درمان سنگ کلیه 5 میلی متری در upj چگونه است؟

سلام؛
خسته نباشید.
پرسش شما درباره سنگ ۵ میلی‌متری در ناحیه UPJ (محل اتصال کالیکس/ لگنچه کلیه به حالب) است — اطلاعات و راهنمایی زیر، مبتنی بر شواهد بالینی و دستورالعمل‌های رایج اورولوژی، به شما کمک می‌کند تصمیم بهتری بگیرید.
۱ اولویت‌های ارزیابی (قبل از تصمیم‌گیری درباره درمان)
- تصویربرداری: بهترین روش برای تعیین اندازه و موقعیت دقیق سنگ، CT بدون تزریق (NCCT) است. در صورت عدم دسترسی، سونوگرافی کلیه + عکس ساده شکم (KUB) هم می‌تواند اطلاعات دهد.
- بررسی عملکرد کلیه: کراتینین خون برای شناخت هرگونه اختلال کلیوی.
- ادرار کشت: در صورت وجود عفونت یا مثبت‌بودن کشت، در موارد انسدادی درمان فوری لازم است.
- شدت درد، تکرار آن، حالت تهوع/استفراغ، و وجود تب یا کاهش تولید ادرار را حتماً گزارش کنید — هرکدام می‌تواند به اقدام فوری منجر شود.
۲ آیا سنگ ۵ میلی‌متری احتمال دفع خودبخودی دارد؟
- به طور کلی سنگ‌های ≤5 میلی‌متر شانس قابل توجهی برای عبور خودبخودی دارند، ولی نرخ عبور بستگی به محل دارد؛ سنگ‌های distal (پایینی) حالب شانس عبور بیشتری از سنگ‌های UPJ (پروگزیمال) دارند. برای UPJ احتمال موفقیت کمتر از حالت دورتر حالب است اما دفع خودبخودی هنوز ممکن است.
۳ گزینه‌های غیرجراحی و دارویی (در صورتی که شرایط زیر برقرار باشد: بدون تب/عفونت، درد قابل‌کنترل، عملکرد کلیه نرمال یا پایدار، و بیمار مایل به انتظار باشد)
- هیدراتاسیون هدفمند: نوشیدن مایعات کافی (هدف تقریبی 2 تا 3 لیتر در روز) تا تولید ادرار افزایش یابد؛ اما از نوشیدن بیش‌ازحد که باعث ناراحتی می‌شود خودداری کنید.
- کنترل درد: NSAID‌ها (مثل ایبوپروفن یا دیکلوفناک) در غیاب اختلال عملکرد کلیه یا منع مصرف، اغلب بهترین گزینه برای درد سنگ کلیه هستند.
در صورت درد شدید و یا منع مصرف NSAID از مسکن‌های دیگر (تحت نظر پزشک) استفاده شود.
- درمان اخراجی (Medical Expulsive Therapy
- MET):
- آلفا بلوکر‌ها (مثل تامسولوسین
0.4 میلی‌گرم روزانه) شایع‌ترین دارویی است که برای کمک به دفع سنگ استفاده می‌شود.
مدارک نشان می‌دهند که برای سنگ‌های حالبِ دورتر تأثیر بیشتری دارد؛ اما بعضی اورولوژیست‌ها در سنگ‌های پروگزیمال/UPJ هم 2–4 هفته تامسولوسین را پیشنهاد می‌کنند اگر شرایط بیمار مناسب باشد.
عوارض شایع: سرگیجه، افت فشار خون، اختلال انزال در مردان.
- دیلتیازم/نیفدیپین (مسدودکننده‌های کانال کلسیم) نیز گاهی به‌عنوان جایگزین یا در ترکیب استفاده می‌شوند (مثلاً نیفدیپین SR 30–60 میلی‌گرم در روز)؛ شواهد متناقض است.
