علت گرفتگی بینی و خوب نفس نکشیدن کودک چیست؟

پاسخ کوتاه:
گرفتگی بینی در کودکان معمولاً به‌خاطر سرماخوردگی ویروسی یا رینیت آلرژیک است.
اگر در خواب دهان باز می‌ماند و نفس‌کشیدن خوب نیست، باید به احتمال بزرگ‌شدن آدنوئید (لوزه سوم) یا انسداد راه هوایی فوقانی (از جمله آپنه انسدادی خواب) فکر کرد.
بسیاری از موارد را می‌توان با روش‌های خانگی و درمان طبی ساده برطرف کرد، اما در صورت علائم هشداردهنده باید به پزشک اطفال یا متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.
علل شایع گرفتگی بینی در کودکان:
- سرماخوردگی ویروسی: شایع‌ترین علت؛ همراه با ترشحات بینی، سرفه و تب خفیف.
- رینیت آلرژیک: عطسه، خارش بینی و چشم، ترشحات شفاف و تکرارپذیر که فصلی یا دائمی است.
- بزرگی آدنوئید (آدنوئید هیپرتروفی): مخصوصاً اگر کودک هنگام خواب دهان باز می‌کند، خرخر می‌کند یا نفس‌کشیدن قطع‌و‌باز می‌شود.
- جسم خارجی در بینی: اغلب در کودکان نوپا که یک طرف بینی همیشه گرفته است و بوی بد یا ترشح چرکی دارد.
- سینوزیت باکتریال: گرفتگی طولانی‌تر (>10 روز)، ترشحات غلیظ یا تب.
- انحراف تیغه بینی یا پولیپ‌ها: کمتر شایع در کودکان کوچک؛ پولیپ‌ها در کودکان باید بررسی برای فیبروز سیستیک شود.
- عوامل محیطی: دود سیگار، هوای خشک، آلودگی، یا محرک‌های شیمیایی.
چرا دهان باز در خواب نگران‌کننده است؟
- دهان باز نشانهٔ انسداد راه بینی است؛ اگر مزمن شود می‌تواند باعث خشکی دهان، مشکلات دندانی، خواب بی‌کیفیت، خروپف و طی زمان اختلالات رفتاری یا رشد شود.
- اگر همراه با خرناس شدید، مکث تنفسی (آپنه)، رنگ‌پریدگی یا کندی رشد باشد، احتمال آپنه انسدادی خواب وجود دارد.
اقدامات خانگی فوری که امروز می‌توانید انجام دهید:
1 محلول نمکی (سرم فیزیولوژیک)؛ برای نوزادان و کودکان خردسال چند قطره در هر سوراخ بینی و سپس مکیدن با سرنگ یا بالون ساکشن.
برای کودکان بزرگ‌تر اسپری یا شست‌وشوی بینی با سرم مفید است.
2 مرطوب‌سازی هوا: دستگاه بخور سرد یا قرار دادن ظرف آب گرم در اتاق خواب (دقت به ایمنی) کمک می‌کند.
3 بالا بردن سر تخت (نه بالش خیلی بلند برای نوزادان) برای راحت‌تر نفس کشیدن در خواب.
4 رعایت هیدراسیون و بخور گرم حمام قبل از خواب برای باز شدن مجاری بینی.
5 اجتناب از دود سیگار و محرک‌های آلرژیک در خانه.
6 اگر بینی خیلی پرتر است از مکش با سرنگ مخصوص (برای نوزادان) استفاده کنید تا خواب بهتری داشته باشد.
دارو‌ها و نکات ایمنی:
- ضداحتقان‌های بینی موضعی (مثل اکسی‌مِتازولین): در نوزادان و کودکان کم‌سن عموماً توصیه نمی‌شود یا فقط کوتاه‌مدت و زیر نظر پزشک مصرف شود؛ استفاده طولانی باعث واکنش برگشتی و تشدید گرفتگی می‌شود.
- آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم: در موارد آلرژی ممکن است مفید باشند اما فقط با توصیه پزشک و بر اساس سن کودک.
- کورتیکواستروئید‌های بینی موضعی (اسپری فلوٹیکازون و مشابه‌ها): در آلرژی و آدنوئید/رینیت مزمن مؤثرند ولی باید توسط پزشک تجویز و دوز مناسب رعایت شود.
- آنتی‌بیوتیک: فقط در صورت سینوزیت باکتریال یا عفونت و اضح تجویز می‌شود؛ سرماخوردگی‌های ویروسی نیازی به آنتی‌بیوتیک ندارند.
چه زمانی باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید؟
- کار سخت یا سریع تنفس، کشیدن عضلات بین دنده‌ای یا فرو رفتن قفسه سینه هنگام نفس کشیدن.
- لب‌ها یا صورت کبود یا بسیار رنگ‌پریده.
- تب بالا با بسیار بیمار به‌نظر رسیدن کودک.
- قطع تغذیه، استفراغ یا نشانه‌های کم‌آبی.
- توقف یا مکث تنفس در خواب (گمان آپنه)، یا خرخر بسیار شدید و مداوم.
چه زمانی باید به پزشک اطفال یا ENT مراجعه کنید؟
- گرفتگی بینی بیش از 2 هفته یا تکرار مکرر علائم.
- خرخر شبانه مستمر، نفس‌نکشی دهانی در تمام شب‌ها، یا مشکلات شنوایی/اتیت مکرر.
- ترشح یکطرفه و بدبو از بینی (شک به جسم خارجی).
- پاسخ نامناسب به درمان‌های خانگی یا تکرر عفونت‌ها.
چه بررسی‌هایی ممکن است پزشک انجام دهد؟
- معاینه بالینی از بینی و گلو؛ در صورت لزوم آندوسکوپی بینی/گلو توسط متخصص اِن‌تی.
- تست آلرژی (پوست یا آزمایش خون) در صورت مظنون بودن به آلرژی.
- بررسی شنوایی یا معاینه گوش در صورت عود مکرر عفونت‌ها.
- در موارد مشکوک به آپنه خواب: مطالعات خواب (پولیسومنوگرافی).
نتیجه‌گیری و راهنمای عمل برای والدین:
- ابتدا از روش‌های خانگی ساده (سرم نمکی، مکش، مرطوب‌کننده، حذف محرک‌ها) استفاده کنید.
- از دارو‌های ضداحتقان بدون مشورت با پزشک در کودکان کم‌سن خودداری کنید.
- اگر گرفتگی بیش از چند هفته ادامه دارد، یا همراه علائم هشدار مانند تنگی نفس، آپنه، تب بالا یا کاهش وزن است، حتماً به پزشک اطفال یا ENT مراجعه کنید.
درمان مناسب می‌تواند شامل دارو‌های ضدالتهاب بینی، آنتی‌هیستامین، یا در موارد آدنوئید بزرگ جراحی (آدنوئیدکتومی) باشد.
اگر مایل باشید، می‌توانید مشخصات دقیق سن فرزند، مدت زمان علائم، وجود تب یا ترشحات رنگی و اینکه آیا کودک خروپف می‌کند یا نه را بفرستید تا راهنمایی دقیق‌تر و مناسب‌تر با سن و وضعیت او بدهم.