وزن نگرفتن نوزاد 9 ماهه چطور رفع گردد؟

خلاصه کوتاه
با توجه به اینکه نوزاد شما در 9 ماهگی وزن
8.9 کیلو دارد و سه ماه است که زیر نمودار مانده، اولین قدم بررسی دقیق روند رشد (percentile و سرعت وزن‌گیری) و ارزیابی علت کاهش سرعت وزن‌گیری است.
بسیاری از موارد ناشی از دریافت کالری ناکافی یا مشکلات تغذیه‌ای رفتاری‌اند، اما بیماری‌های پزشکی (مثل مشکلات جذب، عفونت‌های مزمن، حساسیت به پروتئین شیر گاو و غیره) نیز باید مدنظر قرار گیرند.
چه کار‌هایی می‌توانید همین امروز انجام دهید
1 اندازه‌گیری و دنبال‌سازی: آخرین نمودار رشد (WHO یا نمودار کشوری) را از بهداشت یا پزشک بخواهید و وزن را هفتگی یا دوهفته‌ای ثبت کنید تا سرعت وزن‌گیری مشخص شود.
2 افزایش چگالی کالری و دفعات غذا
- و عده‌ها: هدف حدود 3 و عده غذای کمکی کامل + 2–3 میان‌وعده به‌علاوه شیردهی یا شیرخشک براساس نیاز.
تعداد دفعات شیر مادر یا شیشه را افزایش دهید (هر 2–3 ساعت یا بر اساس تقاضا).
- غذا‌های پرانرژی: خامه‌ای کردن پوره‌ها و افزودن روغن گیاهی سالم (روغن زیتون یا کانولا) یا کره، آووکادو، موز رسیده، ماست پرچرب، پنیر پوره‌شده، گوشت چرخ‌کرده یا پوره مرغ، عدس و حبوبات نرم شده.
- افزودن چربی سالم: 1–2 قاشق چای‌خوری روغن به هر قاشق‌غذاخوری پوره (به تدریج و مطابق تحمل) افزایش کالری زیادی می‌دهد.
- غلات پرانرژی: فرنی با شیر مادر یا شیر خشک (نه آب)، یا استفاده از پوره غلات کودک با شیر کامل فرمول.
از آب‌کشیدن یا رقیق‌کردن غذا‌ها پرهیز کنید.
3 اگر شیرخشک مصرف می‌کنید
- از فرمول مناسب سن استفاده کنید و از پزشک در مورد افزودن پودر شیر یا استفاده از فرمول پرکالری (پر انرژی) سؤال کنید؛ این کار باید زیر نظر پزشک یا کارشناس تغذیه انجام شود.
4 اگر نوزاد شیر مادر است
- افزایش دفعات شیردهی، تغذیه در تقاضا، اطمینان از درست گرفتن پستان (latch) و تخلیه سینه.
در برخی موارد مشاوره با مشاور شیردهی می‌تواند کیفیت تغذیه را بهتر کند.
نکات رفتاری و محیطی
- تغذیه پاسخ‌گو (responsive feeding): کودک را مجبور به خوردن نکنید، و عده‌ها کوتاه و پرتکرار باشد، اما ثابت و منظم.
- محیط آرام: هنگام غذا کم‌حواس‌کننده‌ها را حذف کنید، از ظرف و قاشق مناسب استفاده کنید.
- اجتناب از شیشه شیر پرشیر قبل از 12 ماه به عنوان جایگزین و عده‌های غذایی؛ اگر از شیر گاو کامل استفاده می‌کنید توجه داشته باشید که بعنوان مایع اصلی قبل از 12 ماه توصیه نمی‌شود.
