آیا مصرف پماد بتامتازون و زینک برای بارداری خطرناک هست؟

خلاصه سریع:
- احتمال خطر قابل‌توجه برای جنین از یک بار استفاده موضعی از پماد بتامتازون و زینک در ناحیه بیکینی قبل از رابطه بسیار کم است.
- زینک (اکسید روی یا سولفات روی در پماد‌ها) معمولاً کم‌خطر است و جذب سیستمیک قابل‌توجه ندارد.
- بتامتازون کرم یا پماد، یک کورتیکواستروئید با اثر قوی است؛ اما وقتی موضعی و محدود استفاده شود، جذب سیستمیک معمولاً پایین است.
با این حال اگر پوست شکاف‌خورده یا تازه لیزر شده باشد، جذب می‌تواند افزایش یابد.
توضیح مفصل برای درک بهتر:
1 جذب سیستمیک و دُز مهم است
- پماد‌های موضعی معمولاً جذب اندکی به جریان خون دارند.
برای ایجاد خطر روی جنین، باید مقدار قابل توجهی از دارو وارد گردش خون شود یا مدت طولانی مصرف شود.
یک نوبت استفاده روی ناحیه محدود احتمالاً جذب سیستمی کمی ایجاد می‌کند.
- اما ناحیه بیکینی که بلافاصله پس از لیزر قرار دارد ممکن است تا حدی پوستش آسیب دیده یا التهاب داشته باشد؛ در چنین شرایطی جذب موضعی می‌تواند بیشتر از پوست سالم باشد.
با این حال حتی با افزایش نسبیِ جذب، بعید است که یک نوبت استعمال منجر به دُز سیستمیک زیان‌آور شود.
2 خطرات احتمالی کورتیکواستروئید‌ها در بارداری
- شواهد نشان می‌دهد مصرف سیستمیک کورتیکواستروئید‌ها در سه‌ماهۀ اول ممکن است با افزایش خیلی کم خطر برخی ناهنجاری‌های خاص (مثل شکاف لب/کام) مرتبط باشد؛ این ارتباط بیشتر در مصرف خوراکی یا تزریقی با دوز‌های بالاست.
- مطالعات درباره استفاده موضعی نشان می‌دهد ریسک بسیار کمتر است و برای استعمال کوتاه‌مدت و محدود ناحیه‌ای خطری که مستلزم مداخله پزشکی باشد، بعید است.
3 زینک
- ترکیبات حاوی روی (زینک) در پماد‌ها معمولاً جذب سیستمی ناچیزی دارند و برای بارداری خطری شناخته‌شده و مهمی ایجاد نمی‌کنند.
4 آیا تماس جنسی بلافاصله پس از استعمال می‌تواند به اسپرم یا جنین آسیب بزند؟
- اگر منظور این است که آیا کرم موضعی می‌تواند روی اسپرم اثر بگذارد یا بلافاصله پس از رابطه موجب آسیب به جنین شود: اسپرم پس از دخول تا زمان لقاح و تشکیل جنین در داخل رحم/لوله فالوپ قرار می‌گیرد؛ تماس پوستی خارجی مادۀ موضعی به خود اسپرم در آن محیط تاثیری ندارد.
همچنین اگر لقاح بعد از آن رابطه رخ دهد، یک بار تماس پوستی مادر با پماد قبل از لقاح به‌تن‌هایی بعید است روی سلول تخم یا جنین اثر مضر بگذارد.
پیشنهاد عملی و مراحل بعدی:
1 آرامش: نگرانی قابل‌فهم است، اما احتمال آسیب جدی خیلی کم است.
2 اگر پریودتان به‌موقع آمد، باردار نیستید.
برای اطمینان تست بارداری ادراری را از حدود 14 روز بعد از رابطه یا پس از تاخیر در قاعدگی انجام دهید.
تست خون (β-hCG) می‌تواند زودتر (حدود 10–11 روز پس از لقاح) مثبت شود.
3 اگر پوست ناحیه لیزر شده بود یا پماد برای مدتی طولانی/روی سطح و سیع یا با پانسمان استفاده شده، یا اگر چند نوبت در روز و برای چند روز پیاپی استفاده شده است، بهتر است با پزشک زنان یا ماما مشورت کنید جهت ارزیابی و در صورت لزوم آزمایش خون بارداری.
4 اگر باردار شدید و نگران اثر تماس قبلی هستید: به طور کلی یک نوبت استعمال موضعی دلیل قابل‌قبولی برای ختم خودسرانه یا استرس زیاد نیست؛ با ماما یا متخصص زنان صحبت کنید تا در صورت نیاز پیگیری شود.
5 در آینده: در دوران بارداری از مصرف بدون نسخه پماد‌های قوی کورتیکواستروئیدی بر نواحی بزرگ یا زخم‌شده خودداری کنید؛ اگر نیاز باشد، پزشک دوز و مدت و جای مناسب را تعیین می‌کند.
در صورت نیاز گاهی کرم‌های کم‌اثرتر مثل هیدروکورتیزون 1٪ یا درمان‌های غیرکورتیکواستروئیدی توصیه می‌شوند.
چه زمانی فوراً مراجعه کنید:
- اگر پس از استفاده علایم سیتسمیک غیرمعمول مثل تپش قلب خیلی زیاد، ضعف شدید یا علایم عفونت محلی دیدید یا اگر چندین بار در مقادیر زیاد استفاده شده باشد، با پزشک تماس بگیرید.
نتیجه نهایی:
از لحاظ علمی و بالینی، یک بار استفاده موضعی از پماد بتامتازون و زینک در ناحیه بیکینی قبل از رابطه، حتی اگر پوست پس از لیزر کمی حساس‌تر باشد، به‌احتمال بسیار زیاد برای جنین خطر قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند.
برای رفع نگرانی، یک تست بارداری در زمان مناسب و در صورت مثبت شدن مشورت با متخصص زنان کافی است.