دلیل ریزش شدید موی خانمهای جوان چیست؟

خلاصه سریع:
اگر حدود 2–3 سال است که ریزش مو دارید و به‌صورت منتشر (موضعی نیست) بوده و علائم دیگری ندارید، شایع‌ترین احتمال‌ها عبارت‌اند از: تلوژن افلوویوم مزمن، آلوپسی آندروژنتیک زنانه (الگوی زنانه)، یا ریزش ناشی از کمبود‌های تغذیه‌ای/اختلالات متابولیک (مثل کمبود آهن یا مشکلات تیروئید). برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب نیاز به معاینه و چند آزمایش است.
چه عواملی باعث ریزش منتشر در زنان جوان می‌شود؟
- تلوژن افلوویوم (Telogen effluvium): شایع‌ترین علت ریزش منتشر؛ اغلب بعد از استرس جسمی یا روانی، تب، بیماری، جراحی، کاهش وزن سریع یا تغییرات هورمونی رخ می‌دهد.
در حالت حاد 2–3 ماه بعد از عامل آغاز و تا 6–9 ماه طول می‌کشد؛ در برخی موارد مزمن می‌شود.
- آلوپسی آندروژنتیک زنانه (Female pattern hair loss): شروع تدریجی، نازک شدن موها به‌خصوص در قسمت مرکزی و شقیقه‌ها؛ معمولاً پیشرونده است.
- کمبود آهن (فریتین پایین): حتی بدون کم‌خونی، فریتین پایین می‌تواند ریزش مو ایجاد کند.
- اختلالات تیروئید (کم‌کاری یا پرکاری): ریزش منتشر می‌تواند علامت باشد.
- کمبود ویتامین‌ها/پروتئین یا رژیم نامتعادل: ویتامین D، B12، روی، پروتئین کافی.
- دارو‌ها یا مواد شیمیایی/آرایش مو: دارو‌های خاص، رنگ و دکلره مکرر، حرارت زیاد.
- آلوپسی آره‌آتا: معمولاً لکه‌ای است ولی می‌تواند منتشر هم باشد.
- تریکوتیلومانیا (کندن مو): در صورت روان‌پریشی رفتاری.
- بیماری‌های سیستمیک و بیماری‌های خودایمنی (کمتر شایع بدون سایر علائم).
چه بررسی‌هایی لازم است؟ (پیشنهاد برای شروع)
1 شرح حال کامل: شروع و سیر ریزش، الگوی نازک شدن، تاریخچه پزشکی، دارو‌ها، رژیم غذایی، بارداری/زایمان اخیر، قاعدگی نامنظم یا علائم پرآندروژنیسم (آکنه، افزایش مو‌های زائد)، استرس، کاهش وزن.
2 معاینه بالینی پوست سر: تست کشیدن مو (hair pull test)، بررسی الگوی ریزش، تریکوسکوپی/دِرمااسکوپ.
3 آزمایش‌های پایه: CBC (برای کم‌خونی)، فریتین سرمی (ارزش بالاتر از 30 ng/mL لازم؛ برخی متخصصان هدف >50–70 را پیشنهاد می‌کنند)، TSH و در صورت نیاز Free T4، ویتامین D، B12، سطح روی در موارد مشکوک.
4 در صورت علائم هورمونی: تست تستوسترون آزاد، DHEA-S، یا ارجاع به غدد درون‌ریز.
5 در صورت عدم تشخیص با معاینات: بیوپسی پوست سر (برای افتراق ریزش اسکاردار از غیر اسکاردار یا تشخیص قطعی).
درمان‌ها و اقداماتی که می‌توانید انجام دهید:
- درمان علت زمینه‌ای: اگر فریتین یا آهن پایین است، مکمل‌درمانی با آهن خوراکی (طبق نظر پزشک)؛ اگر تیروئید مشکل دارد، تنظیم هورمون تيروئيد.
اصلاح رژیم غذایی و تأمین پروتئین و ویتامین‌ها.
- تلوژن افلوویوم: در بسیاری از موارد با حذف عامل محرک و زمان، موها طی 3–6 ماه شروع به بازگشت می‌کنند؛ حمایت تغذیه‌ای و کاهش استرس مفید است.
در موارد مزمن، پزشک ممکن است از مینوکسيدیل موضعی یا درمان‌های دیگر استفاده کند.
- آلوپسی آندروژنتیک زنانه: مینوکسیدیل موضعی 5% فوم روزانه اثبات‌شده‌ترین درمان اولیه.
گزینه‌های کمکی: اسپیرونولاکتون (در خانم‌های بارور با راهنمایی پزشک و پس از جلوگیری از بارداری مطمئن)، فیناستراید در دوز‌های خاص (غیرقابل استفاده در بارداری)، ماینوکسیدیل خوراکی دوز پایین در برخی موارد، PRP، میکرونیدلینگ، پیوند مو در مراحل پایدار بیماری.
- مراقبت مو: اجتناب از کشیدن مو (محکم بستن)، حرارت و مواد شیمیایی شدید، شانه‌کردن خشن.
استفاده از شامپوی ملایم.
- حمایت روانی: ریزش مو می‌تواند اضطراب ایجاد کند؛ در صورت نیاز مشاوره یا حمایت روانی مفید است.
نکات ایمنی و هشدار‌ها:
- دارو‌هایی مثل فیناستراید و اسپیرونولاکتون باید تحت نظر پزشک شروع شوند؛ فیناستراید برای زنان بارور ممنوع است مگر اقدام‌های حفاظتی دقیق.
- اگر ریزش ناگهانی، همراه با قرمزی، زخم یا درد پوست سر، یا علائم سیستمیک (تب، افت وزن ناخواسته، ضعف شدید) دارید سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
چه انتظاری باید داشته باشید و چه کاری الان انجام دهید؟
1 همین حالا: عکس از موها (خط فرق و نمای کلی)، لیستی از دارو‌ها/مکمل‌ها، تاریخچه قاعدگی و هر تغییر بزرگ در زندگی را آماده کنید.
2 درخواست اولیه برای آزمایش‌های پایه: CBC، فریتین، TSH، ویتامین D. این‌ها اغلب اطلاعات تشخیصی مهم می‌دهند.
3 مراجعه به متخصص پوست (یا غدد درون‌ریز در صورت علائم هورمونی) برای معاینه دقیق و تصمیم‌گیری درباره درمان (مثل مینوکسیدیل یا ارزیابی بیوپسی).
4 صبور باشید: در بسیاری از انواع ریزش مو، شروع بهبودی چند ماه طول می‌کشد (تلوژن: 3–6 ماه؛ آلوپسی آندروژنتیک: 6–12 ماه با درمان).
نتیجه‌گیری کوتاه برای مورد شما:
با توجه به سیر 2–3 ساله و diffuse شدن ریزش بدون سایر علائم، مهم‌ترین تشخیص‌ها تلوژن افلوویوم مزمن و آلوپسی آندروژنتیک هستند، اما باید کمبود آهن و اختلال تیروئید را رد کرد.
پیشنهاد می‌کنم با یک متخصص پوست مشورت کنید، آزمایش‌های پایه را انجام دهید (حداقل CBC، فریتین، TSH، ویتامین D) و بر اساس نتایج برنامه درمانی اختصاصی دریافت کنید.
اگر بخواهید، می‌توانم یک چک‌لیست آماده برای مراجعه به پزشک (سؤالات و اطلاعاتی که باید ببرید) و متنی کوتاه برای شرح مشکل تهیه کنم تا در اولین ویزیت استفاده کنید.