چه آزمایش‌ها و بررسی‌هایی ممکن است لازم باشد (پزشک تصمیم می‌گیرد)
- ارزیابی بالینی کامل (معاینه رشد، و معاینه سیستمیک)
- شمارش کامل خون (CBC)، آزمون‌های التهابی پایه (CRP/ESR) در صورت شک
- آزمایش عملکرد تيروئید، الکترولیت‌ها و عملکرد کبد/کلیه در صورت لزوم
- آزمایش عدم تحمل یا بیماری سلیاک (TTG IgA و سطح IgA) در موارد مشکوک
- بررسی مدفوع (خون مخفی، چک برای پارازیت‌ها یا اسهال مزمن) و در صورت شک به مشکلات جذب ممکن است آزمون‌های پیشرفته‌تر انجام شود
- در صورت علائم خاص مثل تنفس سخت یا تعریق بیش از حد هنگام تغذیه: بررسی قلبی (اکو قلب)
- در صورت مدفوع خیلی چرب یا علائم روده‌ای مزمن: ارزیابی برای فیبروز سیستیک یا سایر اختلالات جذب
چه زمانی زود به پزشک مراجعه کنید (علائم هشدار)
- کاهش وزن یا عدم افزایش وزن با سرعت پایین مکرر
- استفراغ مکرر یا رفلاکس شدید، اسهال مزمن یا مدفوع چرب
- تب‌های مکرر، بدحال شدن، کمبود انرژی، کندی رشد حرکتی یا تأخیر تکاملی
- تعریق زیاد هنگام تغذیه، رنگ‌پریدگی یا تنفس سریع/سخت
اگر مشاور تغذیه برنامه داده ولی تغییر نکرده
- بازنگری برنامه: آیا کالری کلی و دفعات به‌طور دقیق اجرا شده؟ کیفیت اجرای برنامه (میزان و دفعات واقعی) را با مشاور در میان بگذارید.
- احتمال نیاز به ارزیابی پزشکی بیشتر و همکاری بین پزشک کودکان، متخصص گوارش کودکان یا کارشناس تغذیه بالینی کودک وجود دارد.
نمونه روزغذایی پیشنهادی برای افزایش کالری (قابل تنظیم با تحمل کودک)
- صبحانه: فرنی با شیر مادر/فرمول + موز له شده + 1 قاشق چای‌خوری روغن زیتون
- میان‌وعده: ماست پرچرب + کمی پوره آووکادو یا پوره میوه
- ناهار: پوره مرغ یا گوشت + برنج یا سیب‌زمینی + سبزی پوره + 1 قاشق روغن
- میان‌وعده: بیسکویت مخصوص کودک با پنیر یا کره بادام‌زمینی رقیق (در صورت ایمن بودن از نظر آلرژی)
- شام: پوره عدس/حبوبات نرم + سبزی + روغن
- قبل خواب: شیر مادر یا شیشه طبق نیاز
نکات ایمنی آلرژی
- معرفی مواد آلرژی‌زا (مثل تخم‌مرغ، بادام‌زمینی) معمولاً باید با راهنمایی پزشک یا کارشناس تغذیه و بر اساس سابقه خانوادگی انجام شود.
اگر قبلاً علامت حساسیت دیده شده، سریعا پزشک را در جریان بگذارید.
پیگیری و هدف‌گذاری
- قرار ملاقات پیگیری با پزشک یا مرکز مراقبت سلامت نوزادان، وزن‌گیری هفتگی تا زمانی که روند طبیعی شود.
- اگر پس از 2–4 هفته اجرای دقیق برنامه تغذیه‌ای تغییری مشاهده نشود یا علائم هشدار وجود داشته باشد، ارزیابی تخصصی‌تر لازم است.
نتیجه‌گیری
در بسیاری از موارد مشکل از دریافت کالری ناکافی یا روش تغذیه‌ای است و با تغییرات غذایی و افزایش دفعات تغذیه قابل بهبود است، اما چون چند ماه زیر نمودار بوده، بهتر است همزمان با اصلاح تغذیه، ارزیابی پزشکی انجام شود تا علل احتمالی دیگر رد یا درمان شوند.
برای برنامه مشخص و آزمایش‌های لازم با پزشک اطفال یا متخصص تغذیه بالینی کودک هماهنگ شوید.