آیا بالا بودن آنزیم های کبد کودک یکساله طبیعی است؟

به طور کلی «بالا بودن آنزیم‌ های کبد» در کودک یک‌ ساله طبیعی محسوب نمی‌ شود، اما در خیلی از موارد می‌تواند موقت و قابل برگشت باشد و همیشه به معنای بیماری خطرناک نیست.
### 1. منظور از بالابودن آنزیم‌ های کبد چیست؟
مهم‌ ترین آنزیم‌ های کبد که در آزمایش خون نوشته می‌ شوند:
- ALT (SGPT)
- AST (SGOT)
- گاهی همراه با آن‌ها: ALP، GGT، بیلی‌روبین، آلبومین
معمولاً برای سن کودک، آزمایشگاه کنار نتیجه، محدوده نرمال (Reference Range) را می‌ نویسد.
اگر عدد فرزندتان کمی بالاتر از حد نرمال باشد، با زمانی که چند برابر نرمال است، از نظر پزشکی اهمّیتش فرق دارد.
### 2. آیا بالا بودن آنزیم‌ های کبد در یک‌ ساله «طبیعی» است؟
خیر، از نظر پزشکی بالا بودن معنی‌ دار آنزیم‌ های کبد در هر سنی (از جمله ۱ سالگی) طبیعی محسوب نمی‌ شود و باید علت آن پیدا شود؛ ولی:
- اگر افزایش خفیف باشد (مثلاً تا حدود
۱.۵ برابر حد نرمال) گاهی موقّت است و با گذشت زمان یا یک عفونت ویروسی ساده برطرف می‌ شود.
- اگر چند برابر نرمال باشد، حتماً باید جدی گرفته شود و کودک باید توسط فوق تخصص گوارش و کبد کودکان ویزیت شود.
### 3. آیا این مسئله به «شیر خوردن از مادر» ربط دارد؟
در بیشتر موارد خیر.
- شیر مادر به‌ طور مستقیم باعث بالا رفتن آنزیم‌ های کبد کودک نمی‌شود.
- برعکس، شیر مادر یک تغذیه بسیار مناسب و محافظتی برای کبد و سیستم ایمنی کودک است.
تنها در شرایط خاص:
- اگر مادر داروی خاص، مکمل گیاهی ناشناس یا مواد غیرمجاز مصرف کند، بعضی از مواد ممکن است از طریق شیر به کودک برسد و روی کبد او اثر بگذارد.
این مورد نادر است و معمولاً با شرح حال و بررسی پزشک مشخص می‌شود.
پس در حالت عادی:
- شیر خودتان، دلیل بالا رفتن آنزیم‌ های کبدى فرزندتان نیست و معمولاً نیازی به قطع شیر مادر نیست مگر این‌که پزشک به‌ طور مشخص و با دلیل، توصیه کند.
### 4. علل شایع بالا رفتن آنزیم‌ های کبد در کودک یک‌ ساله
برخی دلایل نسبتاً شایع:
1 عفونت‌ های ویروسی ساده (مثل ویروس‌ های تنفسی، گوارشی، سرماخوردگی‌ های شدید):
- می‌ توانند موقتاً آنزیم‌ های کبد را کمی بالا ببرند.
- معمولاً بعد از چند هفته دوباره طبیعی می‌ شوند.
2 هپاتیت‌ های ویروسی (A، B، C و…):
- در بعضی مناطق، هپاتیت A در کودکان شایع است (معمولاً با تب، بی‌ اشت‌هایی، بی‌حالی، تهوع، گاهی زردی چشم و پوست).
- نیاز به آزمایش‌ های تکمیلی دارد.
3 کبد چرب (اغلب در کودکان بزرگ‌تر و چاق‌ تر)
- در یک سالگی شایع نیست، مگر کودک زمینه‌ های خاص (چاقی شدید، سندرم متابولیک، بیماری‌های ژنتیکی) داشته باشد.
4 دارو‌ها:
- مصرف بعضی دارو‌ها (مثلاً دوز‌های بالای استامینوفن، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، دارو‌های ضدصرع و…) می‌تواند آنزیم‌های کبد را بالا ببرد.
- حتماً به پزشک بگویید کودک در یک ماه اخیر چه دارو‌هایی مصرف کرده.
5 بیماری‌ های ژنتیکی و متابولیک (نسبتاً نادر اما مهم):
- مثل بعضی اختلالات متابولیسم قند، چربی یا مس (مانند بیماری و یلسون)، بیماری‌ های ذخیره‌ ای.
- بیشتر زمانی مطرح می‌شوند که آنزیم‌ ها به مدت طولانی بالا باشند یا علائم دیگری مثل اختلال رشد، بزرگی کبد/طحال، تشنج، تأخیر تکاملی و… وجود داشته باشد.
6 بیماری‌ های عضلانی:
- چون AST در عضله هم وجود دارد، بعضی بیماری‌ های عضلانی می‌توانند AST را بالا ببرند.
- در این موارد معمولاً آنزیم دیگری به نام CPK هم بالاست.
