تفاوت قارچ سر، درماتیت سبوره و پسوریازیس — علت ریزش مو، خارش و پوسته‌ریزی

سلام
— تشخیص بین قارچ سر (تینه‌آ کپیتیس)، درماتیت سبوره و پسوریازیس نیاز به توجه به الگوی ضایعات، توزیع، نوع پوسته‌ها، وجود یا عدم وجود ریزش موی سکه‌ای، و پاسخ به درمان دارد.
براساس علایم شما (ریزش مو در کل سر، پوسته‌ریزی سرتاسری، گاهی خارش، سوزش و درد ریشه مو هنگام لمس)، توضیح و راهنمایی زیر کمک‌کننده است:
1 خصوصیات بالینی سه بیماری به‌صورت خلاصه
- قارچ سر (تینه‌آ کپیتیس): بیشتر در کودکان شایع است؛ معمولاً ضایعات سکه‌ای یا چند تکه با ریزش موی موضعی، موهای شکننده یا «نقاط سیاه» (black dot)، گاهی پاپول/پاستول و غدد لنفاوی گردنی متورم دیده می‌شود.
در بزرگسالان هم ممکن است رخ دهد ولی شایع‌تر نیست.
درد ریشه مو در عفونت‌های التهابی شدید یا هنگام کراتولیز شدن وجود دارد.
معمولاً نیاز به درمان خوراکی ضدقارچ (گریفوفلووین یا تربینافین) دارد؛ شامپوهای موضعی به تنهایی کافی نیستند.
- درماتیت سبوره (Seborrheic dermatitis): معمولاً باعث پوسته‌ریزی چرب یا خشک، پوست قرمز و خارش می‌شود و معمولاً پراکنده و سرتاسری است (نه همیشه محدود به یک ضایعه سکه‌ای). ریزش مو معمولاً ملایم و به‌صورت پراکنده است و اغلب با کاهش التهاب و کنترل پوسته‌ریزی برگشت‌پذیر است.
درد ریشه مو غالباً شدید نیست اما سوزش و حساسیت ممکن است وجود داشته باشد.
بدترین شدن با استرس یا فصول سرد شایع است.
- پسوریازیس سر: معمولاً پلاک‌های واضح، مرزدار، قرمز با قشرهای ضخیم، نقره‌ای و چسبنده دارد.
ممکن است خارش یا درد داشته باشد و در بعضی بیماران باعث ریزش مو موقت در ناحیه‌های پلاکی می‌شود.
ضایعات اغلب محدوده‌دار‌تر و قشری‌تر از درماتیت سبوره هستند.
2 براساس علایم شما: چه چیزی محتمل‌تر است؟
- ریزش مو در کل سر و پوسته‌ریزی سرتاسری و گاهی خارش و سوزش: این ترکیب بیش از همه به درماتیت سبوره نزدیک است.
درماتیت سبوره معمولاً پراکنده و سرتاسری است و باعث پوسته‌ریزی عمومی می‌شود.
- قارچ سر معمولاً ریزش مو موضعی، سکه‌ای یا با موهای شکسته دیده می‌شود؛ هرچند در بزرگسالان یا نوع التهابی می‌تواند ظاهر غیرکلاسیک و پهن‌پخش شود اما این نادر است.
- پسوریازیس اگر باشد معمولاً ضایعات واضح، ضخیم و مرزدار و پوسته‌های نقره‌ای دارد؛ اگر شما چنین پلاک‌های مشخصی ندیده‌اید، احتمالش کمتر است.
- درد ریشه مو هنگام لمس می‌تواند علامت التهاب شدید یا حساسیت فولیكول باشد؛ این علامت به‌تنهایی اختصاصی نیست.
3 چه آزمایش‌ها یا معایناتی برای تشخیص لازم است؟
- معاینه بالینی توسط پوست‌پزشک؛ درماتوسکوپی (درماتوسکوپ) بسیار کمک‌کننده است: در قارچ، نشانه‌هایی مثل «comma hair» یا «corkscrew hair» و موهای شکسته دیده می‌شود.
در پسوریازیس ویژگی‌های قشری و رگ‌دار مشخص‌تر است.
- تست KOH از پوسته‌ها یا موها برای مشاهده شاخه‌های قارچی (آسیب‌پذیری به قارچ). این تست ساده و سریع است.
- کشت قارچ (متخصص) اگر KOH مثبت یا شک بالینی باشد؛ مشخص کردن گونه قارچ برای انتخاب داروی خوراکی مناسب مهم است.
- در موارد مبهم، بیوپسی پوست سر می‌تواند کمک کند.
4 درمان و نکات عملی اولیه
- اگر مشکوک به قارچ سر: درمان خوراکی لازم است (کپسول تربینافین یا گریفوفلووین بسته به سن و گونه قارچ) معمولاً چند هفته تا چند ماه؛ شامپوهای ضدقارچ (کتوكونازول، سلینیوم سولفاید) به‌عنوان کمکی استفاده می‌شوند.
نباید فقط استروئید موضعی مصرف کنید چون ممکن است عفونت قارچی را مخفی و بدتر کند.
- اگر درماتیت سبوره: شامپوهای ضدشوره (کتوكونازول 2٪، زینک پیریتیون، سلینیوم سولفاید) و شستشوی منظم کمک‌کننده‌اند؛ در موارد التهابی‌تر از کرم یا لوسیون استروئیدی با دوره کوتاه یا از داروهای ضدقارچ موضعی/شامپوها استفاده می‌شود.
بهداشت مو، کاهش استرس و مرطوب‌کننده‌ مناسب مفید است.
- اگر پسوریازیس: درمان موضعی با استروئیدهای موضعی مخصوص پوست سر، آنالوگ‌های ویتامین D (کالسیپوتریول) و در موارد منتشر یا شدید مراجعه برای درمان سیستمیک/بیولوژیک لازم است.
5 چه زمان و چگونه به متخصص مراجعه کنید؟
- اگر ریزش مو قابل توجه است یا پلاک‌های دردناک، چرکی یا تب/ورم لنفاوی دیده می‌شود، سریع به پزشک یا متخصص پوست مراجعه کنید.
- حداقل بررسی اولیه: KOH از پوسته‌ها و موها، معاینه درماتوسکوپی و در صورت نیاز کشت.
اینها تصمیم درمانی را مشخص می‌کنند.
6 توصیه‌های فوری برای شما
- فعلاً از استروئیدهای موضعی قوی بدون تشخیص استفاده نکنید (ممکن است اگر قارچ باشد اوضاع را بدتر کند).
- استفاده از شامپوی ضدشوره (کتوكونازول 2٪ یا زینک پیریتیون) 2–3 بار در هفته به‌مدت چند هفته می‌تواند کمک کند و ایمن است تا زمان تشخیص.
- از شانه و حوله مشترک استفاده نکنید و وسایل سر را ضدعفونی کنید.
جمع‌بندی کوتاه: با توجه به توضیحات شما، الگوی «پوسته‌ریزی سرتاسری، خارش متناوب و ریزش پراکنده» بیشتر به درماتیت سبوره شباهت دارد تا قارچ سر یا پسوریازیس؛ اما قطعی شدن تشخیص نیازمند معاینه و حداقل تست KOH یا مراجعه به متخصص پوست است.
اگر می‌خواهید می‌توانم راهنمایی کنم چه سوالاتی در ویزیت بپرسید یا چه عکس‌هایی برای ارسال به پزشک تهیه کنید.