درمان آفت/برفک دهان نوزاد — چه اقداماتی لازم است؟

خلاصه سریع:
- شایع‌ترین علت در نوزادان با پلاک‌های سفید در دهان «برفک دهان» (کاندیدیاز) است که اغلب باعث درد و کم شدن تمایل به شیرخوردن می‌شود.
این می‌تواند بین نوزاد و مادر منتقل شود و نوک سینه مادر را هم درگیر کند.
چه چیزهایی احتمالاً پیش آمده و چرا نوزادتان شیر نمی‌خورد:
- برفک (کاندیدا): صفحات سفید یا خامه‌ای که ممکن است با کشیدن خونریزی کنند، همراه با درد موقع مکیدن → نوزاد بی‌قراری و از خوردن اجتناب می‌کند.
- آفت (زخم‌های دهانی): زخم‌های گرد و دردناک که معمولاً یک یا چند تا هستند و هم شیرخوردن را سخت می‌کنند.
- هرپس ویروسی دهان: اغلب زخمی همراه با تب و بیحالی؛ باید سریع تشخیص و درمان شود.
- دیگر دلایل: درد دندانی (در 4 ماه نسبتاً نادر)، عفونت گوش، رفلاکس با درد، یا مشکل مکیدن/زبان‌بند (tongue-tie).
اقدامات فوری و توصیه‌های مهم:
1 مراجعه به پزشک اطفال برای معاینه دهان نوزاد و نوک سینه مادر: تشخیص افتراقی (برفک، آفت، هرپس، عفونت باکتریال) اهمیت دارد.
2 درمان همزمان مادر و نوزاد در صورت برفک: اگر برفک تأیید شد، معمولاً هم نوزاد و هم مادر باید درمان شوند تا چرخه عفونت قطع شود.
نوزاد با داروهای موضعی ضدقارچ (مثلاً نیستاتین یا میکونازول) و مادر با کرم‌های ضدقارچ موضعی روی نوک سینه یا در بعضی موارد داروی خوراکی طبق نظر پزشک.
3 ادامه شیردهی: تا زمانی که پزشک نگفته قطع کنید، شیر دادن را ادامه دهید — برفک مانعی برای شیر مادر نیست، اما حتماً همزمان درمان انجام شود.
4 بهداشت و جلوگیری از بازعفونت:
- تمام سرشیشه‌ها، پستانک‌ها، قطعات شیردوش و ظروف تغذیه را روزانه با آب داغ یا جوشاندن یا استریل‌کنید.
- با هر بار لمس سینه یا دهان نوزاد، دست‌ها را بشویید.
- پد سینه‌ها را مرتب عوض کنید و لباس‌های مرطوب را زود تعویض نمایید.
5 اگر نیستاتین تاثیری نداشته یا علائم بیشتر شدند:
- ممکن است تشخیص اشتباه باشد یا قارچ مقاوم باشد؛ پزشک ممکن است داروی دیگری (مثل میکونازول موضعی یا در موارد خاص فلوکونازول خوراکی) تجویز کند.
- اگر علائم حاد (تب، عدم توانایی تغذیه، کاهش وزن، بیحالی) وجود دارد، فوراً به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید.
6 مراقبت از نوک سینه مادر:
- در صورتی که نوک سینه تغییر رنگ، درد یا سوزش دارد، معمولاً کرم ضدقارچ موضعی پس از هر شیردهی و شست‌وشوی ملایم توصیه می‌شود.
قبل از شیردهی کرم را پاک کنید یا طبق دستور پزشک عمل کنید.
- ترک‌ها و زخم‌های باز ممکن است نیاز به درمان ضدباکتری هم داشته باشند؛ تشخیص باید توسط پزشک انجام شود.
چه علائمی اورژانس است و باید سریع مراجعه کنید:
- تب یا بی‌حالی نوزاد
- ناتوانی در تغذیه یا کاهش شدید وزن
- تنفس سریع یا مشکل در تنفس
- ضایعات گسترده در دهان یا خونریزی قابل توجه
- بدتر شدن درد یا انتشار عفونت در سینه مادر (قرمز، متورم، تب)
نکات تکمیلی که مفید است بدانید:
- دوره درمان معمولاً باید حداقل 7–14 روز و تا چند روز پس از رفع کامل علائم ادامه یابد تا برگشت به حداقل برسد؛ اما دقیقاً طبق تجویز پزشک پیش بروید.
- اگر هیچ بهبودی با درمان موضعی ایجاد نشد، پزشک ممکن است نمونه از ضایعات دهانی بگیرد یا درمان سیستمیک در نظر بگیرد.
پیشنهاد مشخص برای شما الآن:
1 هر چه زودتر به پزشک اطفال مراجعه کنید تا نوع ضایعه (پلاک سفید یا زخم/تاول) مشخص شود.
2 در صورت تأیید برفک، به‌طور همزمان مادر و نوزاد درمان و وسایل تماس استریل شوند.
3 در صورت تب، بی‌حالی یا ناتوانی در تغذیه، فوراً به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
اگر مایل باشید می‌توانم سوالات بیشتری بپرسم (مثلاً آیا ضایعات سفید قابل پاک شدن هستند و آیا نوزاد تب دارد؟) تا راهنمایی دقیق‌تر و مسیر درمانی مشخص‌تری برای شما بنویسم.