### 5. چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه شود؟
اگر همراه بالا بودن آنزیم‌ های کبد، کودک شما هر کدام از موارد زیر را دارد، حتماً سریع (اورژانسی) به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- زرد شدن چشم‌ ها یا پوست
- تب بالا، بی‌حالی شدید، کسل بودن غیرعادی
- استفراغ مکرر، عدم تحمل غذا یا شیر
- ادرار خیلی تیره (رنگ چای یا کوکاکولا)
- مدفوع خیلی روشن یا بی‌رنگ
- کاهش هوشیاری، گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی
- تورم شکم (به‌خصوص اگر شکم سفت یا خیلی برجسته شده)
این علائم می‌ توانند نشانه درگیری جدی کبد یا سایر ارگان‌ ها باشند و نباید منتظر ماند.
### 6. چه آزمایش‌ ها و بررسی‌ هایی معمولاً لازم می‌شود؟
پزشک (ترجیحاً فوق تخصص گوارش و کبد کودکان) بر اساس معاینه و شرح حال ممکن است موارد زیر را درخواست کند:
- تکرار آزمایش کبدی بعد از چند هفته برای دیدن روند (ALT, AST, ALP, GGT, بیلی‌روبین، آلبومین، PT/INR)
- آزمایش‌ های ویروسی (مثل هپاتیت A, B, C در صورت لزوم)
- سونوگرافی شکم و کبد برای بررسی ساختار کبد، کیسه صفرا و طحال
- بررسی برخی آزمایش‌ های متابولیک یا ژنتیک در صورت شک بالینی
- بررسی CPK یا سایر آزمایش‌ ها در صورت احتمال مشکل عضلانی
### 7. آیا لازم است شیر مادر قطع شود؟
در اغلب موارد خیر:
- تا زمانی که:
- پزشک شک نکند که مشکل از داروی خاص یا ماده‌ ای است که مادر مصرف می‌کند و از طریق شیر منتقل می‌شود.
- یا کودک نیاز به رژیم غذایی خیلی خاص به‌علت بیماری متابولیک نداشته باشد.
شیر مادر حتی در بسیاری از بیماری‌ ها بهتر است ادامه پیدا کند، چون:
- سیستم ایمنی کودک را تقویت می‌کند.
- هضم راحت‌ تری دارد.
- خطر عفونت‌ های دیگر را کم می‌کند.
با این حال:
- حتماً به پزشک بگویید خودتان چه دارو‌ها، مکمل‌ ها یا دارو‌های گیاهی مصرف می‌کنید، تا اگر مورد مشکوکی بود بررسی و اصلاح شود.
### 8. شما الان چه کار کنید؟
1 عدد دقیق آنزیم‌ ها، اسم آزمایش و محدوده نرمال را از برگه آزمایش بردارید.
2 توجه کنید:
- آیا اخیراً سرماخوردگی یا عفونت داشته؟
- آیا داروی خاصی در یک ماه اخیر مصرف کرده؟
- آیا علامتی مثل زردی، بی‌حالی، تب، استفراغ، کاهش اشت‌ها دارد؟
3 با تمام این اطلاعات و برگه آزمایش:
- حتماً به یک پزشک کودکان و ترجیحاً فوق‌تخصص گوارش و کبد کودکان مراجعه کنید.
4 خودسرانه:
- رژیم خاص سخت‌ گیرانه برای کودک شروع نکنید.
- هیچ داروی گیاهی، شربت کبد، یا داروی بدون نسخه برای «پاکسازی کبد» به او ندهید.
- شیر مادر را قطع نکنید مگر پزشک به‌ طور مشخص توصیه کند.
### 9. جمع‌بندی
- بالا بودن آنزیم‌ های کبد در کودک یک‌ ساله طبیعی نیست ولی خیلی وقت‌ ها موقتی و قابل برگشت است (مثلاً بعد از یک عفونت ویروسی ساده).
- شیر مادر به‌ تن‌هایی عامل بالا رفتن آنزیم‌ های کبد نیست و معمولاً باید ادامه پیدا کند.
- اهمیت موضوع بستگی دارد به:
- میزان افزایش آنزیم‌ ها (چند برابر نرمال)
- علائم همراه (زردی، بی‌حالی، استفراغ، تب و…)
- مدت زمانی که آنزیم‌ ها بالا مانده‌ اند
- حتماً پیگیری توسط پزشک، تکرار آزمایش در صورت نیاز و انجام بررسی‌ های لازم اهمیت دارد.
اگر مایل باشید، می‌توانید در یک پیام بعدی مقادیر دقیق ALT، AST و سایر نتایج آزمایش را بنویسید تا بتوانم به‌ صورت دقیق‌ تر توضیح دهم که افزایش در چه حدی است و معمولاً چه اقداماتی برای همان سطح بالا رفتن توصیه می‌شود (با این حال، این جای ویزیت حضوری را نمی‌گیرد و حتماً باید توسط متخصص کودکان معاینه شود).