–8 هفته
4 موارد حمایتی: پرهیز از محرک‌ها، خوردن آرام و جویدن کامل، بالا بردن سر تخت و ترک سیگار/الکل
پایان
در نهایت، بسیاری از موارد درد مری را می‌توان با ترکیبی از تشخیص دقیق (مانومتری/pH) و درمان هدفمند بهبود بخشید.
تشخیص اولیه‌ی شما (ریفلاکس) ممکن است درست باشد اما اگر علائم ادامه دارد یا حس انقباض شدید است، پیگیری با تست‌های عملکردی مری ضروری است.
اگر مایل باشید، می‌توانم یک متن کوتاه آماده کنم تا موقع ویزیت به پزشک بدهید (شامل لیست دارو‌ها، علائم دقیق و سؤالات مهم).