بررسی درمان فیبروم و امکان یائسگی کاذب در زنان بالای ۵۰ سال؟

خلاصه وضعیت شما
مادرتان 57 ساله هستند و هنوز قاعدگی دارند اما سالی یک‌بار دچار خونریزی شدید می‌شوند.
چند فیبروم تا اندازهٔ 4 سانتی‌متر وجود دارد و آزمایش‌های خون «یائسگی» را نشان نداده‌اند.
از جراحی و کورتاژ می‌ترسند و سؤال اصلی این است که آیا تزریق آمپول میکرولین
11.25 مناسب و بی‌خطر است و آیا باعث یائسگی دائمی می‌شود یا عواقبی خواهد داشت.
نکات مهم و اقدامات ضروری
1 هر خونریزی واژینال در زنان بالای 45–50 سال باید بررسی تشخیصی شود: با توجه به سن 57 سال، خونریزی حتی اگر نادر باشد باید برای رد پاتولوژی‌های جدی (از جمله سرطان اندومتر) پیگیری شود.
این پیگیری شامل:
- سونوگرافی ترانس‌واژینال برای بررسی ضخامت آندومتر و اندازه/محل فیبروم‌ها.
- نمونه‌برداری اندومتر (پایپل بیوپسی یا بیوپسی مستقیم) یا هیستروسکوپی با نمونه‌برداری در صورت نیاز.
کورتاژ کامل (D&C) همیشه اولین و تنها روش نیست — نمونه‌برداری با پایپل معمولاً کمتر تهاجمی و قابل تحمل‌تر است.
2 فیبروم‌ها می‌توانند دلیل خونریزی باشند، ولی تشخیص افتراقی شامل تغییرات اندومتر و بدخیمی است؛ قبل از شروع درمان هورمونی که خونریزی را ماسک کند، بهتر است اندومتر بررسی شود.
در مورد آمپول میکرولین
11.25 (GnRH آگونیست) — توضیح و اثرات
- مکانیسم: این دارو از دسته agonist‌های GnRH است که با استفاده طولانی‌مدت باعث مهار محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-تخمدان شده و تولید استروژن را سرکوب می‌کند.
نتیجه می‌تواند «یائسگی دارویی/کاذب» (یعنی آمنوره و علائم کمبود استروژن) در زمان مصرف دارو باشد.
- دوز
11.25 میلی‌گرم معمولاً فرم دپو سه‌ماهه است و کارکردش موقت و قابل برگشت است — یعنی پس از قطع درمان معمولاً تخمدان‌ها دوباره فعال می‌شوند و یائسگی دائمی ایجاد نمی‌شود (مگر اینکه بیمار اصلاً در شرف یائسگی طبیعی بوده و پس از قطع دارو دیگر قاعدگی برنگردد، که این حالت مربوط به سن طبیعی بیمار است و مستقیم نتیجهٔ دارو نیست).
مزایا در این مورد خاص
- می‌تواند خونریزی را سریع کنترل کند و فیبروم‌ها را تا حدی کوچک کند (اغلب برای آماده‌سازی قبل از عمل یا کنترل موقت خونریزی استفاده می‌شود).
- به‌عنوان راهکار کوتاه‌مدت در بیمارانی که از جراحی می‌ترسند، می‌تواند مفید باشد.
معایب و ریسک‌ها
- عوارض هیپو استروژنی: گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، تغییر خلق، کاهش میل جنسی.
- کاهش تراکم استخوان در صورت مصرف طولانی‌مدت (خطر قابل توجه اگر بیش از ~6 ماه درمان ادامه یابد).
- احتمال نیاز به «add-back therapy» (دُز کم استروژن-پروژسترون یا پروژسترون منفرد) در درمان‌های طولانی برای کاهش عوارض و حفظ استخوان.
- این دارو خونریزی را کنترل می‌کند اما جایگزین بررسی اندومتر برای رد بدخیمی نیست؛ شروع دارو بدون بررسی مناسب می‌تواند تشخیص تاخیردار مشابه سرطان را مخفی کند.
آیا برای مادرتان مناسب است؟ توصیه‌های عملی
1 ابتدا: انجام سونوگرافی ترانس‌واژینال و تلاش برای نمونه‌برداری اندومتر (پایپل) قبل از شروع درمان توصیه می‌شود.
اگر بیمار از کورتاژ کامل می‌ترسد، پایپل بیوپسی رویکرد کمتر تهاجمی و معمولاً قابل قبول است.
