آلرژی به پروتیین گاوی و اگزما صورت؟

خلاصه سریع
- علائم اگزما یا قرمزی موضعی صورت بعد از خوردن غذا می‌تواند ناشی از واکنش آلرژیک فوری (که معمولاً کهیر/تورم هم می‌دهد) یا واکنش تأخیری (اگزمای تشدیدشونده چند ساعت تا چند روز بعد) باشد. چون دختر شما از نوزادی آلرژی به پروتئین گاوی دارد، احتمال همراهی با حساسیت به سایر غذا‌های رایج (مثل تخم‌مرغ) وجود دارد.
ولی لازم است بررسی منظم انجام شود و از رژیم‌های غیرضروری پرهیز شود.
چه کار‌های فوری و کوتاه‌مدت باید انجام دهید
1 ثبت دقیق: یک دفترچه ساده درست کنید و هر غذایی که می‌دهد، زمان مصرف و هر علامتی (قرمزی، ورم، کهیر، استفراغ، اسهال، بدتر شدن اگزما) را ثبت کنید.
این کمک بزرگی به تشخیص می‌کند.
2 حذف موقت تخم‌مرغ برای 2–4 هفته: اگر بلافاصله پس از خوردن تخم‌مرغ صورت تکه‌ای مثل اگزما می‌شود، می‌توانید تخم‌مرغ را موقتاً حذف کنید تا ببینید آیا بهتر می‌شود یا نه.
اگر واکنش شدید (تنگی نفس، ورم لب/چشم، استفراغ شدید یا بی‌هوشی) دیده شده، فوراً به اورژانس بروید و تا آن زمان تخم‌مرغ را قطع کنید.
3 اگر کودک هنوز شیر مادر می‌خورد: اگر مادر شیر می‌دهد و شک به تخم‌مرغ یا لبنیات منتقل‌شده از شیر مادر دارید، درباره نیاز به حذف پروتئین گاوی یا تخم‌مرغ از رژیم مادر با پزشک مشورت کنید (حذف مادرانه گاهی لازم است ولی باید از نظر تغذیه‌ای کنترل شود).
4 از تغییرات عجولانه و گسترده رژیم خودداری کنید: حذف چندین گروه غذایی بدون تشخیص می‌تواند باعث کمبود‌های تغذیه‌ای شود.
مراجعه به پزشک و تست‌ها
- مراجعه به پزشک کودکان یا آلرژی‌شناس کودکان ضروری است.
آنها ممکن است: تست پوستی (skin prick) یا آزمایش IgE اختصاصی خون برای شیر و تخم‌مرغ را پیشنهاد کنند.
- توجه: تست‌های حساسیت سرمی یا پوستی نشان‌دهنده حساسیت هستند اما لزوماً شدت واکنش را پیش‌بینی نمی‌کنند.
چالش غذا (Oral Food Challenge) تحت نظر پزشک/آلرژی‌شناس، «استاندارد طلایی» برای تأیید یا رد آلرژی است.
- اگر تاریخچه واکنش شدید (آنافیلاکسی) وجود دارد، ممکن است تجویز اپی‌نفرین خودکار (اتوانجکتور) لازم شود.
رفتار با اگزما و پوست
- مرطوب‌سازی روزانه با امولیِنت مناسب برای کودکان (بدون عطر) و اجتناب از صابون‌های قوی؛ استحمام کوتاه و آب و لرم.
- در صورت تشدید اگزما، ممکن است نیاز به کرم‌کورتون موضعی کوتاه‌مدت طبق نظر پزشک باشد.
- اجتناب از لباس‌های پشمی/زبر، آب و هوای خیلی گرم یا سرد و عوامل تحریک‌کننده دیگر.
جایگزین‌های تغذیه‌ای و نکات مخصوص کودک 13 ماهه
(هشدار کلی: قبل از تغییر اساسی رژیم یا شروع مکمل‌ها، با پزشک مشورت کنید.)
1 اگر کودک از شیر گاو (یا فرمول بر پایه شیر گاو) محروم است:
- برای نوزادان و خردسالان با آلرژی پروتئین گاوی، فرمول‌های هیدرولیزشده شدید (extensively hydrolyzed formula) یا در موارد شدید فرمول‌های آمینواسیدی توصیه می‌شوند؛ این تصمیم را پزشک می‌گیرد.
- بعد از 12 ماهگی، اگر کودک دیگر فرمول نمی‌خورد و شیر گاو حذف شده، برخی جایگزین‌های غنی‌شده (شیر سویا غنی‌شده با کلسیم و ویتامین D، یا شیر‌های گیاهی غنی‌شده مثل اوت/بادام) ممکن است گزینه باشند اما اگر به سویا یا سایر آلرژن‌ها حساسیت دارد، باید محتاط بود.
انتخاب نوع و میزان باید با پزشک باشد تا مصرف کلسیم و انرژی کافی تأمین شود.
2 تأمین کلسیم و ویتامین D:
- حذف لبنیات ممکن است نیاز به تأمین جایگزین کلسیم و ویتامین D داشته باشد.
