علت و درمان وجود آب دور قلب چیست؟

سلام،
خسته نباشید.
توضیحات زیر به‌صورت خلاصه و کاربردی برای شرایط پدربزرگتان است.
1 چه چیزی به‌عنوان «آب دور قلب» شناخته می‌شود؟
- «آب دور قلب» معمولاً به تجمع مایع در فضای بین قلب و کیسه پریکارد (پریکاردیال افیوژن) اشاره دارد.
پزشکان با اکو این مایع را می‌بینند.
همچنین در گزارش شما گفته شده دور ریه هم آب هست که به تجمع مایع در ریه یا پلور (pleural effusion) اشاره دارد — ممکن است دو مشکل همزمان باشند یا مایع از یک ناحیه به ناحیه دیگر مرتبط باشد.
2 علل شایع
- نارسایی قلبی (احتقان قلبی)
- التهاب پریکارد (پریکاردیت) به علل ویروسی/باکتریایی
- عفونت یا پنومونی که باعث تجمع مایع پلور می‌شود
- بیماری کلیه یا کبد که تعادل مایعات را بر هم می‌زند
- تومور‌ها یا متاستاز‌ها
- اختلالات خودایمنی (مثلاً لوپوس)
- کم‌کاری تیروئید، ضربه یا پس از عمل جراحی قلب
3 آیا خطرناک است؟ چه مشکلاتی ممکن است پیش بیاید؟
- اصلی‌ترین خطر فوری «تامپوناد قلبی» است: وقتی حجم مایع طوری زیاد شود که جلوی پر شدن بطن‌ها را بگیرد، فشار خون شدید افت می‌کند و وضعیت اورژانسی ایجاد می‌شود.
علایم تامپوناد: تنگی نفس شدید ناگهانی، افت فشار خون، غش یا ضعف شدید، تند شدن نبض.
- برای پلورال افیوژن (آب دور ریه) خطر عمده تنگی نفس و کاهش تبادل هواست؛ خطر پنومونی یا عفونت هم وجود دارد.
- در بسیاری از موارد، مخصوصاً اگر مایع کم یا متوسط باشد و علت مشخص و قابل درمان باشد، وضعیت قابل کنترل است.
4 چگونه تشخیص و ارزیابی می‌شود؟
- اکوکاردیوگرام (اکو) برای دیدن مقدار و تأثیر مایع روی قلب
- عکس قفسه سینه و در صورت نیاز سی‌تی‌اسکن برای پلورال افیوژن
- نوار قلب (ECG) و آزمایش خون (فاکتور‌های التهابی، عملکرد کلیه/کبد، تیروئید)
- اگر قرار به تخلیه باشد، مایع برای بررسی میکروب، سل، سلول‌های سرطانی و مشخص کردن ماهیت آن فرستاده می‌شود.
5 روش‌های درمان و تخلیه
- اگر اورژانسی (تامپوناد): پریکاردیو سنتز (pericardiocentesis) — تخلیه مایع از کیسه پریکارد با سوزن/کاتتر تحت هدایت اکو یا سونوگرافی/فلوروسکوپی. اغلب با بی‌حسی موضعی و تحت مانیتورینگ انجام می‌شود.
- برای مایع دور ریه: توراسنتز (thoracentesis) — تخلیه مایع پلور با سوزن زیر هدایت سونوگرافی.
- در موارد برگشت‌کننده یا توده‌ای: گذاشتن کاتتر درون‌قفسه (درن) یا عمل جراحی کوچک (pericardial window) یا درمان علت زمینه‌ای (دیورتیک‌ها برای نارسایی قلب، آنتی‌بیوتیک برای عفونت، شیمی‌درمانی برای سرطان، کورتون/کولچیسین برای پریکاردیت التهابی).
6 خطرات و عوارض عمل تخلیه
- پریکاردیو سنتز: عوارض جدی نادر است زمانی که زیر هدایت اکو انجام شود.
عوارض ممکن: خونریزی، آسیب به قلب یا عروق، آریتمی، عفونت. میزان عوارض جدی معمولاً پایین (در حد چند درصد یا کمتر) است اما بستگی به شرایط بیمار و تجربه تیم دارد.
- توراسنتز: خطر مهم pneumothorax (باد ریه) است؛ با سونوگرافی این خطر خیلی کمتر می‌شود (بدون هدایت ممکن است تا چند درصد؛ با هدایت کمتر از 1–2% در گزارش‌ها دیده می‌شود).
7 وضعیت بیمار 80 ساله
- سن بالا به‌تن‌هایی ممنوعیت عمل نیست؛ مهم وضعیت کلی، بیماری‌های همراه (جدی بودن نارسایی قلبی، وضعیت تنفسی، مصرف دارو‌های رقیق‌کننده خون، عملکرد کلیه و وضعیت مغزی) است. قبل از عمل پزشکان معمولاً خطر/فایده را بررسی و توضیح می‌دهند.
در بسیاری از موارد، جلوگیری از تامپوناد و تخلیه مایع برای بهبود تنفس و فشار خون ضروری و نجات‌بخش است.
8 چه سؤالاتی از پزشک بپرسید (پیشنهاد برای همراهان):
- آیا مایع باعث فشار روی قلب شده (علائم تامپوناد) یا فعلاً پایدار است؟
- آیا تخلیه فوری لازم است یا می‌توان درمان دارویی آغاز کرد؟
- از چه روشی برای تخلیه استفاده می‌کنید و تحت چه هدایت تصویربرداری؟
- خطرات بالقوه برای پدربزرگ با توجه به شرایط ایشان چقدر است؟
- آیا باید دارو‌های رقیق‌کننده (مثل وارفارین، پلاویکس، آپیکسابان و ...) قطع شوند؟
- مایع را بررسی می‌کنید؟ پاسخ درمانی و برنامه پیگیری چیست؟
9 مراقبت بعد از تخلیه و هشدار‌ها
- بعد از تخلیه باید تحت مانیتورینگ قرار بگیرند؛ گاهی نیاز به عکس قفسه سینه برای بررسی پنوموتوراکس است.
- در صورت ترشحات خون‌آلود از محل، تب بعد از عمل، تشدید تنگی نفس، درد قفسه سینه شدید یا سرگیجه شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
جمع‌بندی: توصیه می‌کنم آرامش داشته باشید اما این موضوع را جدی بگیرید.
اگر پزشکان گفته‌اند باید تخلیه شود، معمولاً به این دلیل است که تخلیه برای بهبود تنفس یا جلوگیری از عوارض جدی لازم است.
عمل‌ها معمولاً زیر هدایت اکو/سونوگرافی و با ریسک نسبتاً پایین انجام می‌شوند، ولی حتماً از تیم درمان درباره علت احتمالی، روش انجام، نیاز به آمادگی (مثلاً قطع دارو‌های رقیق‌کننده اگر لازم است) و برنامه پس از عمل سوال کنید.
اگر مایل باشید می‌توانید وضعیت بالینی دقیق‌تر (نتیجه اکو، فشار خون، سابقه بیماری‌ها، دارو‌ها) را بفرستید تا راهنمایی دقیق‌تری بدهم.