2 در صورت رد بدخیمی و تأیید منبع خونریزی مرتبط با فیبروم‌ها، تزریق یک دُز
11.25 میلی‌گرم (معمولاً یک آمپول سه‌ماهه) می‌تواند به‌عنوان راهکار کوتاه‌مدت برای کنترل خونریزی و کاهش سایز فیبروم مفید باشد.
3 این درمان یائسگی دائمی ایجاد نمی‌کند؛ زمانی که تزریق متوقف شود معمولاً عملکرد تخمدان‌ها برمی‌گردد (مگر اینکه بیمار واقعاً وارد یائسگی طبیعی شده باشد). در سن 57 سال احتمال این‌که بعد از قطع دارو دیگر قاعدگی برنگردد وجود دارد اما این پدیده ناشی از سن طبیعی است نه آسیب دائمی از دارو.
4 اگر قرار است بیش از 3–6 ماه درمان ادامه یابد، باید:
- ارزیابی تراکم استخوان (DEXA) در نظر گرفته شود.
- مکمل کلسیم و ویتامین D توصیه شود.
- بحث درباره add-back therapy برای محافظت از استخوان و کاهش علائم یائسگی مطرح شود.
جایگزین‌های غیرجراحی یا کم‌تهاجمی
- لوونورژسترل داخل‌سیتوپلاسمی (IUD مرینیا): برای خونریزی شدید شایعاً موثر است و عوارض سیستمیک کمتری دارد (در صورتی که فیبروم‌ها مانع استقرار IUD نباشند یا شکل رحم بسیار نامنظم نباشد).
- ترانکزامیک اسید (فقط در زمان خونریزی) برای کنترل منوراژی.
- پروژسترون‌های خوراکی یا تزریقی برای کنترل خونریزی.
- آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE): اگر بیمار خواهان درمان غیرجراحی با حفظ رحم باشد و فیبروم‌ها علائم قابل توجه داشته باشند.
- در نهایت، هیسترکتومی درمان قطعی است اما اگر بیمار از عمل می‌ترسد، گزینه آخر در نظر گرفته می‌شود.
نکات دیگری که باید به آن‌ها توجه کنید
- اگر مادرتان داروی خاصی مصرف می‌کنند یا سابقه پوکی استخوان، بیماری قلبی یا سرطان سینه/رحم دارند، تصمیم‌گیری تغییر می‌کند.
- در صورت شروع آمپول و بروز علائم جدید مثل درد شدید لگن، خونریزی پیشرونده یا علائم سیستمیک حتماً باید به پزشک مراجعه کنند.
پاسخ خلاصه و روشن به سؤال شما
- بله، آمپول میکرولین
11.25 (یک GnRH آگونیست دپو) می‌تواند برای کنترل خونریزی و کوچک کردن موقت فیبروم‌ها در زنان بالای 50 سال مفید و مناسب باشد، به‌ویژه اگر بیمار از جراحی بترسد.
- این دارو باعث «یائسگی کاذب» در زمان مصرف می‌شود اما به‌طور معمول دائمی نیست؛ پس از قطع دارو عملکرد تخمدان احتمالاً بازخواهد گشت مگر اینکه بیمار خود به یائسگی طبیعی رسیده باشد.
- اما: قبل از شروع دارو حتماً باید اندومتر بررسی شود (سونوگرافی و ترجیحاً نمونه‌برداری) تا علت خونریزی بدخیم رد شود.
همچنین درمان با این دارو نباید بیش از چند ماه بدون بررسی تراکم استخوان و اقدامات محافظتی ادامه یابد.
پیشنهاد عمل‌گرایانه برای شما
1 مراجعه به یک متخصص زنان برای انجام سونوگرافی ترانس‌واژینال و تلاش برای نمونه‌برداری اندومتر (پایپل)؛
2 در صورت رد ضایعهٔ بدخیم و نیاز به کنترل خونریزی، می‌توانید یک دوز میکرولین
11.25 دریافت کنید به‌عنوان راهکار کوتاه‌مدت با آگاهی از عوارض و پیگیری؛
3 اگر مادر تمایل به گزینهٔ کم‌عارضه‌تر دارند، پرسش درباره امکان گذاشتن IUD لوونورژسترلی (Mirena) یا درمان با پروژستین را مطرح کنید؛
4 در صورت تصمیم به مصرف طولانی‌تر از 3–6 ماه، بررسی تراکم استخوان و بحث درباره add-back therapy ضروری است.
در صورت تمایل می‌توانم به شما یک متن کوتاه برای مطرح کردن در ویزیت پزشک (لیست پرسش‌ها/آزمایش‌های ضروری) آماده کنم یا منابع علمی معتبر فارسی/انگلیسی برای مطالعه بیشتر پیشنهاد دهم.