از پزشک بپرسید که آیا باید مکمل ویتامین D (معمولاً 400–600 IU برای این سن، بسته به توصیه محلی) یا مکمل کلسیم تجویز شود.
ایده‌های عملی برای صبحانه بدون شیر گاو و بدون تخم‌مرغ (وقتی تخم‌مرغ قطع است)
- فرنی جو (oat porridge) تهیه شده با آب یا فرمول هیدرولیزشده در صورت نیاز، به‌اضافه موز پوره یا کمپوت سیب.
- حریره یا فرنی گندم/ارزن با پوره میوه، کمی روغن گیاهی سالم یا کره بادام زمینی (اگر بادام‌زمینی/آجیل قبلاً معرفی شده و امن است).
- نان تست نرم یا نان سبوس‌دار با آووکادو پوره یا هوموس نرم (اگر نخود و کنجد قبلاً معرفی و تحمل شده‌اند).
- ماست‌های گیاهی غنی‌شده (سویا یا اوت) در صورت عدم حساسیت؛ یا موز له‌شده با کمی غلات صبحانه بدون شیر.
- پوره سیب‌زمینی یا کدوتنبل با تکه‌های مرغ یا ماهی نرم (برای پروتئین)؛ مناسب برای و عده صبحانه پروتئینی.
- پنکیک یا مافین‌های خانگی بدون تخم‌مرغ (با موز یا سیب‌پوره به‌عنوان جایگزین چسباننده) و تهیه شده با شیر جایگزین مناسب.
- اسموتی با میوه و شیر گیاهی غنی‌شده (اگر کودک آن را قبول کند و به سویا/شیر گیاهی حساس نباشد).
نکته ایمنی: برای کودکان زیر 4 سال، آجیل کامل یا سنگ‌خورده خطر خفگی دارد — از کره‌های آجیل نازک و پخش‌شده استفاده کنید.
پروتئین و آهن
- حذف شیر و تخم‌مرغ نباید باعث کمبود پروتئین یا آهن شود.
منابع خوب: گوشت نرم و چرخ‌کرده، مرغ، ماهی خوب پخته و بدون تیغ، حبوبات (اگر تحمل دارند)، توفو (اگر سویا مشکلی ندارد)، و غلات غنی‌شده.
- بررسی آهن (سرم فریتین/هموگلوبین) ممکن است براساس تغذیه کودک لازم شود.
آیا تخم‌مرغ را می‌توان دوباره امتحان کرد؟
- اگر واکنش گذشته‌دار شدید بوده، هرگز خودسرانه در منزل تخم‌مرغ را دوباره ندهید؛ نیاز به ارزیابی آلرژی و احتمال چالش تحت نظر پزشک دارد.
- اگر واکنش خفیف و محدود بوده و تست‌ها منفی باشند، آلرژی‌شناس ممکن است چالش خوراکی تحت نظر انجام دهد یا راهنمایی کند چگونه و چه زمانی مجدداً معرفی کنید.
نکات برچسب‌خوانی و پنهان‌خواری
- تخم‌مرغ و فرآورده‌های لبنی در محصولات پخته‌شده، سس‌ها (مثل مایونز)، کیک‌ها، بعضی پاستا‌ها و غذای فرآوری‌شده پنهان‌اند؛ همیشه برچسب را بخوانید و کیت مواد آلرژی‌زا را بررسی کنید.
چه زمانی فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
- تنگی نفس، خس‌خس، ورم گسترده لب/زبان/صورت، بلع دشوار، سرگیجه یا افت سطح هوشیاری، استفراغ مکرر — این‌ها علائم آنافیلاکسی است و نیاز به تزریق اپی‌نفرین و مراجعه اورژانسی دارد.
جمع‌بندی و پیشنهاد عمل
1 تخم‌مرغ را موقتا حذف کنید و وضعیت اگزما را در 2–4 هفته پیگیری کنید.
2 ثبت دقیق غذای کودک و زمان بروز علائم را شروع کنید.
3 هر چه سریع‌تر به پزشک کودکان یا آلرژی‌شناس ارجاع بگیرید برای تست و برنامه تشخیصی/درمانی (شامل امکان چالش غذا تحت نظر).
4 برای صبحانه از فرنی با آب/فرمول مناسب، میوه، نان و منابع پروتئین غیرلبنی استفاده کنید؛ از برچسب‌ها مطلع باشید و از حذف‌های بی‌مورد پرهیز کنید.
5 اگر تاریخچه واکنش‌های شدید وجود دارد، دارو و راهنمایی برای اپی‌نفرین خودکار را پیگیری کنید.
در صورت تمایل می‌توانم:
- یک نمونه منوی 7 روزه صبحانه بدون لبنیات و بدون تخم‌مرغ برای سن 13 ماهه آماده کنم،
- یا یک چک‌لیست برای ثبت روزانه غذا و علائم به زبان ساده برای شما بسازم.
آیا دوست دارید منوی هفتگی یا چک‌لیست ثبت را برایتان آماده کنم؟