- اسپاسمولیتیک‌ها و دارو‌های گیاهی (مثل اورتیکا) شواهد قوی ندارند؛ مصرف قبلی شما از اورتیکا ممکن است بی‌ضرر باشد ولی اثبات‌شده و قابل‌اتکا نیست.
- مدت زمان معقول انتظار: معمولاً یک دوره 2–4 هفته قابل قبول است؛ اگر پس از 4–6 هفته سنگ دفع نشده یا علائم بدتر شد یا در تصویرگیری هیدرونفروز (تجمع ادرار در کلیه) دیده شود، باید به مداخله فکر شود.
۴ چه زمانی فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
- تب یا علائم عفونت ادراری همراه با درد کلیه (ممکن است عفونتِ انسدادی باشد) — نیاز به درمان فوری و احتمال تخلیه فوری کلیه (استنت یا نفروستومی).
- درد بسیار شدید و غیرقابل‌کنترل یا استفراغ مداوم.
- کاهش محسوس خروج ادرار یا افزایش قابل‌توجه کراتینین خون.
۵ اقدامات تهاجمی در صورت نیاز
- یوترِروسکوپی (URS) با برداشتن یا لیزر سنگ: در سنگ‌های UPJ کوچک تا متوسط، یوئرتروسکوپی اغلب مؤثر و با شانس موفقیت بالا است.
- سنگ‌شکن (SWL): برای برخی سنگ‌های UPJ ممکن است کارا باشد ولی نرخ موفقیت کمتر از URS در بعضی موارد است.
انتخاب بین SWL و URS بسته به اندازه، تراکم سنگ، آناتومی بیمار و نظر اورولوژیست است.
- پی‌سی‌ان‌ال (PCNL) برای سنگ‌های خیلی بزرگ یا پیچیده است و برای سنگ ۵ میلی‌متری معمولاً لازم نیست.
۶ پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ
- افزایش مصرف آب روزانه تا حدی که ادرار رقیق شود.
- کاهش نمک (سدیم) و مصرف متعادل پروتئین حیوانی؛ مصرف کلسیم غذایی کافی (نه کم) و کاهش مصرف فود‌های پر اگزالات در صورت سنگ اگزالات کلسیمی.
- مصرف آبلیمو یا سیترات به‌عنوان کمک‌کننده (در بعضی موارد پزشک ممکن است پتاسیم سیترات تجویز کند).
- در بیمارانی با عود مکرر: ارزیابی متابولیک (پانل 24 ساعته ادرار، سدیم، کلسیم، اگزالات، سیترات) و بررسی تیروئید/کلسیم سرم/پاراتیروئید در صورت نیاز.
۷ نکات عملی و توصیه‌های نهایی
- اگر وضعیت شما پایدار است و درد قابل کنترل و کشت ادرار منفی و کلیه‌ها خوب به نظر می‌رسند، می‌توان یک دوره محافظه‌کارانه (MET با تامسولوسین) و صبر 2–4 هفته را امتحان کرد.
پیش از شروع دارو‌ها با اورولوژیست یا پزشک خود مشورت کنید — مخصوصاً اگر داروی فشارخون یا مشکل قلبی دارید.
- در صورت بروز تب، درد شدید یا اختلال در عملکرد کلیه سریعاً به اورژانس مراجعه کنید.
- پیگیری تصویربرداری (سونوگرافی یا KUB/CT) را طبق توصیه پزشک انجام دهید تا هیدرونفروز یا عدم دفع سنگ مشخص شود.
اگر مایل باشید می‌توانم برای شما متن یا پرسش‌هایی آماده کنم که هنگام ویزیت اورولوژیست مطرح کنید (مثلاً تصاویر مورد نیاز، آزمایش‌ها و دارو‌هایی که ذکر شود). همچنین در صورت تمایل بگویید سابقه تب، درد اخیر، یا نتایج آزمایش و تصویربرداری قبلی را تا راهنمایی دقیق‌تر بدهم.